Adhyaya 211
Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya kay Yudhiṣṭhira ang isang pangyayari sa pampang ng Ilog Narmadā sa panahon ng śrāddha at pagpapakain sa mga brāhmaṇa. Si Maheśvara ay nag-anyong isang brāhmaṇang may ketong (kūṣṭhī), mabaho at marumi sa anyo, at lumapit sa isang sambahayang brāhmaṇa upang makikain kasama ng mga nagtipong brāhmaṇa. Ngunit itinaboy siya ng maybahay at ng mga dumalo sa pamamagitan ng mabibigat na salita, sapagkat inakala nilang nakadudungis sa ritwal ang kanyang anyo. Pagkaalis ng nagkubliang diyos, biglang nasira ang handa: lumitaw ang mga uod sa mga sisidlan ng pagkain at namangha ang lahat. Isang mapanuring brāhmaṇa ang nagpaliwanag na ito ang vipāka, bunga ng pag-insulto sa atithi (panauhin), at kinilala niyang ang dumating ay ang Kataas-taasang Panginoon na sumusubok sa kanilang asal. Ipinahayag niya ang tuntunin: ang atithi ay hindi dapat hatulan sa ganda/pangit, linis/dumi, o panlabas na katayuan; at ang pagpapabaya sa panauhin sa śrāddha ay nag-aanyaya ng mapanirang puwersa na “kakain” sa alay. Hinahanap nila ang panauhin at natagpuan siyang nakatayo nang di gumagalaw na parang haligi; sila’y nagpatirapa at nanalangin. Tumugon si Maheśvara nang may habag, ibinalik/ibinigay muli ang pagkain, at inutusan silang ipagpatuloy ang pagsamba sa Kanyang maṇḍala. Sa wakas, binanggit ang dambana/āyatana ng Panginoong may trishula na tinatawag na “Muṇḍināma,” pinupuri bilang mapalad at tagapuksa ng kasalanan, lalo nang mabisa sa buwan ng Kārttika at kapantay ng Gayā-tīrtha sa gantimpalang espirituwal.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकस्य देवदेवेन यत्कृतम् । तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि नर्मदातटवासिनाम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Isasalaysay ko sa iyo nang buo ang kagila-gilalas na gawa na isinagawa ng Panginoon ng mga Panginoon—isang pangyayaring ukol sa mga naninirahan sa pampang ng Narmadā.
Verse 2
द्विजान् सुकृत्पणान् देवः कुष्ठी भूत्वा ययाच ह । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्ते रक्तगन्धानुलेपनः
Ang Diyos, na nag-anyong ketongin, ay namalimos sa mga brāhmaṇa na tila mga mangangalakal ng kabutihang-loob—mabubuti ngunit mapanukat. Nang dumating ang panahon ng śrāddha, siya’y nagpakitang may pulang, mabangong pahid na unguwento.
Verse 3
स्रवद्बुद्बुदगात्रस्तु मक्षिकाकृमिसंवृतः । दुश्चर्मा दुर्मुखो गन्धी प्रस्खलंश्च पदे पदे
Ang kanyang katawan ay umaagos sa mga paltos at sugat, nababalutan ng mga langaw at uod; marumi ang balat, pangit ang mukha, mabaho—at sa bawat hakbang ay siya’y natitisod.
Verse 4
ब्राह्मणावसथं गत्वा स्खलन्द्वारेऽब्रवीदिदम् । भोभो गृहपते त्वद्य ब्राह्मणैः सह भोजनम्
Pumunta siya sa tahanan ng mga brāhmaṇa at, natitisod sa may pintuan, ay nagsabi: “O maybahay, ngayon ay nais kong makikain kasama ng mga brāhmaṇa.”
