Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Sa gayon, nang mapuri ng mga pinakadakilang muni ang banal at mapalad na Diyosa, siya’y nagmuni-muni: “Ipagkakaloob ko sa kanilang lahat ang isang pinakamainam na biyaya.”

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

Pagkaraan, nang malaman niyang nakatulog na ang mga ṛṣi, dumating ang Diyosa sa gabi; nakangiting kaaya-aya, ipinagkaloob niya sa bawat isa ang kanyang pagpapakita sa panaginip, isa-isa.

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

Nang sumapit ang hatinggabi, siya’y umahon mula sa gitna ng mga tubig, nababalutan ng dalisay na kasuotan at pinalamutian ng makalangit na kuwintas ng bulaklak.

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

May tangan siyang maringal na payong; marikit ang anyo at pinalamutian ng mga rubi. At sinabi niya sa bawat isa, isa-isa at bukod-bukod: “Huwag kayong matakot.”

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

“Manahan kayo sa aking tabi; iwaksi ang takot—pati ang gutom at iba pang pagdurusa.”

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

Pagkasabi nito, ang Diyosa—sa pagtatapos ng panaginip—ay naglaho sa paningin ng mga dakilang muni, at muling pumasok sa sarili niyang likas na anyong-tubig.

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

Pagkatapos, sa bukang-liwayway, ang mga muni ay nag-usap-usap na may galak: “Tunay, nakita ko siya—sa panaginip ko nakita ang Diyosang marikit, ang mapalad na pangitain.”

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

Ipinagkaloob sa amin ang kawalang-takot, at ang ganap na tagumpay ay darating sa di magtatagal. Tunay na lubhang mapalad ang darśana niya—ni Narmadā—walang alinlangan.

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

Pagkaraan ng isa pang araw, O Hari, sila—kasama ang kanilang mga kasama—ay nakakita ng mariringal na anyong-isda sa tabi ng kanilang sariling āśrama.

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

Nang makita roon ang mga isdang iyon, ang mga dakilang ṛṣi—nababalot ng pagkamangha at payapa—ay sumamba sa mga diyos sa pamamagitan ng mga handog na ukol sa mga deva at sa mga ninuno.

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

Nang makamtan nila ang mga pulutong ng isda sa biyaya ng Dakilang Diyosa, sila—kasama ang mga anak, asawa, at mga umaasa—ay nabuhay at nagtaguyod ng sarili, bawat sambahayan nang magkakahiwalay.

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

Araw-araw, gayon pa man, ang mga dvija sa mga āśrama, nang makita ang pagdami ng mga isda, ay lubhang namangha noon.

Verse 13

अध्याय

Kabanata—isang banal na bahagi ng salaysay.

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

Noon ang lahat ng mga ṛṣi na naninirahan sa pampang ng Narmadā ay nagalak at luminamnam; at itinakwil nilang lahat ang takot na isinilang sa gutom at uhaw.

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

O pinakamatapang sa mga Bhārata, nananahan sila sa pampang ng Narmadā; nananatili roon—nagja-japa at nagsasagawa ng tapas—habang sumasamba sa mga Pitṛ (ninuno) at sa mga Deva.

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

Dahil sa mga pinakadakilang dvija na laging abala sa japa at tapas, ang pinakamainam na ilog na yaon ay nagniningning—gaya ng langit na kumikislap sa mga bituin at mga planeta.

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

Doon, sa pamamagitan ng maraming dalisay na brāhmaṇa na bihasa sa mga Veda, ang Narmadā—tagapagkaloob ng dharma—ay noong una’y inayos at ipinamahagi nang ayon sa wastong kaayusan.

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

Sa sampung krore ng mga ṛṣi na nananahan sa pampang ng Narmadā, ang Narmadā—na ang mga sangkap ay maayos na naitalaga—ay pinaghati-hati; siya ang tagapagkaloob ng kaginhawahan sa mga tao.

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

O Bhārata, sa magkabilang pampang, na may mapalad na yajñopavīta at mga aksasūtra, ang Narmadā—lubhang banal at puno ng bisa—ay dumadaloy patungo sa karagatan.

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

Ang pinakamainam na ilog na yaon ay nagniningning sa magkakahiwalay na mapuputing dambana at mga liṅga na yari sa buhangin at luwad—gaya ng gabi na kumikislap sa mga bituin.

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

Sa gayon, ang lahat ng mga ṛṣi, na nagbibigay-kasiyahan sa mga Deva at sa mga Pitṛ, ay nanirahan sa pampang ng Narmadā hanggang sa dakilang pagkalusaw ng mga nilalang.

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

Pagkaraan ng kaunting panahon—mahigit isang daang mabibigat na taon—noon, sa hatinggabi, O Bhārata, isang dalaga ang umahon mula sa tubig.

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

Nagniningning na tila kumpol ng kidlat, suot ang ahas bilang banal na sinulid; maamo, ngunit tangan ang dulo ng trishula—kaya niya kinausap noon ang mga rishi.

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

“Lumapit kayo, O mga pangkat ng mga muni; pumasok kayo sa akin—sa Di-isinilang (hindi mula sa sinapupunan). Kapiling ang inyong mga anak at asawa, saka ninyo matatamo ang siddhi.”

