Adhyaya 170
Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya ang isang krisis na nagsimula sa isang banal na pook-tubig (tīrtha). Si Kāmapramodinī, habang naglalaro sa isang tangke malapit sa banal na presensya, ay sinunggaban ng isang ibon (śyena) at dinala palayo. Nagsumbong ang kanyang mga kasama sa hari at hinimok ang masusing paghahanap. Agad na nagtipon ang hari ng malaking hukbong apat na sangay, kaya’t nagulantang ang lungsod sa mga paghahandang pandigma. Isang bantay-lungsod ang nagharap ng mga alahas ng dinukot at nag-ulat na nakita ang mga iyon malapit sa ermitanyo ng ascetic na si Māṇḍavya, na napalilibutan ng mga tapasvin. Dahil sa galit at maling pagkilala, inakala ng hari na ang ascetic ay magnanakaw na nagkubli, at nag-anyong ibon upang tumakas. Nang hindi inunawa ang wastong paghatol sa dapat at di-dapat (kārya–akārya-viveka), iniutos niyang itulos sa tulos ang brahmin-ascetic. Nagluluksa at tumututol ang mga mamamayan at taga-nayon: ang isang brahmin, lalo na ang deboto sa pag-aayuno at pagninilay, ay hindi dapat patayin; kung may paratang man, ang pinakamabigat ay pagpapatapon. Itinatampok ng kabanata ang rājadharma sa oras ng pagsubok—ang panganib ng padalus-dalos na parusa, ang di-tiyak na ebidensya, at ang mataas na tungkuling pangalagaan ang kabanalan ng mga ascetic sa lupain ng tīrtha.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु । दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Nang makita nilang dinadala niya si Kāmapramodinī, ang lahat ng kaniyang mga kaibigang babae ay napasigaw, at lumitaw mula sa gitna ng tubig.
Verse 2
गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः । कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा
Lahat sila’y nagtungo sa palasyo ng hari at, sa matinding dalamhati, nagsalaysay: “O Hari, si Kāmapramodinī ay inagaw ng isang lawin na ibon.”
Verse 3
क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ । अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता
“Siya’y naglalaro sa pook-tubig, sa lawa na malapit sa presensya ng Diyos. O Hari—yamang batid mo ang mga landas—dapat mo siyang hanapin at alamin ang dinaanan.”
Verse 4
तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्
Nang marinig ng hari ang kanilang mga salita, siya’y tinamaan ng kapahamakan at labis na nalungkot. Sumigaw ng “Ay! Ay!”, tumindig siyang umiiyak mula sa marangal na luklukan.
Verse 5
मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च
Kasama ang kaniyang mga ministro, dumating siya sa lawa sa tabi ng tubig. Nang wala siyang makita ni palatandaan ni landas, nahimatay siya sa tindi ng dalamhati.
Verse 6
तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः
Dahil sa dalamhati ng hari, nalugmok din sa lungkot ang mga taga-lungsod. Di naglaon, inaliw ang hari ng kaniyang mga ministro at ng mga pari.
Verse 7
किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् । सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्
Sinabi niya, “Ano ang gagawin natin? Gawin ang nararapat sa panahong ito.” Pagkaraang magsanggunian ang lahat, inihanda niya ang hukbong apat ang sangay.
Verse 8
प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला । वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले
“Ipapadala ko sa lahat ng dako ang mga pangkat na siksik sa elepante, kabayo, at karwahe.” At tumunog ang mga tambol at tugtugin sa gitna ng nagkakagulong karamihan.
Verse 9
नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल
May mga palaso, sibat, pana, tabak, palakol at iba pa, ang hari’y lubos na nakabihis sa sandata—wari’y lalamunin niya ang hukbo ng kaaway.
Verse 10
न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्
Hindi diyos, hindi gandharva, hindi daitya, ni rākṣasa—ano ang magagawa ng sinuman laban sa hari ngayon? Hindi ko matanaw ang kahihinatnan ng kanyang poot.
Verse 11
नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः । चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्
Doon, maging ang mga taga-lungsod, nang makita iyon, ay nanggilalas ang loob—labing-apat na libong elepante na may dalang pang-udyok.
