Mantra 15

Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution for VS collections; specific r̥ṣi not always separately stated for these prose-like yajus).

Devata: Indra (with subsidiary feminine powers Joṣṭrī/Vasudhiti).

Chandas: Yajus (mixed, predominantly non-metrical sacrificial formulae with embedded cadence).

Samhita Patha (Devanagari)

दे॒वी जोष्ट्री॒ वसु॑धिती दे॒वमिन्द्र॑मवर्धताम् । अया॑व्य॒न्याघा द्वेषा॒ᳪस्यान्या व॑क्ष॒द्वसु॒ वार्या॑णि॒ यज॑मानाय शिक्षि॒ते व॑सु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वीतां॒ यज॑

Transliteration

dēvī joṣṭrī vasūdhitī dēvám índram avardhatām | ayā́vy anyā́ghā́ dveṣā́ṃsy anyā́ vakṣad vásu vā́ryāṇi yájāmānāya śikṣité vasuváne vasudhḗyasya vītāṃ́ yája

Translation

May the two Goddesses—Jōṣṭrī and the Wealth-establishing pair—make the god Indra wax strong. Let one drive away evils, let the other bear hither hatreds; and let her convey choice riches unto the sacrificer, duly trained, in the winning of wealth: for the establishing of treasure may they come hither; worship thou!

Padapatha (Word Analysis)

दे॒वी । जोष्ट्री॒ । वसु॑-धिती । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒ता॒म् । अया॑वि । अ॒न्या । अ॒घाः । द्वेषा॒ꣳ॒सि । अ॒न्या । व॒क्ष॒त् । वसु॑ । वार्या॑णि । यज॑मानाय । शि॒क्षि॒ते । व॒सु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वी॒ता॒म् । यज॑

Word by Word

• देवी: the goddess
• देवी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक) < देव (स्त्री.)

• जोष्ट्री: the favoring one / patroness
• जोष्ट्री: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जोष्ट्री (प्रातिपदिक) < √जुष् (सेवने/प्रीतौ) + तृन्

• वसुधिती: the wealth-supporting (goddess)
• वसुधिती: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वसुधिती (प्रातिपदिक) < वसु + धिती

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• अवर्धताम्: let the two increase / strengthen
• अवर्धताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वर्धने) + अव-

• अयाव्य: unfailing / not going astray
• अयाव्य: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: अयाव्य (प्रातिपदिक)

• अन्याघा: another (that is) sinless / harmless
• अन्याघा: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अन्याघा (प्रातिपदिक) < अन्य + अघा

• द्वेषांसि: hatreds / hostile acts
• द्वेषांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्वेष (प्रातिपदिक)

• अन्या: another (one)
• अन्या: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्या (प्रातिपदिक) < अन्य

• वक्षत्: may she carry / convey
• वक्षत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वह्/√वक्ष् (वहने/उहने) — वैदिक रूप

• वसु: wealth
• वसु: कर्म
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• वार्याणि: excellent (things) / desirable gifts
• वार्याणि: कर्म
• Type: Adjective (substantive)
• Root: वार्य (प्रातिपदिक) < वर (वरणे) — ‘choice/excellent’

• यजमानाय: to the sacrificer
• यजमानाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक) < √यज् (यागे) + मानिन्

• शिक्षिते: when (he is) trained / instructed
• शिक्षिते: अधिकारण
• Type: Participle
• Root: √शिक्ष् (अभ्यासे/शिक्षायाम्) + क्त

• वसुवने: in the winning of wealth / in the wealth-grove (ritual sphere)
• वसुवने: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: वसुवन (प्रातिपदिक) < वसु + वन

• वसुधेयस्य: of the wealth-deposit / wealth-bestowal
• वसुधेयस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वसुधेय (प्रातिपदिक) < वसु + धेय

• वीताम्: having come / having been obtained; (let them) come
• वीताम्: कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
• Type: Participle
• Root: √वी (गत्यादौ/प्राप्तौ) + क्त (वीत)

• यज: sacrifice! / perform worship!
• यज: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यज् (यागे)

Entities Mentioned

• Indra
• Joṣṭrī (Devī)
• Vasudhiti / Vasudhītī (Devī)