Adhyaya 218

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम् । जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O panginoon ng lupa, marapat na magtungo sa isang tīrtha na lubhang marilag, na tinatawag na ‘Jamadagni,’ kung saan si Janārdana ay naroroon bilang ganap na Siddha.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः । मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakadakila sa mga dvija, paano naging Siddha si Vāsudeva, ang guro ng sanlibutan, nang mag-anyong tao dahil sa habag at pagnanais sa kapakanan ng lahat?”

Verse 3

एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः । चरितं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ

“Nais kong marinig, ayon sa wastong pagkakasunod at sa banal na kaugalian, ang buong sagradong salaysay ng Panginoong may Chakra—ang Diyos ng mga diyos—habang isinasalaysay mo, O walang kasalanan.”

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान् । कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान्

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Noong unang panahon, O dakilang hari, may isang makapangyarihang pinuno ng mga Haihaya, na kilala sa pangalang Kārtavīrya—isang haring bantog sa pagkakaroon ng sanlibong bisig.”

Verse 5

हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः । वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः

Pinagkalooban siya ng mga elepante, kabayo, at mga karwahe; pinakadakila sa mga may tangan ng sandata; dalisay sa kaalamang Veda at sa mga panatang disiplina; at tagapagkaloob ng kawalang-takot sa lahat ng nilalang.

Verse 6

माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः । स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः

Ang maringal na hari, panginoon ng Māhiṣmatī at pinuno ng ganap na hukbo, minsang lumabas—makapangyarihan sa lakas—upang mangaso ng mga usa.

Verse 7

बहुभिर्दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम् । जमदग्निर्महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः

Pagkaraan ng maraming araw, narating niya ang walang kapantay na Bhṛgukaccha, kung saan nananahan ang dakilang ningning na ermitanyong si Jamadagni.

Verse 8

रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः । तस्य पुत्रोऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः

Doon, kasama si Reṇukā, ang maringal na muni—tagapagtanggol na nagbibigay ng kawalang-takot sa lahat ng nilalang—ay nagkaroon ng anak: si Rāma, ang Panginoon mismo, si Nārāyaṇa sa katauhan.

Verse 9

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्

Taglay ang lahat ng kagalingang kṣatriya, ngunit isang nakakabatid sa Brahman at pinakadakila sa mga brāhmaṇa, pinaligaya niya ang kanyang mga magulang sa sukdulang debosyon, gaya ng isang nakatuon sa pinakamataas na katotohanan.

Verse 10

तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान् । चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

Nang sandaling iyon, nakita ni Jamadagni na makapangyarihan sa tapas si Arjuna na gumagala sa pangangaso; kaya inanyayahan niya ito at tinanggap sa banal na pag-aasikaso sa panauhin.

Verse 11

तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः । जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः

“Gayon nga,” wika ng hari; kasama ang mga lingkod, hukbo, at mga sasakyan at kabayo, nagtungo siya sa banal na āśrama ng dakilang ṛṣi.

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम् । विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह

Sa mismong sandaling iyon, ang lahat ay naging ganap at nalukuban ng sukdulang karilagan; pagkakita sa dakilang kababalaghan, namangha ang hari.

Verse 13

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

Pagdating na pagdating niya, sa di-inaasahang biyaya ng brāhmaṇa, ang hari—kasama ang mga tauhan at hukbo—ay pinakain ng ganap na nalutong, napakasarap na pagkain. Tinanong niya: “Ano ito? Ano ang sanhi nito, at anong kapangyarihan ang gumagawa nito?”

Verse 14

कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम् । दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम्

Nang maunawaan niya ang kahanga-hangang bisa ng Kāmadhenū, sinabi niya sa dvija: “O kagalang-galang na vipra, ibigay mo sa akin bilang dakṣiṇā ang marangal na bakang si Kalmaṣā.”

Verse 15

शतं शतसहस्राणामयुतं नियुतं परम् । भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम्

“Ipagkakaloob ko sa iyo ang daan-daan, ang daan-daang libo, ang sampu-sampung libo, at maging ang milyun-milyon—isang napakalaking karamihan—ng mga bakang pinalamutian, bilang kapalit.”

