Adhyaya 167
Ang kabanatang ito ay nasa anyong pagtatanong at pagsagot tungkol sa isang tīrtha sa timog na pampang ng Ilog Narmadā. Tinanong ni Yudhiṣṭhira si Mārkaṇḍeya kung alin ang pook na may natatanging palatandaan at ano ang pinagmulan nito. Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya ang naunang paninirahang-asceta niya malapit sa Vindhya at sa rehiyong Daṇḍaka, at ang pagbabalik niya sa timog na pampang ng Narmadā upang magtatag ng isang āśrama na tinitirhan ng mga disiplinadong brahmacārin, maybahay, vānaprastha, at yati. Sa mahabang tapas at debosyon kay Vāsudeva, nagpakita nang tuwiran ang dalawang nagbibigay-biyaya—si Kṛṣṇa at si Śaṅkara; hiniling ni Mārkaṇḍeya na manatili sila roon magpakailanman, laging kabataan at walang karamdaman, kasama ang kanilang banal na mga kasama. Pumayag ang mga diyos at naglaho sa anyong di-nahahayag; kaya’t itinindig at itinalaga ni Mārkaṇḍeya (pratiṣṭhā) sina Śaṅkara at Kṛṣṇa at itinakda ang pagsamba sa pook. Pagkaraan, nagiging tuntuning-ritwal ang salaysay: pagligo sa tīrtha at pagsamba kay Parameśvara na may diin sa pangalang “Mārkaṇḍeśvara,” at pagdakila kay Viṣṇu bilang Panginoon ng tatlong daigdig. Inililista ang mga handog—ghee, gatas, curd, pulot, tubig ng Narmadā, pabango, insenso, bulaklak, at naivedya—kasama ang pagpupuyat sa gabi (jāgara) at pagtalima sa panahon ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Jyeṣṭha sa pamamagitan ng pag-aayuno at pūjā. Isinasama rin ang śrāddha/tarpaṇa para sa mga ninuno, sandhyā na pagsamba, japa ng mga mantra ng Veda (Ṛg/Yajus/Sāman), at isang Rudra-mantra na pamamaraan: paglalagay ng kalaśa sa timog na panig ng liṅga at pagpaligo rito sa mga “Rudra-ekādaśa” mantra, na nangangakong magdudulot ng supling at mahabang buhay. Sa phalaśruti, sinasabing ang makikinig o babasa nito ay malilinis sa kasalanan at magkakamit ng bungang nakatuon sa kalayaan (mokṣa), sa diwang Vaiṣṇava at Śaiva.
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले त्वच्चिह्नेनोपलक्षितम् । तीर्थमेतन्ममाख्याहि सम्भवं च महामुने
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O dakilang muni, ipahayag mo sa akin ang banal na tīrtha sa timog na pampang ng Narmadā, na natatandaan ng iyong palatandaan; ilarawan mo ito at ang pinagmulan nito.”
Verse 2
मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ दक्षिणे गिरिमुत्तमम् । विन्ध्यं सर्वगुणोपेतं नियतो नियताशनः
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Noong unang panahon, sa pasimula ng Kṛta Yuga, sa dakong timog, nilapitan ko ang marangal na bundok na Vindhya, puspos ng lahat ng kabutihan, namumuhay sa disiplina at may katamtamang pagkain.”
Verse 3
ऋषिसङ्घैः कृतातिथ्यो दण्डके न्यवसं चिरम् । उषित्वा सुचिरं कालं वर्षाणामयुतं सुखी
Pinarangalan akong panauhin ng mga pangkat ng mga ṛṣi, at matagal akong nanirahan sa gubat ng Daṇḍaka; at sa napakahabang panahon—sampung libong taon—namuhay akong payapa at nasiyahan.
