Adhyaya 11

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । अहो महत्पुण्यतमा विशिष्टा क्षयं न याता इह या युगान्ते । तस्मात्सदा सेव्यतमा मुनीन्द्रैर्ध्यानार्चनस्नानपरायणैश्च

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Aba! Pinakamarangal at bukod-tangi ito, sapagkat hindi ito napaparam kahit sa wakas ng isang yugto. Kaya’t ito’y laging pinakakarapat-dapat lapitan ng mga dakilang muni—nakatuon sa pagninilay, pagsamba, at banal na pagligo.

Verse 2

यामाश्रित्य गता मोक्षमृषयो धर्मवत्सलाः । ये त्वयोक्तास्तु नियमा ऋषीणां वेदनिर्मिताः

Sa pag-asa at pagkapit dito, ang mga rishi na umiibig sa dharma ay nakamtan ang mokṣa; at yaong mga disiplina na iyong binanggit—ang mga niyama ng mga pantas, hinubog mula sa mga Veda—

Verse 3

मोक्षावाप्तिर्भवेद्येषां नियमैश्च पृथग्विधैः । दशद्वादशभिर्वापि षड्भिरष्टाभिरेव वा

Sa mga sumusunod sa iba’t ibang uri ng mga disiplina, nagiging maaari ang pagkamit ng mokṣa—maging sa sampu, o sa labindalawa, o kahit sa anim, o sa walo (na pagtalima).

Verse 4

त्रिभिस्तथा चतुर्भिर्वा वर्षैर्मासैस्तथैव च । मुच्यन्ते कलिदोषैस्ते देवेशानसमर्चनात्

Maging sa tatlo o apat na taon—o gayundin sa mga buwan—sila’y napapalaya sa mga dungis ng Kali sa pamamagitan ng pagsamba kay Īśāna, ang Panginoon ng mga diyos.

Verse 5

ब्रह्माणं वा सुरश्रेष्ठ केशवं वा जगद्गुरुम् । अर्चयन्पापमखिलं जहात्येव न संशयः

O pinakadakila sa mga deva, sa pagsamba kay Brahmā o kay Keśava, ang guro ng sanlibutan, tiyak na napapawi ang lahat ng kasalanan; walang pag-aalinlangan.

Verse 6

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । यस्मिन्संसारगहने निमग्नाः सर्वजन्तवः । ते कथं त्रिदिवं प्राप्ता इति मे संशयो वद

Ipaliwanag mo sa akin ang lahat ng ito nang masinsinan, O walang kasalanan. Yamang ang lahat ng nilalang ay lumulubog sa masukal na gubat ng samsāra, paano nila narating ang langit? Ito ang aking pag-aalinlangan—sabihin mo.

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जन्मान्तरैरनेकैस्तु मानुष्यमुपलभ्यते । भक्तिरुत्पद्यते चात्र कथंचिदपि शङ्करे

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Sa maraming pagsilang, saka lamang nakakamtan ang buhay-tao; at dito, sa kung paanong paraan, sumisibol din ang debosyon kay Śaṅkara (Śiva).

Verse 8

तीर्थदानोपवासानां यज्ञैर्देवद्विजार्चनैः । अवाप्तिर्जायते पुंसां श्रद्धया परया नृप

O Hari, ang tunay na bunga ng mga paglalakbay sa banal na pook, pag-aalay ng kaloob, pag-aayuno, mga yajña, at pagsamba sa mga deva at brāhmaṇa ay nagmumula sa mga tao sa pamamagitan lamang ng sukdulang pananampalataya (śraddhā).

Verse 9

तस्माच्छ्रद्धा प्रकर्तव्या मानवैर्धर्मवत्सलैः । ईशोऽपि श्रद्धया साध्यस्तेन श्रद्धा विशिष्यते

Kaya ang mga taong umiibig sa dharma ay dapat maglinang ng pananampalataya; sapagkat maging ang Panginoon ay nakakamtan sa pamamagitan ng pananampalataya—kaya’t ang pananampalataya ang pinakadakila.

Verse 10

अन्यथा निष्फलं सर्वं श्रद्धाहीनं तु भारत । तस्मात्समाश्रयेद्भक्तिं रुद्रस्य परमेष्ठिनः

Kung hindi, O Bhārata, ang lahat ng gawaing walang pananampalataya ay walang bunga. Kaya’t magkanlong sa debosyon kay Rudra, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 11

। अध्याय

Palatandaan ng kabanata: “Adhyāya” (Kabanata).

Verse 12

तामसी सर्वलोकस्य त्रिविधं च फलं लभेत् । ते कर्मफलसंयोगादावर्तन्ते पुनःपुनः

Sa tāmásik na likas, ang mga nilalang sa daigdig ay tumatamo ng tatluhang bunga; at dahil sa pagkakaugnay sa bunga ng mga gawa, sila’y umiikot at bumabalik nang paulit-ulit.