Verse 16

जमदग्निरुवाच । अयुतैः प्रयुतैर्नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम् । कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम्

Sinabi ni Jamadagni: “Hindi sa sampu-sampung libo, ni sa daan-daang libo, ni kahit sa daan-daang koro ang kapalit, aking ibibigay ang kataas-taasang Kāmadhenū na ito, anak ko. Ibalik siya.”

Verse 17

एवमुक्तः स राजेन्द्रस्तेन विप्रेण भारत । क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत्

Nang masabihan nang gayon ng brahmanang iyon, O Bhārata, ang hari ng mga hari—namumula sa galit ang mga mata—ay nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 18

यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन । अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात्

“Kung ganitong pagsunod sa sariling pita ang ipinakikita mo kahit sa akin, ikaw na hamak na brahmana, kung gayon habang nakatingin ka, aagawin ko si Surabhī mula sa iyong tahanan.”

Verse 19

द्विज उवाच । कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना । मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः

Sinabi ng brahmana: “Sino ang maglalaro sa galit, na walang takot sa dakilang ahas? Sino ang mangangahas na dalhin ang aking baka—kahit natatakan na ng titig ni Kamatayan?”

Verse 20

एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम् । गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह

Pagkasabi nito, si Jamadagni—nag-aalab sa poot—ay dumampot ng dakilang tungkod, na wari’y ikalawang Brahma-daṇḍa, at muling nagsalita.

Verse 21

यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः । धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः

“Sinumang kṣatriya—hamak sa angkan—na nag-aakalang may lakas o ningning, dalhin niya agad ang aking baka; ngunit mapuputol ang kanyang buhay, kasama ang kanyang mga kasama at ari-arian.”

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः । धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतोऽपतत्

Pagkarinig sa malupit na salitang iyon, ang Haihaya—napaliligiran ng daan-daan—ay tumakbo sa ibabaw ng lupa; ngunit tinamaan ng Brahma-daṇḍa ng brāhmaṇa, siya’y bumagsak.

Verse 23

हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः । निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः

Pagkatapos, sa kulog na huni ng baka, libu-libong hukbo ni Kalmaṣā ang nakita—lumilitaw na may mga tabak, mga lubid na panghuli, at mga talim sa kanilang mga kamay.

Verse 24

नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात् । रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशोऽथ सहस्रशः

Mula sa dulo ng mga butas ng ilong, mula sa dulo ng mga balahibo, at mula sa puwit, isinilang ang mga Kirāta at Māgadha; oo, mula sa pagitan ng mga butas ng balat ay sumibol sila, daan-daan at libu-libo.

Verse 25

एवमन्योऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन् । विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा

Sa gayon, sa paglalabanang nagbubuwal sa isa’t isa at sa pagsunog sa mga hanay ng Haihaya, sila’y napahamak—kasama ang Brahmin—dahil sa naglalagablab na lakas ni Arjuna.

Verse 26

कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम् । जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः

Si Kārtavīrya, matapos magwagi at mapatay sa labanan ang pinakadakilang Brahmin, ay nagbalik sa sariling lungsod na nagagalak—ngunit nalinlang ng kapangyarihan ni Kṛtānta, ang Kamatayan (tadhana).

Verse 27

ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ । आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके

Pagkaraan, dumating si Rāma nang nagmamadali, matapos makaalis ang kaaway; at nakita niya ang kanyang ina na humahagulhol sa tabi ng kanyang ama.

Verse 28

राम उवाच । केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात्साहसं कृतम् । मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति

Sinabi ni Rāma: “Sino, sa kamangmangan, ang gumawa ng walang-ingat na gawang ito na humahantong sa sariling kapahamakan? Ang sinumang nagnanais pumatay sa aking ama ay nagnanais dito na masilayan ang Kamatayan mismo.”

Verse 29

ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला । उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम्

Pagkatapos, siya—natigilan sa mga salita ni Rāma na wari’y nawalan ng buhay—ay nanginginig na nagsalita sa kanya, habang hinahampas ang kanyang tiyan ng dalawang kamay.

