Adhyaya 180

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Pagkaraan nito, O hari, dapat kang tumungo sa kataas-taasang Daśāśvamedhika Tīrtha—puspos ng lahat ng kagalingan—tagapuksa ng mabibigat na kasalanan.”

Verse 2

यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

O dakilang hari, pagdating doon, matapos maligo at marapat na sambahin ang Panginoon, ang tao’y nagkakamit ng bunga na katumbas ng sampung Aśvamedha na paghahandog.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः । अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Ang Aśvamedha ay dakilang yajña, nangangailangan ng saganang handog at dakṣiṇā sa mga pari; hindi ito magagawa ng karaniwang tao. Paano, kung gayon, matatamo nila ang bunga nito?”

Verse 4

अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वयोक्तं वदता सता । यथा मे जायते श्रद्धा दीर्घायुस्त्वं तथा वद

O tapat na muni, lubhang kagila-gilalas ang katotohanang iyong sinabi. Ipaliwanag mo ito nang gayon na sumibol sa akin ang pananampalataya, O mahabang-buhay na ginoo.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Tunay nga, ang kahanga-hangang bagay na ito ay minsang itinanong ni Gaurī kay Tryambaka (Śiva). Ngayon ay ipaliliwanag ko ito sa iyo nang ganap, sapagkat marunong at may pag-unawa ang iyong pagtatanong.”

Verse 6

पुरा वृषस्थो देवेश ह्युमया सह शङ्करः । कदाचित्पर्यटन्पृथिवीं नर्मदातटमाश्रितः

Noong unang panahon, si Śaṅkara—Panginoon ng mga diyos—na nakasakay sa toro at kasama si Umā, ay minsang naglakbay sa daigdig at nagpahinga sa pampang ng Narmadā.

Verse 7

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः । तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः

Nang makita ang Daśāśvamedhika Tīrtha, ang diyos na Maheśvara—ang Tatlong-Mata—ay nagbuklod ng mga palad sa harap ng tīrtha at yumukod nang may pagpipitagan.

Verse 8

कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवीदमब्रवीत्

Nang makita ng Diyosa ang Diyos na nakapagdaupang-palad sa pagpupugay, sinabi niya ang mga salitang ito.

Verse 9

देव्युवाच । किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत । प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः

Sinabi ng Diyosa: “Ano ito, O Diyos ng mga diyos, na sinasamba ng lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw? Bakit ikaw ay nakayuko, nakadaupang-palad, puspos ng sukdulang debosyon?”

Verse 10

एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो

O Panginoon, isalaysay mo sa akin nang buo ang walang kapantay na kababalaghang ito.

Verse 11

ईश्वर उवाच । प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव । वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव

Sinabi ni Īśvara: “Masdan mo mismo ang bunga ng banal na tīrtha; huwag kang mamangha. Bagaman ikaw ay nasa himpapawid at ako’y nasa lupa, O Devī, manatili kang matatag sandali.”

Verse 12

एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत् । क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः

Pagkasabi nito, ang Panginoon ng mga diyos ay naging isang maputing brāhmaṇa. Tigang ang lalamunan sa gutom, may buhol-buhol na buhok, tuyot ang katawan, at litaw ang mga ugat.

Verse 13

उपविश्य भुवः पृष्ठे सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन् । क्रमप्रियो महादेवो माधुर्येण प्रमोदयन्

Umupo sa ibabaw ng lupa, si Mahādeva—mahal ang wastong kaayusan—ay bumigkas ng mantra sa marikit na tinig, at sa tamis nito’y nagpasaya sa lahat.

Verse 14

श्रुत्वा तां मधुरां वाणीं स्वयं देवेन निर्मिताम् । संभ्रान्ता ब्राह्मणाः सर्वे स्नातुं ये तत्र चागताः

Nang marinig nila ang matamis na tinig na nilikha ng Diyos Mismo, ang lahat ng mga brāhmaṇa na dumating doon upang maligo ay nabigla at nayanig ang loob.