Verse 13

जन्मान्तरशतैस्तेषां ज्ञानिनां देवयाजिनाम् । देवत्रये भवेद्भक्तिः क्षयात्पापस्य कर्मणः

Sa mga marurunong na sumasamba sa mga diyos, matapos ang daan-daang kapanganakan, sumisibol ang debosyon sa tatluhang pagka-Diyos, kapag naubos na ang makasalanang karma.

Verse 14

ईशानात्तु पुनर्मोक्षो जायते छिन्नसंशयः । ये पुनर्नर्मदातीरमाश्रित्य द्विजपुंगवाः

Ngunit mula kay Īśāna (Śiva) ay tunay na nagmumula ang kalayaan—walang alinlangan dito. At yaong mga pinakadakila sa mga dalawang-ulit-isinilang na kumakalinga sa pampang ng Narmadā…

Verse 15

त्रयीमार्गमसन्दिग्धास्ते यान्ति परमां गतिम् । एकाग्रमनसो ये तु शङ्करं शिवमव्ययम्

Yaong di-nag-aalinlangan sa landas ng tatlong Veda ay dumarating sa kataas-taasang kalagayan. At yaong ang isip ay iisang-tutok kay Śaṅkara—kay Śiva, ang Di-nasisira…

Verse 16

अर्चयन्तीह निरताः क्षिप्रं सिध्यन्ति ते जनाः । कालेन महता सिद्धिर्जायतेऽन्यत्र देहिनाम्

Ang mga taong dito’y masikhay at tapat sa pagsamba ay agad nagtatamo ng katuparan; sa ibang dako, ang mga may katawan ay nakakamit lamang ang tagumpay pagkalipas ng mahabang panahon.

Verse 17

नर्मदायाः पुनस्तीरे क्षिप्रं सिद्धिरवाप्यते । षड्भिर्वर्षैस्तु सिध्यन्ति ये तु सांख्यविदो जनाः

Sa kabilang pampang ng Narmadā, ang siddhi ay madaling nakakamtan. Maging ang mga taong bihasa sa Sāṃkhya ay nagiging ganap doon sa loob ng anim na taon.

Verse 18

वैष्णवा ज्ञानसम्पन्नास्तेऽपि सिध्यन्ति चाग्रतः । सर्वयोगविदो ये च समुद्रमिव सिन्धवः

Ang mga Vaiṣṇava na puspos ng tunay na kaalaman—sila man ay nagtatamo roon ng ganap na siddhi, at nangunguna. At yaong nakaaalam ng lahat ng yoga, na gaya ng mga ilog na dumadaloy sa dagat, ay umaabot din sa kaganapan.

Verse 19

एकीभवन्ति कल्पान्ते योगे माहेश्वरे गताः । सर्वेषामेव योगानां योगो माहेश्वरो वरः

Yaong pumasok sa Māheśvara Yoga ay nagiging iisa sa katapusan ng kalpa. Sa lahat ng landas ng yoga, ang Māheśvara Yoga ang ipinahahayag na pinakadakila.

Verse 20

तमासाद्य विमुच्यन्ते येऽपि स्युः पापयोनयः । शिवमर्च्य नदीकूले जायन्ते ते न योनिषु

Pagdating sa banal na dako, kahit yaong isinilang sa makasalanang lahi ay napapalaya. Sa pagsamba kay Śiva sa pampang ng ilog, hindi na sila muling isisilang sa karaniwang sinapupunan.

Verse 21

गतिरेषा दुरारोहा सर्वपापक्षयंकरी । मुच्यन्ते मङ्क्षु संसाराद्रेवामाश्रित्य जन्तवः

Ang landasing ito’y mahirap akyatin, subalit pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Ang mga nilalang na kumakalinga sa Revā ay agad na napapalaya mula sa saṃsāra.

Verse 22

तस्मात्स्नायी भवेन्नित्यं तथा भस्मविलेपनः । नर्मदातीरमासाद्य क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयात्

Kaya nararapat na maligo araw-araw, at pahiran din ang sarili ng banal na abo. Sa pagdating sa pampang ng Narmadā, maaaring makamtan agad ang ganap na katuparan.

Verse 23

त्रिकालं पूजयेच्छान्तो यो नरो लिङ्गमादरात् । सर्वरोगविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्

Ang taong may payapang diwa na taimtim na sumasamba sa Liṅga sa tatlong panahon ng araw ay napapalaya sa lahat ng karamdaman at nakaaabot sa sukdulang hantungan.

Verse 24

षड्भिः सिध्यति मसैस्तु यद्यपि स्यात्स पापकृत् । ये पुनः शुद्धमनसो मासैः शुध्यन्ति ते त्रिभिः

Kahit ang makasalanan ay nagkakamit ng tagumpay sa loob ng anim na buwan. Ngunit yaong may dalisay na isipan ay nalilinis sa loob ng tatlong buwan.