Verse 5
त्वद्गृहे कर्तुमिच्छामि ह्येभिः सह सुसंस्कृतम् । ततस्तं ब्रह्माणं दृष्ट्वा यजमानसमन्विताः
“Nais kong maghanda ng isang maayos na pagkain sa iyong tahanan, kasama ang mga ito.” Pagkakita nila sa Brāhmaṇa, ang mga maybahay na yajamāna ay kumilos ayon dito.
Verse 6
स्रवन्तं सर्वगात्रेषु धिग्धिगित्येवमब्रुवन् । निर्गच्छस्वाशु दुर्गन्ध गृहाच्छीघ्रं द्विजाधम
Nang makita nilang may umaagos mula sa bawat bahagi ng kanyang katawan, sumigaw sila, “Kasuklam-suklam, kasuklam-suklam!” at sinabi: “Lumabas ka agad, mabahong nilalang—umalis ka sa bahay na ito, O pinakahamak sa mga dvija!”
Verse 7
अभोज्यमेतत्सर्वेषां दर्शनात्तव सत्कृतम् । एवमेव तथेत्युक्त्वा देवदेवो महेश्वरः
“Ang pagkaing ito’y di dapat kainin ninuman; sa mismong pagtanaw sa iyo, ito’y naging banal at nararapat na pinarangalan.” Sa pagsasabing, “Gayon nga—maging gayon,” si Mahādeva, ang Diyos ng mga diyos, ay nagsalita.
Verse 8
जगामाकाशममलं दृश्यमानो द्विजोत्तमैः । गते चादर्शनं देवे स्नात्वाभ्युक्ष्य समन्ततः
Pagkaraan, siya’y nagtungo sa walang dungis na kalangitan, nakikita pa rin ng mga pinakadakila sa mga dvija. At nang ang Panginoon ay di na makita, sila’y naligo at saka winisikan ang lugar sa lahat ng panig.
Verse 9
भुञ्जतेऽस्म द्विजा राजन्यावत्पात्रे पृथक्पृथक् । यत्रयत्र च पश्यन्ति तत्रतत्र कृमिर्बहुः
Kumakain doon ang mga brāhmaṇa, O Hari, bawat isa’y may sariling sisidlan. Ngunit saan man sila tumingin, doon at doon ay nakita nila ang napakaraming uod.
Verse 10
दृष्ट्वा विस्मयमापन्नाः सर्वे किमिति चाब्रुवन् । ततः कश्चिदुवाचेदं ब्राह्मणो गुणवानजः
Pagkakita nila nito, napuno ng pagkamangha ang lahat at nagsabi, “Ano ito?” Pagkaraan, may isang brāhmaṇa—mabuti ang asal at nakatatanda—na nagsalita ng ganito.
Verse 11
योगीन्द्रः शङ्कया तत्र बहुविप्रसमागमे । योऽत्र पूर्वं समायातः स योगी परमेश्वरः
Sa malaking pagtitipon ng mga brāhmaṇa roon, sa paghihinala niya, sinabi niya: “Ang panginoon ng mga yogin na naunang dumating dito—siya, ang yogin na iyon, ay si Parameśvara Mismo.”
Verse 12
तस्येदं क्रीडितं मन्ये भर्त्सितस्य विपाकजम् । फलं भवति नान्यस्य ह्यतिथेः शास्त्रनिश्चयात्
Iniisip kong ito ang Kanyang banal na paglalaro—ang hinog na bunga ng paglapastangan. Sapagkat ayon sa tiyak na pasya ng mga śāstra, ang gayong bunga’y hindi nagmumula sa iba kundi sa (nasaktang) panauhin.
Verse 13
सम्पूज्य परमात्मा वै ह्यतिथिश्च विशेषतः । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्तमतिथिं यो न पूजयेत्
Tunay na dapat sambahin ang Kataas-taasang Sarili, at lalo na ang panauhin. Ngunit sinumang sa oras ng śrāddha, kapag may panauhing dumating, ay hindi siya pinararangalan…
Verse 14
पिशाचा राक्षसास्तस्य तद्विलुम्पन्त्यसंशयम् । रूपान्वितं विरूपं वा मलिनं मलिनाम्बरम्
Walang alinlangan, ang mga piśāca at rākṣasa ay inaagaw iyon mula sa kanya—maging ang (panauhin) ay maganda o pangit, malinis man o may maruming kasuotan.