Verse 15

नित्यक्रिया च सर्वेषां विस्मृता श्रुतिविभ्रमात् । तं दृष्ट्वा पठमानं तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्

Dahil nabihag ang kanilang pandinig, nalimot ng lahat ang araw-araw na mga ritwal. Nang makita nila siyang nagdarasal at bumibigkas—pinahihirapan ng gutom at uhaw—

Verse 16

द्विजोऽन्यमन्त्रयत्कश्चिद्भक्त्या तं भोजनाय वै । प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्भोजनाय गृहे मम

May isang brāhmaṇa ang lumapit at, sa debosyon, inanyayahan siya sa pagkain: “O Brahman, tanggapin mo ang aking pag-aalay; halika sa aking bahay upang kumain.”

Verse 17

अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः । सर्वान्कामान्प्रदास्यन्ति प्रीता मेऽद्य पितामहाः

“Ngayon ay naging mabunga ang aking pagsilang; ngayon ay natupad ang aking mga gawaing panrelihiyon. Nalulugod ngayon ang aking mga ninuno, at ipagkakaloob nila sa akin ang lahat ng ninanais.”

Verse 18

त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम । एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा

“Kapag ikaw ay nakakain na, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, tiyak na magiging mahabagin ka sa akin.” Sa gayong pananalita, si Mahādeva—na noo’y nag-anyong brāhmaṇa—

Verse 19

प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा । मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्

Ngumiti siya at sumagot sa brāhmaṇa sa banayad na tinig: “Sa loob ng isang libong taon, nagsagawa ako ng tapasya na walang pagkain.”

Verse 20

इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम । दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा

“Ngayon naman, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, isasagawa ko ito sa kanyang tahanan—isang pagtalima na may kasamang sampung Aśvamedha—upang ganap na maisakatuparan ang wastong pāraṇa.”

Verse 21

इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति

Sa gayong sinabi ng Diyos ng mga diyos, ang brāhmaṇa—punô ng pagkamangha—ay umiling at nagbalik patungo sa sarili niyang tahanan.

Verse 22

एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे । पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः

Sa ganitong paraan, nang tanggihan ang paanyaya, maraming brāhmaṇa—na di nakaunawa sa layuning Purāṇiko—ang umalis; at marami sa kanila ang napahilig sa pag-iisip na nāstika (mapag-alinlangan).

Verse 23

अथ कश्चिद्द्विजो विद्वान्पुराणार्थस्य तत्त्ववित् । देवं निमन्त्रयामास द्विजरूपधरं शिवम्

Pagkaraan, may isang marunong na dvija, batid ang tunay na diwa ng mga Purāṇa; inanyayahan niya ang Panginoon—si Śiva na nag-anyong brāhmaṇa.

Verse 24

तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः । मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः

Gayundin, kinausap siya ng Diyos sa gayong paraan; at ang pinakadakilang brāhmaṇa, matapos pagnilayan sa isip ang aral ng Purāṇa, ay muling nagsalita sa Kanya.

Verse 25

स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् । इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव

“Ang sinabi sa Smṛti, sa Veda, at sa Purāṇa—yaon ay tunay na mangyayari.” Sa gayong katiyakan, nagsalita siya sa brāhmaṇa na wari’y nakangiti.

Verse 26

भोभो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः । इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम्

“O brāhmaṇa, maghintay ka hanggang sa muli akong magbalik.” Pagkasabi nito, ang dvija ay nagtungo sa kataas-taasang pook na bantog sa bisa ng sampung Aśvamedha.

Verse 27

स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना । जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः

Ang dvija ay nagsagawa ng paliligo—pasimula sa dakilang ritwal na Mahālambhana; at ayon sa dharma, ginawa rin niya ang japa, śrāddha, at pag-aalay ng dāna.

