Adhyaya 16
Sa Adhyaya 16, sa salaysay ni Markandeya, inihaharap ang mataas na teolohiya: si Śiva (Śūlī/Hara/Śambhu) ay sumasayaw nang kakila-kilabot sa gitna ng mga bhūta-gaṇa, nakabalot sa balat ng elepante, may usok at mga tilamsik ng apoy, at nakanganga na tila vadavāmukha—hudyat ng himig ng pagkalusaw ng sansinukob (saṃhāra/saṃvartaka-kāla). Ang dagundong ng banal na aṭṭahāsa (nakapanghihilakbot na halakhak) ay umalingawngaw sa lahat ng direksiyon, yumanig sa mga karagatan, at umabot sa Brahmaloka, kaya nabalisa ang mga ṛṣi at humingi ng paliwanag kay Brahmā. Ipinaliwanag ni Brahmā na ang pangyayaring ito ay si Kāla (Panahon) mismo—iniilarawan sa mga siklo ng taon (saṃvatsara, parivatsara, atbp.), sa kasinliit na antas na parang atomo, at sa kataas-taasang paghahari—upang ang takot ay maging pag-unawa sa hiwaga ng pag-iral. Sumunod ang bahagi ng stotra: naghandog si Brahmā ng papuring may himig-mantra kay Mahādeva, pinatutunayang saklaw Niya si Śaṅkara, Viṣṇu, at ang simulain ng paglikha, at Siya’y lampas sa salita at isip. Tumugon si Mahādeva sa pagbibigay-panatag, inutusan si Brahmā na masdan ang mundong “nag-aapoy” na hinihigop ng maraming bibig, at saka naglaho. Sa phalaśruti, sinasabing ang pakikinig o pagbigkas ng marangal na stotra ay nagdudulot ng pagpapala, pagkalaya sa takot, at pag-iingat sa panganib (digmaan, pagnanakaw, sunog, gubat, karagatan), sapagkat si Śiva ang maaasahang tagapangalaga.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । समातृभिर्भूतगणश्च घोरैर्वृतः समन्तात्स ननर्त शूली । गजेन्द्रचर्मावरणे वसानः संहर्तुकामश्च जगत्समस्तम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Napaliligiran sa lahat ng dako ng mababangis na pangkat ng Bhūta, kasama ang mga Ina (Mothers), nagsimulang sumayaw ang Panginoong may trident. Nakasuot ng balat ng hari ng mga elepante, wari’y nagnanais na ilubog sa pagkalusaw ang buong sansinukob.
Verse 2
महेश्वरः सर्वसुरेश्वराणां मन्त्रैरनेकेखबद्धमाली । मेदोवसारक्तविचर्चिताङ्गस्त्रैलोक्यदाहे प्रणनर्त शम्भुः
Si Maheśvara—si Śambhu—ay sumayaw upang tupukin sa pagliyab ang tatlong daigdig, suot ang mga kuwintas na binigkis mula sa maraming mahiwagang pantig at mga mantra ng lahat ng mga panginoon ng mga deva; at ang Kanyang mga sangkap ay pinahiran ng taba, utak-buto, at dugo.
Verse 3
स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः
Ang dakilang Kaluluwa na iyon, kasama si Kālarātrī, sa takdang panahon ay sinakmal ang buong tatluhang daigdig. Tinatawag na Saṃvartaka, maningning na gaya ng araw, ang dakilang Śambhu—pinakamataas sa sansinukob—ay tumindig na hayag.
Verse 4
स विस्फुलिङ्गोत्करधूममिश्रं महोल्कवज्राशनिवाततुल्यम् । ततोऽट्टहासं प्रमुमोच घोरं विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभम्
Pagdaka, na parang apoy na may mukhang-kabayong nakanganga nang maluwang, pinakawalan Niya ang kakila-kilabot na halakhak—tulad ng unos ng mga kulog na parang vajra at mga bulalakaw, may halong usok at ulang-siklab ng mga baga.
Verse 5
सहस्रवज्राशनिसंनिभेन तेनाट्टहासेन हरोद्गतेन । आपूरितास्तत्र दिशो दशैव संक्षोभिताः सर्वमहार्णवाश्च
Sa halakhak na yaon na sumiklab mula kay Hara, na wari’y sanlibong vajra-kulog, napuno ang sampung dako; at ang lahat ng malalawak na karagatan ay nayanig at nagulo.