Verse 25

यथा दिनकरस्पृष्टं हिमं शैलाद्विशीर्यन्ते । तद्वद्विलीयते पापं स्पृष्टं भस्मकणैः शुभैः

Kung paanong ang niyebe sa bundok ay natutunaw kapag hinaplos ng araw, gayon din natutunaw ang kasalanan kapag nahipo ng mapalad na mga butil ng banal na abo.

Verse 26

वैनतेयभयत्रस्ता यथा नश्यन्ति पन्नगाः । तद्वत्पापानि नश्यन्ति भस्मनाभ्युक्षितानि ह

Kung paanong ang mga ahas ay napapahamak sa takot kay Vainateya (Garuḍa), gayon din napapawi ang mga kasalanan kapag winisikan o pinahiran ng banal na abo.

Verse 27

नर्मदातोयपूतेन भस्मनोद्धूलयन्ति ये । सद्यस्ते पापसङ्घाच्च मुच्यन्ते नात्र संशयः

Yaong mga nagpapahid sa sarili ng banal na abong pinadalisay ng tubig ng Narmadā, sila’y agad na napapalaya mula sa bunton ng mga kasalanan—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 28

व्रतं पाशुपतं भक्तया यथोक्तं पालयन्ति ये । शूद्रान्नेन विहीनास्तु ते यान्ति परमां गतिम्

Yaong mga tapat na sumusunod sa Pāśupata na panata ayon sa itinakda, at hindi nabubuhay sa pagkaing mula sa Śūdra, sila’y nakaaabot sa kataas-taasang kalagayan.

Verse 29

अमृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यान्नमन्नमेव स्याच्छूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

Ang pagkaing mula sa Brāhmaṇa ay itinuturing na amṛta; ang pagkaing mula sa Kṣatriya ay itinuturing na gatas; ang pagkaing mula sa Vaiśya ay pagkain lamang; ngunit ang pagkaing mula sa Śūdra ay inaalala bilang dugo.

Verse 30

शूद्रान्नरससंपुष्टा ये म्रियन्ते द्विजोत्तमाः । ते तपोज्ञानहीनास्तु काका गृध्रा भवन्ति ते

Yaong mga “pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang” na namamatay na pinakain at pinalakas ng lasa ng pagkaing mula sa Śūdra, nawawalan ng tapas at kaalamang espirituwal; sila’y nagiging mga uwak at buwitre.

Verse 31

दुष्कृतं हि मनुष्याणामन्नमाश्रित्य तिष्ठति । यो यस्यान्नं समश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

Tunay ngang ang masamang gawa ng mga tao’y kumakapit sa kanilang pagkain. Sinumang kumain ng pagkain ng iba, sa katotohanan ay kinakain ang kasalanan ng taong iyon.

Verse 32

विशेषाद्यतिधर्मेण तपोलौल्यं समाश्रिताः । नरकं यान्त्यसन्दिग्धमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Lalo na yaong tumatangan sa disiplina ng mga nagtalikod sa mundo, ngunit kumakapit sa pagnanasa sa mga pagpapakasakit, tiyak na napupunta sa impiyerno—ganito nagsalita si Śaṅkara.

Verse 33

ईदृग्रूपाश्च ये विप्राः पाशुपत्ये व्यवस्थिताः । ते महत्पापसंघातं दहन्त्येव न संशयः

Ang mga Brāhmaṇa na ganyang uri at nananatiling matatag na nakaugat sa landas ng Pāśupata ay sinusunog at nililipol ang malalaking bunton ng kasalanan—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 34

विडम्बेन च संयुक्ता लौलुप्येन च पीडिताः । असंग्राह्या इत्येवं श्रुतिनोदना

Yaong nabibitag sa pagkukunwari at pinahihirapan ng kasakiman ay “hindi dapat tanggapin”—ganito ang paalaala at pagsaway ng Śruti.

Verse 35

मातापितृकृतैर्दोषैरन्ये केचित्स्वकर्मजैः । नष्टा ज्ञानावलेपेन अहङ्कारेणऽपरे

May ilan na napapahamak dahil sa mga pagkukulang na ginawa ng ina at ama; may ilan naman dahil sa mga bungang-likha ng sarili nilang gawa. Ang iba’y winawasak ng pagmamataas sa kaalaman, at ang iba pa’y ng pagkapit sa ‘ako’—ang ahamkāra.

Verse 36

शाङ्करे प्रस्थिता धर्मे ये स्मृत्यर्थबहिष्कृताः । क्लिश्यमानास्तु कलेन ते यान्ति परमां गतिम्

Yaong nagsisimula sa landas ng dharma ni Śaṅkara—kahit itinataboy dahil sa mga kautusan ng Smṛti—gayunma’y, bagaman pinahihirapan ng panahong Kali, nararating nila ang pinakamataas na kalagayan.