Verse 12
अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् । रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ
May libu-libong kabalyero, at walumpung mandirigmang may sandata sa kamay; at may tatlong libo at dalawampung karwahe, O toro sa mga Bharata.
Verse 13
सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता । एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि
Sa ugong ng mga tambol ng digmaan, ang alikabok na inihahagis ng mga kuko ay umakyat hanggang langit. Samantala, mahal na anak, ang bantay ng lungsod nga…
Verse 14
गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः
Kinuha rin niya ang kanyang mga palamuti—yaong para sa katawan at mga sangkap: mga hikaw, mga pulseras, mga keyūra, mga kuwintas, mga panhikaw, at mga kumakalansing na gayak…
Verse 15
निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति
Pagkatapos mag-ulat, isinalaysay niya sa hari ang aking sariling nasaksihan sa masusing pagtingin: sa ashram ng mga tapasvin, doon kung saan nananahan si Māṇḍavya.
Verse 16
तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्
Doon, sa kanyang harapan, nakita ko siyang napaliligiran ng mga tapasvin. Nang marinig ko ang salita ng bantay na may tungkod, nakita ko ang mga palamuti sa katawan bilang tuwirang patunay.
Verse 17
स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम
Siya, na ang mga mata’y namumula sa galit, ay tumingin sa mga ministro at sa mga taga-lungsod at nagsabi: “Paanong may Brahmin na may ganyang asal sa aking lungsod?”
Verse 18
चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा
Ang pagnanakaw ay ikinukubli sa anyo ng panata, at inaagaw ang pag-aari ng iba; dahil sa tapasvin na may makasalanang gawa, ang aking anak na dalaga ay ngayong araw ay tinangay.
Verse 19
शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ । पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्
Sa pag-aanyong ibon, kahit nasa tubig, siya’y lumipad patungo sa langit. Ganyan ang mga pakhāṇḍin—nasa ipinagbabawal na gawa—mga mapagkunwaring “panatang pusa” at mga mandaraya…
Verse 20
चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः
Kung papatayin man ang mga ganitong mapanlinlang na magnanakaw na may masamang asal, walang kasalanan doon. Ang makasalanang ito—magnanakaw at dumukot sa isang dalaga—ay hindi ko dapat tingnan.
Verse 21
शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः
Ipatuhog siya sa tulos kaagad—hindi na kailangang pag-isipan pa ang tungkol sa kanya. Ang masamang iyon, na mukhang 'yaman ng penitensya' lamang sa anyo, ay sa katotohanan ay parang rakṣasa; dapat siyang bitayin ko.
Verse 22
एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्
Sa pagsasalita ng ganito, at nanginginig sa galit, inutusan ng hari ang opisyal ng parusa; hindi inaalintana ang tama at mali, ipinatuhog niya ang 'twice-born' (brāhmaṇa) sa isang tulos.
Verse 23
पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा । हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्
Pagkatapos ang lahat ng mga taong-bayan at mga taganayon, na ang mga mukha ay puno ng luha, ay sumigaw ng 'Ay!'; ang ilan ay umiyak, habang ang iba ay nagsalita sa iba't ibang tinig, bawat isa sa kanilang sariling paraan.
Verse 24
कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः
Isang kasuklam-suklam na gawain ang ginawa ng hari na umaasal na parang isang itinakwil; sapagkat ang isang brāhmaṇa ay hindi dapat patayin—lalo na ang isang nakatuon sa penitensya at mga sagradong panata.
Verse 25
यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः । न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्
Kung ang asal ay pinaghaharian ng poot, itaboy siya sa labas ng lungsod; datapwat kailanman ay huwag pumatay ng isang brāhmaṇa, kahit nalugmok man siya sa lahat ng kasalanan.
Verse 26
राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् । नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् । सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः
Palayasin siya sa kaharian, na buo at di napipinsala ang kanyang yaman. At, O Hari, sa mga tahanan ng mga taga-lungsod ay hindi tumatanggap ng handog ang sagradong apoy; lahat ay balisa ang loob, at napagkaitan ng payapang kaganapan ng buhay-pamilya.
Verse 170
। अध्याय
Palatandaan ng kabanata: “Adhyāya” (hudyat ng wakas o pamagat).