Verse 4
तानृषीन् समनुज्ञाप्य शिष्यैरनुगतस्ततः । निवृत्तः सुमहाभाग नर्मदाकूलमागतः
Pagkatapos magpaalam sa mga rishi, at kasunod ang aking mga alagad, ako’y lumisan, O lubhang mapalad, at dumating sa pampang ng Narmadā.
Verse 5
पुण्यं च रमणीयं च सर्वपापविनाशनम् । कृत्वाहमास्पदं तत्र द्विजसंघसमायुतः
Doon ay itinatag ko ang aking tahanan sa isang pook na banal at kaaya-aya, tagapaglipol ng lahat ng kasalanan—kasama ang kapulungan ng mga dvija.
Verse 6
ब्रह्मचारिभिराकीर्णं गार्हस्थ्ये सुप्रतिष्ठितैः । वानप्रस्थैश्च यतिभिर्यताहारैर्यतात्मभिः
Ang banal na pook na yaon ay hitik sa mga brahmacārin, sa mga maybahay na matatag sa gṛhastha, at sa mga vanaprastha at yati—mga taong may pagpipigil sa pagkain at may pagpipigil sa sarili.
Verse 7
तपस्विभिर्महाभागैः कामक्रोधविवर्जितैः । तत्राहं वर्षमयुतं तपः कृत्वा सुदारुणम्
Doon, sa piling ng mga mapalad na tapasvin—malaya sa pagnanasa at poot—nagsagawa ako ng napakahigpit na tapas sa loob ng sampung libong taon.
Verse 8
आराधयं वासुदेवं प्रभुं कर्तारमीश्वरम् । जपंस्तपोभिर्नियमैर्नर्मदाकूलमाश्रितः
Nanahan sa pampang ng Narmadā, sinamba ko si Vāsudeva—ang Panginoon, ang Lumikha, ang Kataas-taasang Tagapamahala—na abala sa japa, tapas, at mga disiplinadong pagtalima.
Verse 9
ततस्तौ वरदौ देवौ समायातौ युधिष्ठिर । प्रत्यक्षौ भास्करौ राजन्नुमाश्रीभ्यां विभूषितौ
Pagkaraan, dumating doon ang dalawang diyos na nagbibigay ng biyaya, O Yudhiṣṭhira—hayag sa paningin, nagniningning na parang araw, at pinalamutian ng Umā at Śrī.
Verse 10
प्रणम्याहं ततो देवौ भक्तियुक्तो वचोऽब्रुवम् । भवन्तौ प्रार्थयामि स्म वरार्हौ वरदौ शिवौ
Pagkatapos, yumukod ako sa dalawang diyos at, puspos ng debosyon, ay nagsalita: “Kayo’y aking isinasamo—karapat-dapat sa mga biyaya, tagapagkaloob ng biyaya, mapalad na mga Śiva.”
Verse 11
धर्मस्थितिं महाभागौ भक्तिं वानुत्तमां युवाम् । अजरो व्याधिरहितः पञ्चविंशतिवर्षवत् । अस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं सह देवैरसंशयम्
“O dakilang pinagpala, ipagkaloob ninyo ang katatagan sa dharma at ang pinakamataas na debosyon. Nawa’y maging di-nagtatanda at walang karamdaman, na wari’y laging dalawampu’t limang taong gulang. At nawa’y lagi kayong manahan sa pook na ito, kasama ng mga diyos—walang alinlangan.”
Verse 12
एवमुक्तौ मया पार्थ तौ देवौ कृष्णशङ्करौ । मामूचतुः प्रहृष्टौ तौ निवासार्थं युधिष्ठिर
Nang masabi ko ito, O Pārtha, ang dalawang diyos—si Kṛṣṇa at Śaṅkara—ay nagalak at sumagot sa akin tungkol sa kanilang pananatili, O Yudhiṣṭhira.