Verse 28

संकल्प्य कपिलां तत्र पुराणोक्तविधानतः । समायात्त्वरितं तत्र यत्रासौ तिष्ठते द्विजः

Matapos mag-saṅkalpa roon na maghandog ng kapilā—ang mapulang-bayaw na baka—ayon sa paraang itinuro sa Purāṇa, dali-dali siyang nagbalik sa pook na kinaroroonan at naghihintay ang brāhmaṇa.

Verse 29

अथागत्य द्विजं प्राह वाजिमेधः कृतो मया । उत्तिष्ठ मे गृहं रम्यं भोजनार्थं हि गम्यताम्

Pagdating niya, sinabi niya sa brāhmaṇa: “Naganap ko na ang Aśvamedha. Bumangon ka—tungo tayo sa aking marikit na tahanan, upang tayo’y kumain.”

Verse 30

इत्युक्तः शङ्करस्तेन ब्राह्मणेनातिविस्मितः । उवाच ब्राह्मणं देव इदानीं त्वमितो गतः

Nang masabihan siya ng brāhmaṇang iyon, si Śaṅkara ay labis na namangha. At sinabi ng Panginoon sa brāhmaṇa: “Ngayon nga—mula saan ka naparito sa dakong ito?”

Verse 31

द्विजवर्य कथं चेष्टा दश यज्ञा महाधनाः

“O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, paano naisakatuparan ang mga ito—ang sampung dakila at magastos na mga yajña?”

Verse 32

द्विज उवाच । न विचारस्त्वया कार्यः कृता यज्ञा न संशयः । यदि वेदाः प्रमाणं तं भुवि देवा द्विजास्तथा

Sumagot ang brāhmaṇa: “Hindi mo na kailangang pag-isipan pa ito. Ang mga yajña ay tunay na naisagawa—walang alinlangan. Kung ang mga Veda ang patunay, sa lupa’y ang mga deva at ang mga brāhmaṇa rin ang mga saksi sa katotohanang iyon.”

Verse 33

दशाश्वमेधिकं तीर्थं तथा सत्यं द्विजोत्तम । यदि वेदपुराणोक्तं वाक्यं निःसंशयं भवेत्

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, tunay ito: ang tīrthang Daśāśvamedhika—katumbas ng sampung Aśvamedha—kung ang mga salita ng Veda at Purāṇa ay tinatanggap na walang pag-aalinlangan.

Verse 34

तदा प्राप्तं मया सर्वं नात्र कार्या विचारणा । एवमुक्तस्तु देवेश आस्तिक्यं तस्य चेतसः

Kung gayon, natamo ko na ang lahat; wala nang dapat pang siyasatin dito. Sa gayong pananalita, napansin ng Panginoon ng mga diyos ang matatag na pananampalataya sa kanyang puso.

Verse 35

विमृश्य बहुभिः किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत । जगाम तद्गृहं रम्यं पठन्ब्रह्म सनातनम्

Sa maraming pagninilay, wala siyang masagot na tugon. Kaya nagtungo siya sa marikit na bahay ng brāhmaṇa, habang binibigkas ang walang hanggang Brahman, ang banal na pag-awit.

Verse 36

सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्येण तमर्चयत् । षड्रसं भोजनं तेन दत्तं पश्चाद्यथाविधि

Pagdating ng brāhmaṇa, sinamba niya ito nang may debosyon, inialay ang tubig sa paa at arghya bilang paggalang. Pagkaraan, ayon sa wastong paraan, inihain niya ang pagkain na may anim na lasa.

Verse 37

ततो भुक्ते महादेवे सर्वदेवमये शिवे । पुष्पवृष्टिः पपाताशु गगनात्तस्य मूर्धनि । तस्यास्तिक्यं तु संलक्ष्य तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

Nang makakain si Mahādeva—si Śiva na kinaroroonan ng lahat ng mga diyos—agad bumuhos ang ulan ng mga bulaklak mula sa langit sa ulo ng taong iyon. Nang makita ang kanyang di-matitinag na pananampalataya, si Śaṅkara, nalugod, ay nagsalita.