Verse 30

अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैरपरैः सह । इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना

Sa pamamagitan ng malupit na si Arjuna, kasama ang iba pang mga Kshatriya, ang iyong ama ay pinaslang dito ng makapangyarihang bisig na iyon.

Verse 31

तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम् । संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम्

Masdan mo ang iyong ama na pinaslang, wala nang buhay at diwa. Isagawa mo ang mga tamang ritwal para sa kanya, anak, at mag-alay ng nararapat ayon sa kautusan.

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीमभिवाद्य ताम् । प्रतिज्ञामकरोद्यां तां शृणुष्व च नराधिप

Matapos marinig ang mga salitang iyon, yumukod siya sa kanyang ina at gumawa ng taimtim na sumpa. O hari, pakinggan mo ngayon ang sumpang kanyang ipinahayag.

Verse 33

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम् । स्नात्वा च तेषामसृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम्

‘Dalawampu't isang beses kong aalisan ang mundo ng mga angkan ng Kshatriya; at sa pagligo sa kanilang dugo, bibigyang-kasiyahan ko ang iyong asawa.’

Verse 34

तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः । छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे

‘At kahit ang mga bisig ng masamang isip na si Kartavirya ay aking puputulin gamit ang aking palakol; at iinumin ko ang kanyang dugo—pakinggan mo ang katotohanang ito.’

Verse 35

एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान् । क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः

Kaya, matapos gawin ang gayong panata, ang makapangyarihang Jāmadagnya, nilamon ng matinding poot, ay nagsagawa noon ng mga huling ritwal para sa kaniyang ama.

Verse 36

माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः । छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम्

Si Rāma (Paraśurāma), nahihilo sa poot, ay nagtungo sa lungsod ng Māhiṣmatī; pinutol niya ang kaniyang hukbo ng mga bisig at pinaslang ang pinakamasamang kṣatriya.

Verse 37

जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीमवलोकयन् । सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम्

Umalis siya upang lipulin ang mga kṣatriya, habang minamasdan ang daigdig—kasama ang pitong kontinente at mga karagatan, at ang mga bundok, gubat, at mga punuan.

Verse 38

पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून् । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्

Mula sa silangan hanggang kanluran, at mula timog hanggang hilaga—sa lupain ng mga Kuru—sa Samantapañcaka ay gumawa siya ng limang lawa ng dugo.

Verse 39

स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः । पितॄन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम्

At doon, sa mga lawang yaon na ang tubig ay dugo, siya—bagaman nilalamon pa ng poot—ay naghandog at nagbigay-kasiyahan sa mga Pitṛ (mga Ninuno) sa pamamagitan ng dugo; gayon ang aming narinig.

Verse 40

अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् । तं क्षमस्वेति जगदुस्ततः स विरराम ह

Pagkaraan, ang mga Pitṛ—si Arcīkā at ang iba pa—ay lumapit sa dakilang toro sa mga brāhmaṇa at nagsabi: “Patawarin mo; tumigil ka!” Kaya siya nga’y tumigil.

Verse 41

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् । समं तपं चक्रमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्

Ang pook na malapit sa mga lawang yaon na ang tubig ay dugo ay ipinahahayag na banal; sapagkat doon niya isinagawa ang pantay na pag-aayuno at pagninilay—kaya ito’y pinupuri bilang ‘Samaṃ Tapaḥ Cakram.’

Verse 42

निवर्त्य कर्मणस्तस्मात्पित्ःन् प्रोवाच पाण्डव । रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया

Pagkatapos tumigil sa gawang yaon, O Pāṇḍava, kinausap niya ang mga Pitṛ: “Si Rāma ay lubhang matuwid. Tungkol naman sa dugong ito na ibinuhos ko…”

Verse 43

क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात्तीर्थमुत्तमम् । तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरोऽदृश्यतां गताः

“Kung ito’y ihahagis sa limang tīrtha, iyon ay magiging isang napakahusay na banal na pook.” Nang masabi ang “Gayon nga,” ang lahat ng Pitṛ ay naglaho sa paningin.

Verse 44

एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर । सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

Kaya, O Yudhiṣṭhira, ang pakikisama kay Rāma sa Devamārga ay pumupuksa sa lahat ng kasalanan ng mga tao—sa pagtanaw pa lamang at sa paghipo.