Verse 37

अश्रद्दधानाः पुरुषा मूर्खा दम्भविवर्धिताः । न सिध्यन्ति दुरात्मानः कुदृष्टान्तार्थकीर्तनाः

Ang mga taong walang pananampalataya—mangmang at pinalaki ng pagpapaimbabaw—ay hindi nagtatamo ng katuparan. Yaong may masamang isip, na bumabanggit ng baluktot na halimbawa at likong kahulugan, ay hindi kailanman umaabot sa espirituwal na tagumpay.

Verse 38

महाभाग्येऽपि तीर्थस्य शाङ्करं व्रतमास्थिताः । वियोनिं यान्त्यसन्दिग्धं लौलुप्येन समन्विताः

Kahit sa isang lubhang mapalad na banal na pook, yaong tumatangan ng panatang Śaiva ngunit puno ng kasakiman ay tiyak na mahuhulog sa di-karapat-dapat na sinapupunan—isang hamak na muling pagsilang.

Verse 39

न तीर्थैर्न च दानैश्च दुष्कृतं हि विलुप्यते । अज्ञानाच्च प्रमादाच्च कृतं पापं विनश्यति

Ang masamang gawa ay hindi tunay na nabubura sa pamamagitan lamang ng paglalakbay sa mga tīrtha o ng pagbibigay ng dāna. Ngunit ang kasalanang nagawa dahil sa kamangmangan o kapabayaan ay maaaring mapawi, kapag nagising ang tao sa wastong pagkaunawa at pagpipigil.

Verse 40

एवं ज्ञात्वा तु विधिना वर्तितव्यं द्विजातिभिः । परं ब्रह्म जपद्भिश्च वार्तितव्यं मुहुर्मुहुः

Sa pagkaalam nito, ang mga dvija ay dapat mamuhay ayon sa wastong tuntunin. At yaong nagja-japa sa Kataas-taasang Brahman ay dapat magnilay rito nang paulit-ulit.

Verse 41

ऊर्ध्वरूपं विरूपाक्षं योऽधीते रुद्रमेव च । ईशानं पश्यते साक्षात्षण्मासात्सङ्गवर्जितः

Ang sinumang nag-aaral ng mga himnong ‘Ūrdhvarūpa’ at ‘Virūpākṣa’, at gayundin ng teksto ni Rudra, at nananatiling walang pagkakapit sa daigdig—sa loob ng anim na buwan ay tuwirang makikita si Īśāna (Śiva).

Verse 42

संहिताया दशावृत्तीर्यः करोति सुसंयतः । नर्मदातटमाश्रित्य स मुच्येत्सर्वपातकैः

Ang sinumang may disiplina at pagpipigil-sa-sarili, na gumagawa ng sampung pagbigkas ng Saṃhitā habang nananatili sa pampang ng Narmadā, ay napapalaya sa lahat ng mabibigat na kasalanan.

Verse 43

पुराणसंहितां वापि शैवीं वा वैष्णवीमपि । यः पठेन्नर्मदातीरे शिवाग्रे स शिवात्मकः

Maging Purāṇikong sangguniang-buod, o Śaiva, o kahit Vaiṣṇava man—ang sinumang bumabasa nito sa pampang ng Narmadā sa harap ni Śiva ay nagiging kabahagi ng mismong kalikasan ni Śiva.

Verse 44

आ भूतसंक्षयं यावत्स्वर्गलोके महीयते । संसाख्यसनं हातुं पुरा प्रोक्तं तु नन्दिना

Siya’y pinararangalan sa makalangit na daigdig hanggang sa pagkalusaw ng mga nilalang. Ang ‘upuan ng pagbilang’—ang disiplina ng pagtalikod sa pagkakabuhol sa daigdig—ay itinuro noon ni Nandī.

Verse 45

देवर्षिसिद्धगन्धर्वसमवाये शिवालये । नन्दिगीतामिमां राजञ्छृणुष्वैकमनाः शुभाम्

Sa templo ni Śiva, sa gitna ng kapulungan ng mga banal na ṛṣi, siddha, at gandharva: “O Hari, pakinggan mong may iisang-tutok na diwa ang mapalad na Awit ni Nandī.”

Verse 46

स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां संसारभयनाशिनीम्

Mapalad at punô ng kabanalan—nagkakaloob ng langit at mokṣa—na pumupuksa sa takot sa pag-iral sa sansāra.

Verse 47

संसारगह्वरगुहां प्रविहातुमेतां चेदिच्छथ प्रतिपदं भवतापखिन्नाः । नानाविधैर्निजकृतैर्बहुकर्मपाशैर्बद्धाः सुखाय शृणुतैकहितं मयोक्तम्

Kung kayo, na sa bawat hakbang ay pinapagal ng nagliliyab na dusa ng sansāra, ay tunay na nagnanais makalabas sa malalim na yungib na ito ng pag-iral—bagaman nakagapos sa maraming silo ng gawa, na kayo rin ang lumikha sa sari-saring paraan—kung gayon, para sa inyong kapakanan at kapayapaan, pakinggan ang iisang kapaki-pakinabang na aral na aking ipinahahayag.