Verse 38

ईश्वर उवाच । किं तेऽद्य क्रियतां ब्रूहि वरदोऽहं द्विजोत्तम । अदेयमपि दास्यामि एकचित्तस्य ते ध्रुवम्

Sinabi ng Panginoon: “Sabihin mo, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ano ang ipagagawa ko para sa iyo ngayon. Ako ang tagapagkaloob ng mga biyaya; kahit yaong karaniwang ‘di dapat ipagkaloob, tiyak kong ibibigay sa iyo, sapagkat iisa ang tuon ng iyong isipan.”

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । यदि प्रीतोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । अस्मिंस्तीर्थे महादेव स्थातव्यं सर्वदैव हि

Sinabi ng brāhmaṇa: “Kung ikaw ay nalulugod sa akin, O Diyos, at kung ipagkakaloob ang aking hiling, kung gayon, O Mahādeva, manahan ka magpakailanman sa mismong tīrtha na ito.”

Verse 40

उपकाराय देवेश एष मे वर उत्तमः । एवमुक्तस्तु देवेन आरुरोह द्विजोत्तमः

“O Panginoon ng mga diyos, ang aking pinakamataas na biyayang ito ay para sa kapakanan ng iba.” Nang masabi ito at masagot ng Diyos, ang pinakadakila sa mga dvija ay sumakay at umakyat (sa banal na sasakyan).

Verse 41

गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं विमानं सार्वकामिकम् । पूज्यमानो गतस्तत्र यत्र लोका निरामयाः

Dumating ang isang vimāna na tumutupad ng lahat ng ninanais, siksik sa mga Gandharva at Apsarā. Pinarangalan at sinamba, siya’y nagtungo roon sa daigdig na walang karamdaman at pagdurusa ang mga nilalang.

Verse 42

मार्कण्डेय उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता । विस्मयोत्फुल्लनयना पुनः पप्रच्छ शङ्करम्

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Nang makita ang walang kapantay na kababalaghang ito, labis na namangha ang Diyosa; namumukadkad sa pagtataka ang kanyang mga mata, muli niyang tinanong si Śaṅkara.

Verse 43

पार्वत्युवाच । कथमेतद्भवेत्सत्यं यत्रेदमसमञ्जसम् । स्नानं कुर्वन्ति बहवो लोका ह्यत्र महेश्वर

Sinabi ni Pārvatī: “Paano ito magiging totoo, gayong tila napakalabo at di-maunawaan? Marami ang naliligo rito, O Maheśvara.”

Verse 44

तेषां तु स्वर्गगमनं यथैष स्वर्गतिं गतः । कथमेतत्समाचक्ष्व विस्मयः परमो मम

“Kung gayon, paano sila nakapaparoon sa langit, gaya ng isang ito na nakaabot sa kalangitan? Ipaliwanag mo sa akin—dakila ang aking pagkamangha.”

Verse 45

एतच्छ्रुत्वा तु देवेशः प्रहसन्प्रत्युवाच ताम् । वेदवाक्ये पुराणार्थे स्मृत्यर्थे द्विजभाषिते

Nang marinig ito, ang Panginoon ng mga deva ay ngumiti at sumagot sa kanya, ayon sa salita ng Veda, sa diwa ng mga Purāṇa, sa layon ng Smṛti, at sa pahayag ng mga pantas na dvija.

Verse 46

विस्मयो हि न कर्तव्यो ह्यनुमानं हि तत्तथा । असंभाव्यं हि लोकानां पुराणे यत्प्रगीयते

“Hindi dapat magpakalunod sa pagkamangha, sapagkat maging ang pangangatwiran ay umaayon dito. Ang ipinahahayag sa mga Purāṇa ay madalas na waring di-mangyayari sa karaniwang tao.”