Verse 6
स ब्रह्मलोकं प्रजगाम शब्दो ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल सर्वम् । किमेतदित्याकुलचेतनास्ते वित्रस्तरूपा ऋषयो बभूवुः
Ang tunog na yaon ay umabot sa Brahmaloka, at ang buong sisidlan ng kosmikong itlog ay yumanig. Sa pag-iisip na, “Ano ito?”, ang mga rishi ay nalito ang diwa at nagkaroon ng anyong takot.
Verse 7
प्रणम्य सर्वे सहसैव भीता ब्रह्माणमूचुः परमेश्वरेशम् । भीताश्च सर्वे ऋषयस्ततस्ते सुरासुरैश्चैव महोरगैश्च
Sa takot, silang lahat ay sabay-sabay na nagpatirapa at nagsalita kay Brahmā, ang Panginoon sa mga panginoon. Pagkaraan, ang lahat ng rishi ay natakot din—kasama ang mga Deva at Asura at ang mga dakilang nilalang-na-ahas.
Verse 8
विद्युत्प्रभाभासुरभीषणाङ्गः क एष चिक्रीडति भूतलस्थः । कालानलं गात्रमिदं दधानो यस्याट्टहासेन जगद्विमूढम्
“Sino ito na nakatayo sa lupa, na wari’y naglalaro—ngunit may kakila-kilabot na katawan na kumikislap na parang kidlat; taglay ang anyong apoy ng Panahon; at sa kaniyang dagundong na halakhak ay nalilito ang buong daigdig?”
Verse 9
वित्रस्तरूपं प्रबभौ क्षणेन संहर्तुमिच्छेत्किमयं त्रिलोकीम् । सार्धं त्वया सप्तभिरर्णकैश्च जनस्तपः सत्यमभिप्रयाति
Sa isang kisap-mata, siya’y nagpakita sa nakapanghihilakbot na anyo—nagnanais ba siyang lipulin ang tatlong daigdig? Kasama mo at ng pitong karagatan, ang lahat ng nilalang ay nagmamadaling kumapit sa tapas at sa satya bilang tanging kanlungan.
Verse 10
संहर्तुकामो हि क एष देव एतत्समस्तं कथयाप्रमेय । न दृष्टमेतद्विषमं कदापि जानासि तत्त्वं परमो मतो नः
O diyos, sino ang ito na nagnanais ng pagkalipol? Isalaysay mo ang buong bagay, O di-masukat. Kailanma’y hindi namin nakita ang ganitong kakila-kilabot; batid mo ang katotohanan—kaya ikaw ang kinikilala naming pinakamataas na sanggunian.
Verse 11
निशम्य तद्वाक्यमथाबभाषे ब्रह्मा समाश्वास्य सुरादिसङ्घान्
Nang marinig ang mga salitang iyon, nagsalita si Brahmā; una niyang pinanatag ang nagkakatipong mga pangkat ng mga deva at iba pang nilalang na makalangit.
Verse 12
श्रीब्रह्मोवाच । स एष कालस्त्रिदिवं त्वशेषं संहर्तुकामो जगदक्षयात्मा । पूर्णे च शेते परिवत्सराणां भविष्यतीशानविभुर्न चित्रम्
Sinabi ni Śrī Brahmā: “Siya nga si Kāla (Panahon) mismo—di-nasisira ang diwa—na ngayo’y nagnanais bawiin maging ang buong langit ng mga deva. Kapag nalubos ang ikot ng mga taong parivatsara, siya’y magiging ang naghaharing Panginoon na sumasaklaw sa lahat; hindi ito kataka-taka.”
Verse 13
संवत्सरोऽयं परिवत्सरश्च उद्वत्सरो वत्सर एष देवः । दृष्टोऽप्यदृष्टः प्रहुतः प्रकाशी स्थूलश्च सूक्ष्मः परमाणुरेषः
“Siya ang taon—saṃvatsara, parivatsara, udvatsara, at vatsara—ang mismong diyos na ito. Bagama’t nakikita, siya’y di rin nakikita; bagama’t tinatawag sa mga handog, siya’y sariling liwanag. Siya’y kapwa lantad at maselan—tunay, siya ang mismong atom.”
Verse 14
नातः परं किंचिदिहास्ति लोके परापरोऽयं प्रभुरात्मवादी । तुष्येत मे कालसमानरूप इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुरेशः
“Sa sanlibutang ito, wala nang higit pa sa Kanya. Ang Panginoong ito’y kapwa lampas at nasa loob, tagapahayag ng Sarili. ‘Nawa’y maging mahabagin sa akin ang may anyong Kapantay ng Panahon (Kāla).’—pagkasabi nito, ang pinagpalang Panginoon ng mga diyos (Indra) …”
Verse 15
सनत्कुमारप्रमुखैः समेतः संतोषयामास ततो यतात्मा
Pagkaraan, kasama si Sanatkumāra at ang iba pang mga ṛṣi na nangunguna, ang mapagpigil-sa-sarili ay naghatid ng kapanatagan at kasiyahan sa kanilang lahat.