Verse 48

शक्र वक्रगतिं मा गा मा कृथा यम यातनाम् । चेतः प्रचेतः शमय लौलुप्यं त्यज वित्तप

O Śakra, huwag kang dumaán sa likô na landas; huwag mong likhain ang pagdurusa sa kaharian ni Yama. O isip—maging mapagmatyag: payapain mo ang sarili, talikdan ang kasakiman, O panginoon ng yaman.

Verse 49

दीनानाथविशिष्टेभ्यो धनं सर्वं परित्यज । यदि संसारजलधेर्वीचीप्रेङ्खोल्लनातुरः

Ihandog at ipamahagi ang lahat ng iyong yaman sa mga dukha at walang tagapagtanggol—lalo na sa gayong mga nangangailangan—kung ikaw ay nababagabag sa pag-ugoy ng mga alon ng karagatan ng sansāra.

Verse 50

जन्मोद्विग्नं मृतेस्त्रस्तं ग्रस्तं कामादिभिर्नरम् । स्रस्तं यो न यमादिभ्यः पिनाकी पाति पावनः

Ang dalisay na Panginoong Pinākī (Śiva) ang nag-iingat sa taong nababalisa sa kapanganakan, nanginginig sa kamatayan, at nilalamon ng pagnanasa at iba pang pita, upang hindi siya mahulog sa mga kamay ni Yama at ng mga tulad niya.

Verse 51

मा धेहि गर्वं कीनाश हास्यं यास्यसि पीडयन् । प्राणिनं सर्वशरणं तद्भावि शरणं तव

Huwag kang magpalalo, O kuripot; sa pagpapahirap mo sa isang nilalang, ikaw ay magiging katatawanan. Siya na kanlungan ng lahat ng nilalang—sa huli, Siya rin ang magiging kanlungan mo.

Verse 52

कालः करालको बालः को मृत्युः को यमाधमः । शिवविष्णुपराणां हि नराणां किं भयं भवेत्

Ang mabangis na Panahon ay nagiging parang bata; ano ang Kamatayan, ano ang hamak na Yama, para sa mga taong deboto kay Śiva at Viṣṇu? Anong takot pa ang sisibol sa kanila?

Verse 53

भवभारार्तजन्तूनां रेवातीरनिवासिनाम् । भर्गश्च भगवांश्चैव भवभीतिविभेदनौ

Para sa mga nilalang na pinahihirapan ng mabigat na pasanin ng pag-iral sa daigdig, lalo na yaong naninirahan sa pampang ng Revā, si Bharga (Śiva) at ang Mapalad na Panginoon (Viṣṇu) ang dalawang dumudurog sa takot sa saṃsāra.

Verse 54

शिवं भज शिवं ध्याय शिवं स्तुहि शिवं यज । शिवं नम वराक त्वं ज्ञानं मोक्षं यदीच्छसि

Sambahin si Śiva, pagnilayan si Śiva, purihin si Śiva, maghandog kay Śiva; yumukod kay Śiva, O abang nilalang—kung ninanais mo ang tunay na kaalaman at kalayaan (mokṣa).

Verse 55

पठ पञ्चाननं शास्त्रं मन्त्रं पञ्चाक्षरं जप । धेहि पञ्चात्मकं तत्त्वं यज पञ्चाननं परम्

Pag-aralan ang banal na aral ng Panginoong may Limang Mukha; bigkasin ang limang-pantig na mantra; pagnilayan ang limang-sangkap na katotohanan; at sambahin ang Kataas-taasang Pañcānana.

Verse 56

किं तैः कर्मगणैः शोच्यैर्नानाभावविशेषितैः । यदि पञ्चाननः श्रीमान् सेव्यते सर्वथा शिवः

Ano pa ang silbi ng mga kaawa-awang bunton ng ritwal at gawa, sari-saring anyo dahil sa di-mabilang na hangarin, kung ang maringal na Pañcānana Śiva ay pinaglilingkuran nang buong puso sa lahat ng paraan?

Verse 57

किं संसारगजोन्मत्तबृंहितैर्निभृतैरपि । यदि पञ्चाननो देवो भावगन्धोपसेवितः

Ano ang pakinabang kahit ng mga pigil at taimtim na pananalita na wari’y alingawngaw lamang ng pag-ungal ng baliw na elepante ng sanlibutan, kung ang limang-mukhang Panginoon ay hindi sinasamba sa tunay na halimuyak ng panloob na debosyon?

Verse 58

रे मूढ किं विषादेन प्राप्य कर्मकदर्थनाम् । भवानीवल्लभं भीमं जप त्वं भयनाशनम्

Hoy mangmang, bakit ka lulubog sa pangungulila, matapos masadlak sa kahihiyang dulot ng sarili mong gawa? Bigkasin mo si Bhīma, ang minamahal ni Bhavānī, ang pumupuksa sa takot.