Verse 47

यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति पार्वति । तस्मान्न सिद्धिरेतेषां भवत्येको न विस्मयः

“Kung ang mga tao, O Pārvatī, ay kumikilos na may kinikilingang panig, kung gayon hindi sumisibol sa kanila ang ganap na tagumpay; kaya’t hindi ito dapat ipagtaka.”

Verse 48

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये निश्चयबहिष्कृताः । तेषां सिद्धिर्न विद्येत आस्तिक्याद्भवते ध्रुवम्

Yaong mga nāstika, na lumabag sa wastong hanggahan ng asal at itinakwil ng matibay na paninindigan—wala silang makakamtang siddhi. Sa āstikya, sa pananampalataya sa dharma, tiyak na sumisibol ang tagumpay.

Verse 49

श्रुत्वाख्यानमिदं देवी ववन्दे तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

Nang marinig ang salaysay na ito, ang Diyosa ay yumukod sa kataas-taasang tīrtha—banal at mapagpala, tagapag-alis ng lahat ng kasalanan—na naroon sa Narmadā.

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । दशाश्वमेधं राजेन्द्र सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: O hari ng mga hari, ang Daśāśvamedha ang pinakadakila sa lahat ng tīrtha—isang banal na tawiran na hitik sa bawat kagalingan at tagapagwasak ng pinakamabibigat na kasalanan.

Verse 51

तत्रागता महाभागा स्नातुकामा सरस्वती । पुण्यानां परमा पुण्या नदीनामुत्तमा नदी

Doon dumarating ang mapalad na Sarasvatī, nagnanais maligo—pinakabanal sa mga banal, at pinakadakilang ilog sa lahat ng ilog.

Verse 52

नाममात्रेण यस्यास्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते । स्नातास्तत्र दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

Sa pagbanggit pa lamang ng kanyang pangalan, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan. Ang mga naliligo roon ay umaakyat sa langit; at ang mga namamatay roon ay hindi na muling isisilang.

Verse 53

दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी । आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः

Sa Daśāśvamedha, O hari, siya—may disiplina at matatag sa banal na brahmacarya—ay sumamba sa Panginoon ng mga diyos at nakamtan ang kataas-taasang nirvāṇa.

Verse 54

कालुष्यं ब्रह्मसम्भूता संवत्सरसमुद्भवम् । प्रक्षालयितुमायाति दशम्यामाश्विनस्य च

Ipinanganak mula kay Brahmā, dumarating siya sa ikasampung araw ng Āśvina upang hugasan ang karumihang naipon sa loob ng isang taon.

Verse 55

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

Ngunit matapos mag-ayuno sa gabing iyon at ganap na sumamba kay Tripurāntaka, O hari, sila’y nagiging walang dungis at pagsikat ng kinabukasan ay nakakamtan ang walang hanggang tahanan.

Verse 56

युधिष्ठिर उवाच । सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी श्रीमार्कण्डेय उवाच । राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते । पार्थिवेषु च तीर्थे तु सर्वेष्वेव न संशयः

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Ang Sarasvatī ay lubhang banal, ang pinakamainam na ilog sa mga ilog. Sinabi ni Mārkaṇḍeya: O hari, ang pagtalima sa tīrtha ay lalo pang natatangi sa ikasampung araw ng buwan ng Āśvayuja—tunay, sa lahat ng tīrtha sa daigdig, walang pag-aalinlangan.

Verse 57

दशाश्वमेधिके राजन्नित्यं हि दशमी शुभा । विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी

Sa Daśāśvamedha, O hari, ang ikasampung araw ng buwan ay laging mapalad; at lalo na ang maliwanag na Daśamī ng Āśvina, na pumupuksa sa pinakamabibigat na kasalanan.

Verse 58

तस्या स्नात्वार्चयेद्देवानुपवासपरायणः । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पश्चात्सम्पूजयेच्छिवम्

Pagkaligo sa kaniyang banal na tubig, na nakatuon sa pag-aayuno, sambahin ang mga diyos; matapos isagawa ang śrāddha ayon sa tuntunin, saka ganap na sambahin si Śiva.