Verse 16
। अध्याय
“Kabanata.” (Tanda ng bahagi; hindi ito taludtod na may sukat.)
Verse 17
ओङ्कार हुङ्कारपरिष्कृताय स्वधावषट्कार नमोनमस्ते । गुणत्रयेशाय महेश्वराय ते त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः
Pagpupugay, pagpupugay sa Iyo—na pinapapurihan sa Oṃ at Huṃ, at dinadakila sa mga panawagang svadhā at vaṣaṭ. Pagpupugay sa Iyo, Maheśvara, Panginoon ng tatlong guṇa; sa Iyo na siyang diwa ng tatlong Veda, na ang pagkatao’y ang tatluhang guṇa.
Verse 18
त्वं शङ्करत्वं हि महेश्वरोऽसि प्रधानमग्र्यं त्वमसि प्रविष्टः । त्वं विष्णुरीशः प्रपितामहश्च त्वं सप्तजिह्वस्त्वमनन्तजिह्वः
Ikaw nga si Śaṅkara; Ikaw ang Maheśvara. Ikaw ay pumasok sa Pradhāna, ang sinaunang pinakapangunahing bukal. Ikaw si Viṣṇu, ang Panginoon, at Ikaw rin ang Lolo ng mga nilalang (Brahmā). Ikaw ang apoy na may pitong dila, at Ikaw ang may walang-hanggang mga dila.
Verse 19
स्रष्टासि सृष्टिश्च विभो त्वमेव विश्वस्य वेद्यं च परं निधानम् । आहुर्द्विजा वेदविदो वरेण्यं परात्परस्त्वं परतः परोऽसि
O Lubos na Lumalaganap, Ikaw lamang ang Lumikha at ang mismong paglikha; Ikaw ang sukdulang kayamanan at ang huling dapat makilala sa sansinukob. Ipinahahayag ng mga dvija, mga nakaaalam ng Veda, na Ikaw ang pinakakarapat-dapat sambahin—higit sa pinakamataas, lampas sa lahat ng lampas.
Verse 20
सूक्ष्मातिसूक्ष्मं प्रवदन्ति यच्च वाचो निवर्तन्ति मनो यतश्च
Sinasabi nilang Yaon ay higit na maselan kaysa sa pinakamaselan—Yaong pinagmumulan na binabalikan ng mga salita, at kung saan umurong din ang isipan.
Verse 21
श्रीमहादेव उवाच । त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने । ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्
Sinabi ni Śrī Mahādeva: “O Padmayoni (Brahmā), sapagkat pinuri mo Ako sa sari-saring mantra, ipinagkakaloob Ko sa iyo ang kapayapaan. Masdan mo Ako ngayon—nagniningas sa mundong ito—at marahas na nilalamon ito sa Aking maraming bibig.”
Verse 22
एवमुक्त्वा स देवेशो देव्या सह जगत्पतिः । पितामहं समाश्वास्य तत्रैवान्तरधीयत
Pagkasabi nito, ang Panginoon ng mga diyos—ang May-ari ng sansinukob—kasama ang Diyosa, ay inaliw si Pitāmaha (Brahmā) at naglaho sa mismong pook na yaon.
Verse 23
इदं महत्पुण्यतमं वरिष्ठं स्तोत्रं निशम्येह गतिं लभन्ते । पापैरनेकैः परिवेष्टिता ये प्रयान्ति रुद्रं विमलैर्विमानैः
Sa pakikinig sa dakilang, pinakabanal at pinakamainam na himnong ito, nakakamtan ng mga tao ang mapalad na landas dito pa lamang. Kahit yaong nababalutan ng maraming kasalanan ay nagtutungo kay Rudra, sakay ng malilinis na makalangit na sasakyan.
Verse 24
भयं च तेषां न भवेत्कदाचित्पठन्ति ये तात इदं द्विजाग्र्याः । सङ्ग्रामचौराग्निवने तथाब्धौ तेषां शिवस्त्राति न संशयोऽत्र
O mahal, sa mga pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang na bumibigkas nito, hindi kailanman sisibol ang takot. Sa digmaan, sa gitna ng mga magnanakaw, sa apoy, sa gubat, at maging sa karagatan—si Śiva ang nagliligtas sa kanila; walang pag-aalinlangan dito.