Verse 59

नर्मदातीरनिलयं दुःखौघविलयंकरम् । स्वर्गमोक्षप्रदं भर्गं भज मूढ सुरेश्वरम्

O naliligaw, sambahin mo ang Panginoon ng mga diyos—si Bharga—na nananahan sa pampang ng Narmadā, na lumulusaw sa baha ng dalamhati, at nagbibigay ng langit at kalayaan (mokṣa).

Verse 60

विहाय रेवां सुरसिन्धुसेव्यां तत्तीरसंस्थं च हरं हरिं च । उन्मत्तवद्भावविवर्जितस्त्वं क्व यासि रे मूढ दिगन्तराणि

Tinalikuran mo ang Revā na sinasamba kahit ng mga diyos, at iniwan mo sina Hara at Hari na nananahan sa kanyang pampang; wala kang wastong damdamin na parang ulol—saan ka tutungo, O hangal, sa malalayong dako?

Verse 61

भज रेवाजलं पुण्यं यज रुद्रं सनातनम् । जप पञ्चाक्षरीं विद्यां व्रज स्थानं च वाञ्छितम्

Sambahin ang banal na tubig ng Revā; sambahin si Rudra, ang Walang-hanggan; bigkasin ang limang-pantig na mantra—at mararating mo ang minimithing tahanan.

Verse 62

क्लेशयित्वा निजं कायमुपायैर्बहुभिस्तु किम् । भज रेवां शिवं प्राप्य सुखसाध्यं परं पदम्

Bakit pahirapan ang sariling katawan sa sari-saring gawang pamamaraan? Sambahin ang Revā at si Śiva; at marating ang kataas-taasang kalagayan, madaling makamtan sa kanilang biyaya.

Verse 63

एवं कैलासमासाद्य नदीं स शिवसन्निधौ । जगौ यल्लोकपालानां तन्मयोक्तं तवाधुना

Sa gayon, nang marating niya ang Kailāsa, sa harap ni Śiva ay nagsalita siya sa mga tagapagbantay ng mga daigdig; ang salaysay na iyon ang isinalaysay ko ngayon sa iyo.

Verse 64

मार्कण्डेय उवाच । स्नानदानपरो यस्तु नित्यं धर्ममनुव्रतः । नर्मदातीरमाश्रित्य मुच्यते सर्वपातकैः

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Ang sinumang laging masigasig sa paliligo at pagkakawanggawa, at araw-araw na sumusunod sa dharma—na sumisilong sa pampang ng Narmadā—ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.

Verse 65

विधिहीनो जपेन्नित्यं वेदान्सर्वाञ्छतं समाः । मृत्युलाङ्गलजाप्येन समो योऽप्यधिको गुणैः

Kahit ang isang walang wastong ritwal ay araw-araw bumigkas ng lahat ng Veda sa loob ng sandaang taon, ang bunga niya’y kapantay lamang—o di man—ng kabutihang dulot ng japa ng Mṛtyu-lāṅgala; tunay, yaon ay higit na marangal sa mga katangian.

Verse 66

बीजयोन्यविशुद्धस्तु यथा रुद्रं न विन्दति । तथा लाङ्गलमन्त्रोऽपि न तिष्ठति गतायुषि

Kung paanong ang may maruming binhi at angkan ay hindi nakakamit si Rudra, gayon din ang Lāṅgala-mantra: hindi ito nananatiling mabisa sa taong ubos na ang buhay—naubos na ang lakas ng espiritu.

Verse 67

गायत्रीजपसंयुक्तः संयमी ह्यधिको गुणैः । अग्निमीडे इषेत्वो वा अग्न आयाहि नित्यदा

Ang may pagpipigil-sa-sarili at nakaugnay sa japa ng Gāyatrī ay higit sa mga kabutihan. O kaya’y araw-araw ding bigkasin nang palagian ang mga panawagang Vedic gaya ng “agnim īḍe,” “iṣetvo,” at “agna āyāhi.”

Verse 68

शन्नो देवीति कूलस्थो जपेन्मुच्येत किल्बिषैः

Nakatayo sa pampang ng ilog, bigkasin ang (mantrang nagsisimula sa) “śaṃ no devī…,” at sa gayon ay mapapalaya sa mga kasalanan.

Verse 69

साङ्गोपाङ्गांस्तथा वेदाञ्जपन्नित्यं समाहितः । न तत्फलमवाप्नोति गायत्र्या संयमी यथा

Kahit araw-araw bigkasin ang mga Veda kasama ang mga sangkap at mga kalakip nito, na may ganap na pagtuon, hindi pa rin niya nakakamit ang bungang kapantay ng isang may pagpipigil-sa-sarili na tapat sa Gāyatrī.