Verse 59

तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् । नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे

Sambahin doon ang diyosang Sarasvatī na naroroon, na nagnanais maligo, at sabihin: “Pugay, pugay sa iyo, O Devī, Ginang ng mga diyos, na sumibol mula sa katawan ni Brahmā.”

Verse 60

कुरु पापक्षयं देवि संसारान्मां समुद्धर । गन्धधूपैश्च सम्पूज्य ह्यर्चयित्वा पुनःपुनः

“O Devī, pawiin ang aking mga kasalanan; iahon mo ako mula sa saṃsāra. Sa pag-aalay ng samyo at insenso, sambahin at purihin Siya nang paulit-ulit.”

Verse 61

दश प्रदक्षिणा दत्त्वा सूत्रेण परिवेष्टयेत् । कपिलां तु ततो विप्रे दद्याद्विगतमत्सरः

“Matapos magsagawa ng sampung pradakṣiṇā (pag-ikot na may paggalang), itali ito sa sagradong sinulid. Pagkaraan, walang inggit, maghandog ng kapilā—isang mapulang-dilaw na baka—sa isang brāhmaṇa.”

Verse 62

सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम् । दत्त्वा विप्राय कपिलां न शोचति कृताकृते

“Kapag naibigay sa isang brāhmaṇa ang kapilā na may lahat ng mapalad na palatandaan at may kalakip na lahat ng kailangan, hindi na nagdadalamhati ang tao sa nagawa o hindi nagawa.”

Verse 63

पश्चाज्जागरणं कुर्याद्घृतेनाज्वाल्य दीपकम् । पुराणपठनेनैव नृत्यगीतविवादनैः

Pagkaraan, magpuyat sa banal na pagbabantay, magsindi ng lamparang may ghee; at gugulin ang pagpupuyat sa pagbigkas ng Purāṇa, gayundin sa debosyonal na sayaw, awit, at tugtuging pang-instrumento.

Verse 64

वेदोक्तैश्चैव पूजयेच्छशिशेखरम् । प्रभाते विमले पश्चात्स्नात्वा वै नर्मदाजले

At sa mga ritong itinuro ng Veda ay sambahin si Śaśiśekhara, ang May-Buwan-sa-Ulo. Pagdating ng dalisay na umaga, matapos maligo sa tubig ng Narmadā…

Verse 65

ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या शिवभक्तांश्च योगिनः । एवं कृते ततो राजन् सम्यक्तीर्थफलं लभेत्

Sa debosyon ay pakainin ang mga brāhmaṇa, at gayundin ang mga yogin na deboto ni Śiva. Kapag nagawa ito, O Hari, tunay na matatamo ang ganap na bunga ng paglalakbay-dambana.

Verse 66

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छङ्करं नरः । दशाश्वमेधावभृथं लभते पुण्यमुत्तमम्

Sa banal na tīrtha roon, ang taong naligo at sumamba kay Śaṅkara ay nagkakamit ng kataas-taasang kabutihang-loob, na katumbas ng pangwakas na paliligo ng sampung Aśvamedha.

Verse 67

पूतात्मा तेन पुण्येन रुद्रलोकं स गच्छति । आरूढः परमं यानं कामगं च सुशोभनम्

Dahil sa gayong kabutihang-loob, nalilinis ang kanyang diwa at siya’y nagtutungo sa daigdig ni Rudra, nakasakay sa isang lubhang marilag na sasakyang makalangit na sumusunod sa nais.

Verse 68

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वीज्यमानोऽथ चामरैः । क्रीडते सुचिरं कालं जयशब्दादिमङ्गलैः

Doon, habang pinapaypayan siya ng mga dibyang apsara sa mga pamaypay na buntot-yak, siya’y naglalaro nang napakahabang panahon, sa gitna ng mapagpalang pagdiriwang na nagsisimula sa sigaw na “Tagumpay!”