Verse 13
देवावूचतुः । अस्मिन्स्थाने स्थितौ विद्धि सह देवैः सवासवैः । एवमुक्त्वा ततो देवौ तत्रैवान्तरधीयताम्
Sinabi ng dalawang diyos: “Alamin mong mananatili kami sa pook na ito, kasama ng mga diyos at ni Indra.” Pagkasabi nito, ang dalawang diyos ay naglaho roon din.
Verse 14
अहं च स्थापयित्वा तौ शङ्करं कृष्णमव्ययम् । कृतकृत्यस्ततो जातः सम्पूज्य सुसमाहितः
At ako, nang maitindig ko ang dalawang iyon—si Śaṅkara at ang di-nagmamaliw na Kṛṣṇa—ay naging ganap ang aking layon; saka, sa isip na natipon at payapa, sila’y lubos kong sinamba.
Verse 15
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । मार्कण्डेश्वरनाम्ना वै विष्णुं त्रिभुवनेश्वरम्
Sa tīrtha na yaon, matapos maligo, dapat sambahin ng tao ang Kataas-taasang Panginoon—si Viṣṇu, ang Panginoon ng tatlong daigdig—na roon ay tanyag sa pangalang ‘Mārkaṇḍeśvara.’
Verse 16
स गच्छेत्परमं स्थानं वैष्णवं शैवमेव च । घृतेन पयसा वाथ दध्ना च मधुना तथा
Sa gayong pagsamba, mararating niya ang kataas-taasang tahanan—kapwa ang Vaiṣṇava at ang Śaiva na kaharian. (Isinasagawa ang rito) sa ghee, sa gatas, gayundin sa yogurt/curd, at pati sa pulot.
Verse 17
नार्मदेनोदकेनाथ गन्धधूपैः सुशोभनैः । पुष्पोपहारैश्च तथा नैवेद्यैर्नियतात्मवान्
O Panginoon, sa tubig ng Narmadā, sa mariringal na pabango at insenso, sa mga handog na bulaklak, at gayundin sa mga pagkaing alay—gawin ito ng debotong may pagpipigil-sa-sarili.
Verse 18
एवं विष्णोः प्रकुर्वीत जागरं भक्तितत्परः । स्नानादीनि तथा राजन्प्रयतः शुचिमानसः
Sa ganitong paraan, na puspos ng bhakti, dapat niyang isagawa ang magdamag na pagpupuyat para kay Viṣṇu; at gayundin, O Hari, dapat niyang tuparin nang wasto ang pagligo at iba pang mga pagtalima—maingat at dalisay ang isip.
Verse 19
ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । द्वादश्यां कारयेद्देवपूजनं वैष्णवो नरः
Sa buwang Jyeṣṭha, sa maliwanag na kalahati ng buwan, matapos mag-ayuno sa ika-labing-apat na tithi, ang lalaking Vaiṣṇava ay dapat magpagawa ng pagsamba sa Panginoon sa ika-labing-dalawang tithi.
Verse 20
एवं कृत्वा चतुर्दश्यामेकादश्यां नरोत्तम । वैष्णवं लोकमाप्नोति विष्णुतुल्यो भवेन्नरः
Sa gayong pagsasagawa—sa ika-labing-apat at sa ika-labing-isa, O pinakamainam sa mga tao—nararating niya ang daigdig ng mga Vaiṣṇava, at ang taong iyon ay nagiging kapantay ni Viṣṇu sa kaluwalhatian.
Verse 21
माहेश्वरे च राजेन्द्र गणवन्मोदते पुरे । श्राद्धं च कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य सुस्थिरः
At sa Māheśvara, O panginoon ng mga hari, siya’y nagagalak sa lungsod na parang isa sa mga gaṇa, mga tagapaglingkod ni Śiva. Doon, matatag ang panata, isinasagawa rin niya ang śrāddha para sa mga ninuno.
Verse 22
तस्य ते ह्यक्षयां तृप्तिं प्राप्नुवन्ति न संशयः । नर्मदायां द्विजः स्नात्वा मौनी नियतमानसः
Dahil dito, ang mga iyon (mga ninuno) ay tumatamo ng walang-hanggang kasiyahan—walang pag-aalinlangan. Pagkaligo sa Narmadā, ang dvija, nananahimik at pinipigil ang isip, ay nagpapatuloy (sa ritwal).