Verse 70

रुद्राध्यायं सकृज्जप्त्वा विप्रो वेदसमन्वितः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

Ang brāhmaṇa na may salig sa kaalamang Veda, na minsang bumigkas ng Kabanata ni Rudra, ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakararating sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 71

अन्यद्वै जप्यसंस्थानं सूक्तमारण्यकं तथा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

Gayundin, sa pagbigkas ng iba pang itinakdang mga teksto ng japa—mga sūkta ng Veda at mga bahagi ng Āraṇyaka—napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakararating sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 72

यत्किंचित्क्रियते जाप्यं यच्च दानं प्रदीयते । नर्मदाजलमाश्रित्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्

Anumang japa na isinasagawa at anumang dāna na ibinibigay—kapag inialay na umaasa sa tubig ng Narmadā—ang lahat ay nagiging di-nasisira, walang kupas ang bunga.

Verse 73

एवंविधैर्व्रतैर्नित्यं नर्मदां ये समाश्रिताः । ते मृता वैष्णवं यान्ति पदं वा शैवमव्ययम्

Yaong palaging kumakapit sa Narmadā at araw-araw na tumutupad ng gayong mga vrata—pagkamatay ay nararating nila ang di-nasisirang kalagayan: alinman sa kaharian ng Vaiṣṇava o sa kaharian ng Śaiva.

Verse 74

सत्यलोकं नराः केचित्सूर्यलोकं तथापरे । अप्सरोगणसंवीता यावदाभूतसम्प्लवम्

May ilang tao na nakararating sa Satyaloka, at ang iba nama’y sa Sūryaloka; kasama ang mga pangkat ng apsarā, hanggang sa dumating ang panahon ng kosmikong pagkalusaw ng mga nilalang.

Verse 75

एवं वै वर्तमानेऽस्मिंल्लोके तु नृपपुंगव । ऋषीणां दशकोट्यस्तु कुरुक्षेत्रनिवासिनाम्

Sa gayon, habang nagpapatuloy ang daigdig na ito, O pinakamainam sa mga hari, sinasabing may sampung krore ng mga ṛṣi na nananahan sa Kurukṣetra.

Verse 76

मया सह महाभाग नर्मदातटमाश्रिताः । फलमूलकृताहारा अर्चयन्तः स्थिताः शिवम्

O mapalad na ginoo, kasama ko sila’y sumilong sa pampang ng Narmadā; nabubuhay sa prutas at ugat, at nananatiling sumasamba kay Śiva.

Verse 77

तच्च वर्षशतं दिव्यं कालसंख्यानुमानतः । षड्विंशतिसहस्राणि तानि मानुषसंख्यया

Ang makalangit na isang daang taon na iyon—ayon sa bilang ng panahong dibino—ay katumbas, sa bilang ng tao, ng dalawampu’t anim na libong taon.

Verse 78

ततस्तस्यामतीतायां सन्ध्यायां नृपसत्तम । शेषं मानुष्यमेकं तु काले वर्षशतं स्थितम्

Pagkaraan, O pinakamainam sa mga hari, nang lumipas ang yaong sandhyā na panahon, iisa na lamang na panahong pantao ang natira; datapwat sa paglipas ng panahon, tumagal ito ng isang daang taon.

Verse 79

ततोऽभवदनावृष्टिर्लोकक्षयकरी तदा । यया यातं जगत्सर्वं क्षयं भूयो हि दारुणम्

Pagkatapos nito, sumiklab ang tagtuyot na nagdudulot ng pagkapuksa sa mga daigdig; dahil dito, ang buong sangnilikha ay muling napasulong sa kakila-kilabot na pagkalipol.

Verse 80

ये पूर्वमिह संसिद्धा ऋषयो वेदपारगाः । तेषां प्रभावाद्भगवान् ववर्ष बलवृत्रहा

Dahil sa espirituwal na kapangyarihan ng mga pantas na noon pa’y nagkamit ng kasakdalan dito—mga rishí na tumawid sa kabilang pampang ng mga Veda—ang Mapalad na Panginoon, ang makapangyarihang pumatay kay Vṛtra, ay nagpaulan.

Verse 81

महती भूरिसलिला समन्ताद्वृष्टिराहिता । ततो वृष्ट्या तु तेषां वै वर्तनं समजायत

Isang dakilang ulan, sagana sa tubig sa lahat ng dako, ang bumuhos sa magkabilang panig; at sa pag-ulang iyon, ang kanilang ikabubuhay at pagpapatuloy ay muling naibalik.

Verse 82

पुनर्युगान्ते सम्प्राप्ते किंचिच्छेषे कलौ युगे । निःशेषमभवत्सर्वं शुष्कं स्थावरजङ्गमम्

Muli, nang sumapit ang yugānta at kaunti na lamang ang nalalabi sa Kali Yuga, ang lahat—maging ang di-gumagalaw at ang gumagalaw—ay lubusang natuyo.