Verse 15
योगीन्द्रं श्वपचं वापि अतिथिं न विचारयेत् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यजमानपुरोगमाः
Huwag pag-ibhan ang panauhin—maging siya’y dakilang yogī o kahit tagaluto ng aso (itinatakwil). Nang marinig ang kanyang salita, ang mga naghahandog, na pinangungunahan ng yajamāna…
Verse 16
ब्राह्मणा द्विजमन्वेष्टुं धाविताः सर्वतोदिशम् । तावत्कथंचित्केनापि गहनं वनमाश्रितः
Ang mga brāhmaṇa ay nagtakbuhan sa lahat ng dako upang hanapin ang dalawang-ulit-na-ipinanganak na panauhin. Samantala, sa kung paanong paraan, siya’y sumilong sa isang masukal na gubat.
Verse 17
दृष्टो दृष्ट इति प्रोक्तं तेन ते सर्व आगताः । ततः पश्यन्ति तं विप्रं स्थाणुवन्निश्चलं स्थितम्
May sumigaw, “Nakita! Nakita!” at silang lahat ay nagmadaling dumating. Pagkaraan, nakita nila ang vipra na nakatayo nang di gumagalaw, matatag na parang haligi.
Verse 18
क्रन्दते न चलति स्पन्दते न च पश्यति । जल्पन्ति करुणं केचित्स्तुवन्ति च तथापरे
Hindi siya umiyak, hindi kumilos, ni kumurap o tumingin man. May ilang nagsalita nang may habag, at ang iba nama’y nagpuri.
Verse 19
वाग्भिः सततमिष्टाभिः स्तूयमानस्त्रिलोचनः । क्षुधार्दितानां देवेश ब्राह्मणानां विशेषतः । विनष्टमन्नं सर्वेषां पुनः संकर्तुमर्हसि
Habang ang Tatlong-Mata na Panginoon ay walang patid na pinupuri ng mga salitang minamahal, sila’y nanalangin: “O Devēśa, lalo na para sa mga brāhmaṇa na pinahihirapan ng gutom—ibalik mo muli ang pagkaing nawala ng lahat.”
Verse 20
श्रुत्वा तु वचनं तेषां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर । परया कृपया देवः प्रसन्नस्तानुवाच ह
O Yudhiṣṭhira, nang marinig ng Panginoon ang mga salita ng mga brāhmaṇa, dahil sa sukdulang habag at pagkalugod, Siya’y nagsalita sa kanila.
Verse 21
मया प्रसन्नेन महानुभावास्तदेव वोऽन्नं विहितं सुधेव । भुञ्जन्तु विप्राः सह बन्धुभृत्यैरर्चन्तु नित्यं मम मण्डलं च
“O mga mararangal, sapagkat ako’y nalugod, ang gayong pagkain ay itinakda para sa inyo—tunay na mainam. Kumain nawa ang mga brāhmaṇa kasama ang kanilang mga kamag‑anak at mga tagapaglingkod, at sambahin din nila araw‑araw ang aking maṇḍala.”
Verse 22
ततश्चायतनं पार्थ देवदेवस्य शूलिनः । मुण्डिनामेति विख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण गयातीर्थेन तत्समम्
Pagkaraan, O Pārtha, ang banal na tahanan ni Śūlin, ang Diyos ng mga diyos, ay sumikat sa pangalang “Muṇḍinā”. Mapalad at pumapawi ng lahat ng kasalanan, lalo itong mabisa sa buwang Kārttika, na kapantay ng Gayā-tīrtha.
Verse 211
अध्यायः
Kabanata (palatandaan ng pagtatapos).