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

Anumang hangarin ng sinuman—bawat isa’y ipinagkakaloob ko. Maging ang pag-abot kay Viṣṇu, kay Brahmā, kay Īśāna (Śiva), o sa alinmang dakilang diyos sa mga deva.

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

Doon ko kayo lahat dadalhin—sapagkat ako’y mapagpala at tunay na tagapagkaloob ng biyaya. Magpakatutok sa prāṇāyāma, at may natipong diwa, pumasok kayo sa akin, magkubli sa akin.

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

Kasama ang inyong mga anak at asawa, talikuran maging ang mga ashram at mga antas ng buhay. Huwag mag-aksaya ng oras; ang pagkalusaw na ito’y nalalapit na.

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

May paglipol ng lahat ng nilalang—ang napakabangis na apoy ng katapusan ng isang yugto. Noon, sa pinakakakilabot na pagkalipol ng mga nilikha, ako lamang ang nanatili.

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

Ang lahat ng ibang ilog, pati ang mga karagatan, ay napasa pagkapuksa. Ngunit dahil sa mga biyayang iginawad ni Maheśa, hindi ako napasa kapahamakan.

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

Ang walang-kamatayan at walang-hanggang Diyos—si Sthāṇu, ang Panginoon, ang Walang-hanggan—kapag sinamba o kahit pinakiusapan, ano ang hindi Niya ipagkakaloob, O pinakamainam sa mga dvija?

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

Pagkasabi nito sa mga rishi, si Revā ay pumasok sa tubig. Ang diyosang iyon ay may trishula sa kamay, at suot ang ahas bilang sagradong sinulid.

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

Nang marinig nila ang kanyang mga salita, napuno ng pagkamangha ang kanilang isipan. Lahat sila’y yumukod sa akin at paulit-ulit na humingi ng kapatawaran.

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

Patawarin nawa kami sa aming nasabi, kaming nananahan sa ilalim ng iyong pag-iingat. Iniwan namin ang aming mga tahanan, O lubhang mapalad, at dumating kaming kasama ang aming mga alagad at mga kaanak.

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

Matapos bigkasin ang iisang pantig na Brahman (banal na binhi), at pagnilayan sa puso si Maheśvara; at matapos maligo sa mga tubig na pinabanal ng mantra—ang mga matatag sa panata ay naghandang ganap.

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

Pumasok sila sa tubig ng Narmadā na wari’y mga bundok na may pakpak. May hawak na damong kuśa sa kanilang mga kamay, nakataas ang mga dulo, tila pinasisinag nila ang lahat ng dako.

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

Nang sila’y makaalis na, O hari ng mga hari, ako’y nanatiling mag-isa roon. Lumapit ako kay Amareśa at sumamba sa ilog na Narmadā.

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

O hari—O Bhārata—sa biyaya ni Vedhas (Brahmā), naranasan ko ang pitong kalpa, mula sa Māyūra at iba pa, kasama si Revā (Narmadā).

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

Mula sa aking kapanganakan hanggang sa araw na ito, hindi ko nalalaman ang alinmang panahong nagdaan na hindi pa naitatag si Revā (Narmadā).

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

Sapagkat siya ang Śāṅkarī Śakti—ang mismong kapangyarihan, isang bahagi ni Śambhu—na kilala sa pangalang Ilā. Siya si Narmadā, tagawasak ng kasalanan, tagatawid ng mga nilalang sa pag-iral sa sanlibutan.

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

O Pāṇḍava, maging sa mga sinaunang kalpa na wala pa ako, sa labing-apat na kalpa ay nanatiling masayang nakatatag siya (Narmadā).

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

May labing-apat na sinaunang kalpa na doo’y hindi ‘namatay’ si Narmadā (hindi naglaho). Ipapahayag ko ngayon ang mga iyon, ayon sa sinabi sa akin ng Diyosa.

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

Alamin mo: ang una ay Kāpila; ang ikalawa ay Prājāpatya; kasunod ang Brāhma, ang Saumya, ang Sāvitra, ang Bārhaspatya, at ang Prabhāsaka.

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

At alamin din ang Māhendra, ang Agni-kalpa, ang Jayanta, at gayundin ang Māruta; saka ang Vaiṣṇava, ang Bahurūpa, at ang Jyautiṣa bilang ika-labing-apat.

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

Ito ang mga kalpa na ipinahayag ko, na sa mga ito’y hindi huminto ang Narmadā. Ang Māyūra ang ika-labinlima, at dito naman ang Kaurma ang ika-labing-anim.

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

O Bhārata, ito ang Baka, ang Mātsya, ang Pādma, at ang Vaṭa-kalpa; at ang kasalukuyang ito ang ika-dalawampu’t isa, na tinatawag na Vārāha (Kalpa).

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

Ang pitong ito’y masusing napagmasdan ko, kasama si Revā. At ang dalawampu’t isang kalpa ng Narmadā ay dapat makilalang nagmumula sa mismong katawan—sa banal na bahagi—ni Śiva.

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

O pinakamainam sa mga hari, nakita ko nga siya—si Revā/Narmadā—nang maraming ulit sa kanyang paglitaw. O pinakadakila sa mga pinuno, nasabi ko na ito; ano pa ang muli kong sasabihin sa iyo?