Adhyaya 121
Ang kabanatang ito ay inihahabi bilang pagtatanong ni Yudhiṣṭhira at tugon ni Mārkaṇḍeya, na naglalahad ng salaysay na teolohikal at etikal tungkol kay Soma (diyos ng Buwan), sa mga sanhi ng pagdurusa at sa mga lunas nito. Itinuturo ang Candrahāsa bilang susunod na banal na pook at inaalala kung paano nakamit ni Soma ang “pinakamataas na katuparan” (parā-siddhi). Ipinapaliwanag ni Mārkaṇḍeya na ang paghihirap ni Soma ay bunga ng sumpa ni Dakṣa, at iniuugnay ito sa aral sa buhay-maybahay: ang pagpapabaya sa tungkuling mag-asawa ay nagbubunga ng karmikong kaparusahan. Pagkaraan, naglakbay si Soma sa iba’t ibang tīrtha hanggang marating ang ilog Narmadā/Revā, na pinupuri bilang tagapag-alis ng kasalanan. Sa loob ng labindalawang taon ng mahigpit na pagsasagawa—pag-aayuno, pagbibigay (dāna), mga panata (vrata), at pagpipigil-sa-sarili—napawi ang karumihan ni Soma. Ang rurok ay ang pagligo/abhiṣeka kay Mahādeva at ang pagtatatag at pagsamba kay Śiva, na nagdudulot ng di-nauubos (akṣaya) na bunga ng dharma at dakilang hantungan. Inilalarawan din ang mga pamamaraan at takdang panahon: ang banal na pagligo sa Somatīrtha at Candrahāsa, lalo na sa panahon ng eklipse ng buwan/araw at sa mga sandaling pangkalendaryo gaya ng saṅkrānti, vyatīpāta, ayana, viṣuva, ay nagbibigay ng paglilinis, pangmatagalang merit, at ningning na tulad ni Soma. Sa wakas, inihahambing ang mga pilgrim na may kaalaman sa presensya ng Candrahāsa sa Revā at ang mga nananatiling di-nakaaalam; at idinaragdag na ang pagtalikod sa mundo roon ay humahantong sa di-na-mababalik na mapalad na landas na kaugnay ng kaharian ni Soma.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Pagkaraan nito, O hari, magpatuloy mula sa Candra-hāsa-mata, tungo sa pook na doo’y nakamtan ni Somarāja, ang pinakadakila sa mga deva, ang kataas-taasang siddhi.”
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Paano nakamtan ni Somnātha, ang Panginoon ng sanlibutan, ang kataas-taasang kaganapan? Nais kong marinig ang lahat—isalaysay mo sa akin, O walang dungis.”
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Noong unang panahon, O Bhārata, tunay ngang isinumpa siya ng dakilang ṛṣi na si Dakṣa: ‘Sapagkat pinababayaan mo ang pakikisama sa iyong mga marapat na asawa, ikaw ay daranas ng pagkapinsala ng pagkahapo (consumption).’”
Verse 4
उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप
“Yaong mga lalaking hindi tumutupad sa nararapat na pagsasama sa kanilang mga asawang naikasal—pakinggan, O hari, ang tiyak na kahihinatnan (niṣṭhā) na sumisibol para sa gayong mga tao.”
Verse 5
ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्
Sa panahon ng pagkamayabong, sa pakikipagniig sa babae ay isinisilang ang anak na lalaki; at mula sa anak ay dumarating ang langit at maging ang moksha—ganito ang wika ng Śruti.
Verse 6
तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्
Dahil sa kasalanang pagwawalang-bahala sa nararapat sa takdang panahon, siya’y nabibigkis at nahuhulog sa impiyernong Raurava; doon, ang makasalanan ay umiinom ng kanyang dugo hangga’t itinakda ng tadhana.
Verse 7
ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
Pagkaraan, muling ibinababa ng panahon, alinmang sinapupunan ang kanyang pasukan; sa bawat yaon, ang masamang-loob ay laging isinisilang na kapus-palad.
Verse 8
नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः
Sa mga babae, ang pagnanasa ay laging malakas at paulit-ulit na bumabalik; lalo na sa panahon ng pagkamayabong, sila’y tinatamaan ng mga palaso ng pagnanasa.