Verse 23
उपास्य सन्ध्यां तत्रस्थो जपं कृत्वा सुशोभनम् । तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाविधि
Nanatili roon, matapos sambahin nang wasto ang Sandhyā at magsagawa ng marikit na japa, at matapos maghandog ng tarpaṇa sa mga ninuno, sa mga deva, at maging sa mga tao—ayon sa tuntunin—(nagiging ganap ang ritwal).
Verse 24
कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा मार्कण्डेशस्य वा पुनः । ऋग्यजुःसाममन्त्रांश्च जपेदत्र प्रयत्नतः
Nakatayo sa harap ni Kṛṣṇa—o muli, sa harap ni Mārkaṇḍeśa—dapat dito, nang buong pagsisikap, bigkasin ang mga mantra ng Ṛg, Yajus, at Sāma (mga Veda).
Verse 25
ऋचमेकां जपेद्यस्तु ऋग्वेदस्य फलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा साम्ना सामफलं लभेत्
Sinumang bumigkas kahit ng iisang ṛc ay nakakamit ang bunga ng Ṛgveda; sa pamamagitan ng isang Yajus ay natatamo ang bunga ng Yajurveda; at sa isang Sāman ay natatamo ang bunga ng Sāmaveda.
Verse 26
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । मृतप्रजा तु या नारी वन्ध्या स्त्रीजननी तथा
Kapag kahit isang brāhmaṇa ay marapat na napakain, para bang isang crore ang napakain. At ang babaeng namatayan ng mga anak, gayundin ang baog na babae, ay nagiging karapat-dapat ding magkamit ng supling.
Verse 27
रुद्रांस्तु विधिवज्जप्त्वा ब्राह्मणो वेदतत्त्ववित् । लिङ्गस्य दक्षिणे पार्श्वे स्थापयेत्कलशं शिवम्
Matapos bigkasin nang ayon sa tuntunin ang mga Rudra-mantra, ang brāhmaṇa na nakaaalam ng tunay na diwa ng Veda ay dapat maglagay ng banal na Śiva-kalaśa sa kanang tagiliran ng liṅga.
Verse 28
रुद्रैकादशभिर्मन्त्रैः स्नापयेत्कलशाम्भसा । पुत्रमाप्नोति राजेन्द्र दीर्घायुषमकल्मषम्
Sa labing-isang Rudra-mantra, dapat paliguan (ang diyos) gamit ang tubig mula sa kalaśa. O pinakamainam sa mga hari, nagkakamit siya ng isang anak—mahaba ang buhay at walang dungis.
Verse 29
मार्कण्डेश्वरवृक्षान्यो दूरस्थानपि पश्यति । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते शङ्करोऽब्रवीत्
Sa biyaya ng punong Mārkaṇḍeśvara, nakikita ng tao kahit ang malalayong bagay; at napapalaya siya sa mga kasalanang gaya ng pagpatay sa brāhmaṇa—ganito ang ipinahayag ni Śaṅkara.
Verse 30
य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा नृपसत्तम । सर्वपापविशुद्धात्मा जायते नात्र संशयः
O pinakadakila sa mga hari, sinumang makinig dito nang may debosyon—o bigkasin ito—ay nagiging dalisay sa lahat ng kasalanan; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 31
इदं यशस्यमायुष्यं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । पठतां शृण्वतां वापि सर्वपापप्रमोचनम्
Ito’y nagbibigay ng katanyagan at mahabang buhay; mapalad at pumupuksa ng dalamhati. Sa mga bumibigkas nito—o kahit nakikinig lamang—nagkakaloob ito ng paglaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 167
। अध्याय
Dito nagtatapos ang kabanata.