Verse 45

रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः । दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः

Hanggang ngayon, upang patunayan ang pananampalataya kay Reṇukā, nakikita ang mga diyos na Pitṛ na nakatindig sa Devamārga, na nagwawasak ng lahat ng kasalanan.

Verse 46

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे । स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः

Sa tīrtha roon, O pinakamainam sa mga hari, sa pagtatagpo ng Narmadā at ng karagatan, ang mga tao—sa wastong pagsasagawa ng itinakdang ritwal at pananatili roon—ay napapalaya sa mga kasalanan.

Verse 47

कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः । अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम

O anak ni Kuntī, ang dakilang karagatan ay hindi dapat hipuin kahit dulo lamang ng damong kuśa. Doon, O pinakamainam sa mga hari, dapat maligo gamit ang mantrang ito.

Verse 48

नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यमपां पते । सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि । इति स्पर्शनमन्त्रः

“Pagpupugay sa Iyo na may anyong Viṣṇu; pagpupugay sa Iyo, Panginoon ng mga tubig. O Panginoon ng mga diyos, ipagkaloob Mo ang Iyong presensya sa dagat ng maalat na tubig.” Ito ang mantrang panghipo (sparśana).

Verse 49

अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतोऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

“Ang apoy at ang ningning ay nasa katawan; at ang binhing nagbibigay-buhay—tunay ngang si Viṣṇu ang pusod ng walang-kamatayan.” Sa pagbigkas nito, O Pāṇḍava, bilang salitang tapat, saka lumusong sa Panginoon ng mga ilog.

Verse 50

पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम् । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः

O panginoon ng mga hari, sa pamamagitan ng mantrang ito ay maghandog ng arghya sa Dakilang Karagatan—kalakip ang limang hiyas, at may kasamang mga bunga, bulaklak, at buo-buong bigas.

Verse 51

सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इत्यर्घमन्त्रः

“Ikaw ang lalagyan ng lahat ng hiyas; ikaw ang minahan at pinagmumulan ng lahat ng mamahaling bato. O Panginoon, pinuno sa lahat ng mga walang-kamatayan, tanggapin mo ang arghyang ito—pagpupugay sa iyo.” Ito ang arghya-mantra.

Verse 52

आ जन्मजनितात्पापान्मामुद्धर महोदधे । याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम । इति विसर्जनमन्त्रः

“Mula sa mga kasalanang naipon mula pa sa kapanganakan, iahon mo ako, O Dakilang Karagatan. Lumisan ka na, O taguan ng mga hiyas, matapos kang sambahin nang nararapat—O pinakadakila sa mga bundok.” Ito ang visarjana-mantra.

Verse 53

कोऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन । तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम्

Sino pa nga ba ang ibang diyos na tulad ng Karagatan, ang nagbubukas ng pintuan ng langit? Naroon ang walang kapantay na dakilang tīrtha, na umaabot hanggang sa hangganan ng dagat.

Verse 54

जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः । यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः

Doon, ang diyos ay itinatag ni Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma), sa pook na yaon kung saan naroroon ang mga diyos kasama ang mga Gandharva, mga muni, at mga Siddha at Cāraṇa.

Verse 55

उपासते विरूपाक्षं जमदग्निमनुत्तमम् । रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः

Sinasamba nila si Virūpākṣa at ang walang kapantay na Jamadagni; at yaong mga tao sa lupa na nakakakita rin sa diyosang Reṇukā ay pinagpala.

Verse 56

प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः

Nanahan sila sa Priyavāsa, sa mapalad na daigdig ni Śiva, sa panahong ninanais nila. O Hari, pagkaligo roon, dapat maghandog ang tao ng tarpana upang masiyahan ang mga Pitṛ at ang mga diyos.

Verse 57

तारयेन्नरकाद्घोरात्कुलानां शतमुत्तरम् । स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम्

Maililigtas niya mula sa kakila-kilabot na impiyerno ang angkan—higit sa sandaang salinlahi. Pagkaligo at pagbibigay ng mga handog doon, at pakikinig nang may debosyon sa banal na salaysay, magkakasama nilang nakakamit ang biyayang ito.