Verse 9
परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
Kapag ang babae’y hinahamak at pinababayaan ng asawa, maaari niyang isipin ang ibang lalaki bilang asawa; mula roon ay isinisilang ang anak na nagdadala ng kahihiyan, gumagala at winawasak maging ang marangal na angkan.
Verse 10
स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
Dahil sa kaniya, ang mga ninuno—mga ama, mga unang-ama, at mga lolo na nananahan sa langit—ay bumabagsak pagkapanganak pa lamang niya; kaya siya’y tinatawag na “kulaṭa,” tagapagtaksil sa angkan.
Verse 11
तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
Sa paghinog ng gayong karma, ang Buwan (Śaśī) ay dinapuan ng pagkapayát; iniwan niya ang daigdig ng mga diyos at bumaba sa daigdig ng mga mortal.
Verse 12
ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्
Pagkaraan nito, gumala siya sa maraming banal na tawiran at mga sagradong tahanan; at narating niya ang Narmadā, ang pumupuksa sa lahat ng kasalanan.
Verse 13
उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
Nagsagawa siya ng pag-aayuno, mga handog na kawanggawa, mga panata at mga disiplina sa loob ng labindalawang taon; pagkaraan, napalaya siya sa kanyang mga kasalanan.
Verse 14
स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्
Matapos paliguan si Mahādeva, ang tagapuksa ng lahat ng mabibigat na kasalanan, siya’y lumisan na puspos ng liwanag patungo sa walang kapantay na daigdig.
Verse 15
येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते
Kung ilang taon sinasamba ang diyos na itinindig ng isang tao, gayon ding libu-libong taon siya’y pinararangalan sa daigdig ni Rudra.
Verse 16
तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः
Kaya sa lupa, ang mga tao’y nagtatatag ng mga diyos ayon sa utos ng mga kasulatan, sapagkat dito nagtatamo ang tao ng di-nauubos at di-nagkukulang na panahon ng kabutihang-gawa.
Verse 17
सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः
Sa Somatīrtha, matapos maligo, sambahin ng tao ang Panginoong Īśvara; at siya’y nagliliwanag sa daigdig, kaaya-ayang pagmasdan na gaya ng Buwan.
Verse 18
चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
Sinumang magtungo sa Candrahāsa at sa oras ng paglalaho ng Buwan o Araw ay magsagawa ng paliligo nang may debosyon, siya’y napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 19
तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
Doon sa Candrahāsa, ang paliligo at ang pagbibigay-daan—mabuti man o di-mabuti ang dahilan—ay nagiging ganap na di-nauubos, O pinakadakila sa mga hari.
Verse 20
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
Mapalad at pinagpala yaong mga dakilang kaluluwa; ang kanilang pagsilang ay tunay na ganap—yaong mga taong, matapos maligo sa Candrahāsa, ay nasasaksihan ang paglalaho ng buwan o araw.
Verse 21
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
Ang kasalanang binigkas, ang kasalanang nasa isip, at ang kasalanang bunga ng gawa na nagawa noon pa man—sa pagligo lamang, O hari ng mga hari, ay napapawi sa banal na tīrtha na yaon.
Verse 22
बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्
Marami, nababalot ng dakilang pagkalito, ang hindi nakakakilala sa Kanya—ang Kataas-taasang Ananda—bagaman Siya’y nananahan, wari’y nasa loob ng katawan ng lahat ng nilalang.
Verse 23
पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः
Anumang bunga ng kabutihang nakamtan sa pagpunta sa kanlurang dagat at pagligo sa Somatīrtha—ang buong ganting iyon ay natatamo sa Candrahāsa; walang pag-aalinlangan.
Verse 24
संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
Sa Saṅkrānti, sa Vyatīpāta, sa mga solstisyo at sa mga equinox din—ang taong maligo sa Candrahāsa ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 25
ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्
Sila ay nalinlang; sila ay may masamang pag-uugali; ang kanilang kapanganakan ay walang saysay—silang mga hindi nakakakilala sa Candrahāsa, na itinatag sa ilog ng Revā.
Verse 26
चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः
Sinumang ipinanganak na muli na nagsasagawa ng pagtatakwil sa Candrahāsa ay nagkakamit ng hindi maibabalik na landas—pagkamit sa mundo ng Soma; dito ay walang pag-aalinlangan.
Verse 121
। अध्याय
Dito nagtatapos ang sagradong Kabanata.