Verse 83

निर्वृक्षौषधगुल्मं च तृणवीरुद्विवर्जितम् । अनावृष्टिहतं सर्वं भूमण्डलमभूद्भृशम्

Ang buong kalupaan ay labis na tinamaan ng tagtuyot—walang mga puno, halamang-gamot at palumpong, at wala ring damo at baging.

Verse 84

ततस्ते ऋषयः सर्वे क्षुत्तृषार्ताः सहस्रशः । युगस्वभावमाविष्टा हीनसत्त्वा अभवन्नृप

Pagkaraan, ang lahat ng mga rishí, libu-libo, ay pinahirapan ng gutom at uhaw; nilamon sila ng likas na kalagayan ng yugá, at nanghina ang kanilang sigla, O hari.

Verse 85

नष्टहोमस्वधाकारे युगान्ते समुपस्थिते । किं कार्यं क्व नु यास्यामः कोऽस्माकं शरणं भवेत्

Nang dumating ang wakas ng yugto at naglaho ang mga ritong homa at ang mga handog na svadhā, ano ang aming gagawin? Saan nga ba kami tutungo? Sino ang magiging kanlungan namin?

Verse 86

तानहं प्रत्युवाचेदं मा भैष्टेति पुनःपुनः । ईदृग्विधा मया दृष्टा बहवः कालपर्ययाः

Sila’y aking sinagot nang paulit-ulit: “Huwag kayong matakot.” Nakakita na ako ng marami pang gayong pag-ikot at pagbabaligtad ng panahon.

Verse 87

नर्मदातीरमाश्रित्य ते सर्वे गमिता मया । एषा हि शरणं देवी सम्प्राप्ते हि युगक्षये

Sa pampang ng Narmadā ako’y sumandig, at silang lahat ay aking inakay dito. Sapagkat ang Diyosa (Narmadā) na ito ang tunay na kanlungan kapag dumarating ang pagwawakas ng yuga.

Verse 88

नान्या गतिरिहास्माकं विद्यते द्विजसत्तमाः । जनित्री सर्वभूतानां विशेषेण द्विजोत्तमाः

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, dito’y wala kaming ibang kanlungan o landas. Siya ang ina ng lahat ng nilalang—lalo na, O mga pinakadakila sa mga Brāhmaṇa.

Verse 89

पितामहा ये पितरो ये चान्ये प्रपितामहाः । ते समस्ता गताः स्वर्गं समाश्रित्य महानदीम्

Ang mga lolo, ang mga ama, at ang iba pang mga ninuno—maging ang mga lolo sa tuhod—ay pawang nakaabot sa langit sa pagkanlong sa dakilang ilog.

Verse 90

भृग्वाद्याः सप्त ये त्वासन्मम पूर्वपितामहाः । धौमृणी च महाभागा मम भार्या शुचिस्मिता । मनस्वती च या मता भार्गवोऽङ्गिरसस्तथा

Ang pitong sinaunang ninuno ko na nagsisimula kay Bhṛgu; at si Dhaumṛṇī, ang mapalad—aking asawa na may dalisay na ngiti; at si Manasvatī na inaalala sa tradisyon; gayundin sina Bhārgava at Āṅgirasa—pawang kaugnay sa banal na kaganapang ito.

Verse 91

पुलस्त्यः पुलहश्चैव वसिष्ठात्रेयकाश्यपाः । तथान्ये च महाभागा नियमव्रतचारिणः । अन्ये च शतसाहस्रा अत्र सिद्धिं समागताः

Sina Pulastya, Pulaha, Vasiṣṭha, Atri, at Kāśyapa; gayundin ang iba pang dakilang kaluluwa na namumuhay sa disiplina at panata—oo, daan-daang libo pang iba ang nagkamit dito ng ganap na siddhi.

Verse 92

तस्मादियं महाभागा न मोक्तव्या कदाचन । नान्या काचिन्नदी शक्ता लोकत्रयफलप्रदा

Kaya ang lubhang pinagpala (na ilog) na ito ay hindi dapat talikdan kailanman. Wala nang ibang ilog na may kapangyarihang magbigay ng bunga para sa tatlong daigdig.

Verse 93

द्वन्द्वैरनेकैर्बहुभिः क्षुत्तृषाद्यैर्महाभयैः । मुच्यन्ते ते नराः सद्यो नर्मदातीरवासिनः

Ang mga taong naninirahan sa pampang ng Narmadā ay agad na napapalaya sa maraming uri ng salungatan at paghihirap—gutom, uhaw, at iba pang malalaking pangamba.

Verse 94

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेवितव्या सरिद्वरा । वाञ्छद्भिः परमं श्रेय इह लोके परत्र च

Kaya sa lahat ng pagsisikap, ang pinakadakilang ilog ay dapat paglingkuran at parangalan ng mga naghahangad ng pinakamataas na kabutihan—sa mundong ito at sa kabilang-buhay.