Verse 69

ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् । हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः

Pagkaraan, sa takdang panahon, muli siyang bababa at tiyak na magiging hari rito—may mga elepante, kabayo, at mga karwahe; sagana sa karangyaan, at manlulupig ng mga kaaway.

Verse 70

दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् । दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः

Anumang handog na ibinibigay sa mga yogin ni Śiva sa Daśāśvamedha na tīrtha, ang kawanggawang iyon ay nagiging kapantay sa bisa ng isang Aśvamedha; dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 71

सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते । दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम्

Sa lahat ng mga yajña, ang Aśvamedha ang pinakadakila. Ngunit ito’y mahirap makamtan ng may kaunting yaman, at lubhang nahahadlangan para sa mga nabibigatan ng makasalanang gawa.

Verse 72

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः । प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

“O hari ng mga hari, sa tīrtha na iyon, maging ang mahirap makamtan ng mga deva at asura ay nakakamit sa pamamagitan ng banal na pagligo at pagkakawanggawa”—ganito nagsalita si Śaṅkara.

Verse 73

अकामो वा सकामो वा मृतस्तत्र नरेश्वर । देवत्वं प्राप्नुयात्सोऽपि नात्र कार्या विचारणा

Walang pagnanasa man o puspos ng pagnanasa, O panginoon ng mga tao—sinumang mamatay doon ay makakamit ang pagka-diyos; dito’y wala nang dapat pang pagtalunan.

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरोत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

O pinakamainam sa mga tao, sinumang pumasok sa apoy sa banal na tīrtha roon ay mananahan sa daigdig ni Agni hanggang sa dakilang pagkalusaw ng mga nilalang.

Verse 75

जलप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नराधिप । ध्यायमानो महादेवं वारुणं लोकमाप्नुयात्

O hari, sinumang pumasok sa mga tubig sa banal na tīrtha roon—na nagmumuni kay Mahādeva—ay makakamit ang daigdig ni Varuṇa.

Verse 76

दशाश्वमेधे यः कश्चिच्छूरवृत्त्या तनुं त्यजेत् । अक्षया नु गतिस्तस्य इत्येवं श्रुतिनोदना

Sinumang sa Daśāśvamedha ay iwan ang katawan sa tapang ng isang bayani—tunay na di-nagmamaliw ang kanyang hantungan; gayon ang pag-uudyok ng Śruti.

Verse 77

न तां गतिं यान्ति भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो नैव च सांख्ययोगिनः । ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते क्षणेन यां यान्ति महाहवे मृताः

Hindi nila naaabot ang gayong hantungan—ni yaong nahuhulog sa bangin ni Bhṛgu, ni ang mga asetikong may tungkod, ni maging ang mga Sāṅkhya-yogin—na yaong mga napatay sa dakilang labanan, sa gitna ng nagwawagayway na mga watawat at ugong ng tambol at tunog ng kabibe, ay naaabot sa isang kisapmata.

Verse 78

यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः । अक्षयांल्लभते लोकान्यदि क्लीबं न भाषते

Ang bayani, saan man mapatay habang napalilibutan ng mga kaaway, ay nagkakamit ng mga daigdig na di-nagwawakas—kung hindi siya bibigkas ng mga salitang duwag.

Verse 79

दशाश्वमेधे संन्यासं यः करोति विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

Sinumang tumanggap ng pagtalikod (saṃnyāsa) sa Daśāśvamedha ayon sa wastong tuntunin—di na mababawi ang kanyang landas; kailanman ay hindi siya bumabalik mula sa daigdig ni Rudra.

Verse 80

दशाश्वमेधे यत्पुण्यं संक्षेपेण युधिष्ठिर । कथितं परया भक्त्या सर्वपापप्रणाशनम्

O Yudhiṣṭhira, ang kabutihang bunga ng sampung Aśvamedha ay sinabi rito nang maikli—sa sukdulang debosyon—at ito’y tagapuksa ng lahat ng kasalanan.

Verse 180

अध्याय

“Kabanata.”