Mantra 54
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Aśvinau, Iḍā, Sarasvatī, Indra
Chandas: Yajus/prose-formula
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वीस्ति॒स्रस्ति॒स्रो दे॒वीर॒श्विनेडा॒ सर॑स्वती । शूषं॒ न मध्ये॒ नाभ्या॒मिन्द्रा॑य दधुरिन्द्रि॒यं व॑सु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
devī́s tisráḥ tisró devī́r aśvínéḍā́ sárasvatī | śū́ṣaṃ ná mádhye nā́bhyām índrāya dadhur indríyaṃ vasuváne vasudhèyasyá vyantu yája
Translation
Three goddesses, three goddesses—the Aśvins, Iḍā, Sarasvatī: like impulse in the middle, in the two navels, for Indra they have bestowed Indra’s vigour; in the winning of wealth, for the laying up of treasure, may they spread (it) forth; do thou sacrifice!
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वीः । ति॒स्रः । ति॒स्रः । दे॒वीः । अ॒श्विना॑ । इडा॑ । सर॑स्वती । शूष॑म् । न । मध्ये॒ । नाभ्या॑म् । इन्द्रा॑य । दधुः । इ॒न्द्रि॒यम् । व॒सु॒वने॑ । व॒सु॒धेय॑स्य । व्यन्तु॑ । यज॑
Word by Word
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव (देवता)
तिस्रःthree
तिस्रः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
तिस्रःthree
तिस्रः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
अश्विनेto the Aśvins
अश्विने:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; द्विवचन-देवता)
इडाIḍā
इडा:
कर्तृ (समुच्चित)
TypeNoun (proper)
Rootइडा/इळा (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ (समुच्चित)
TypeNoun (proper)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
शूषम्strength, vigor
शूषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशूष (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
नाभ्याम्by/at the two navels (central points)
नाभ्याम्:
करण/अधिकरण (स्थाने/साधने)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दधुःthey placed / bestowed
दधुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
इन्द्रियम्Indra-like power; vigor
इन्द्रियम्:
कर्म (शूषम्-विशेषण/समर्थ्य-रूपेण)
TypeNoun/Adjective
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
वसुवनेin the winning of wealth
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal / treasure
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them spread out / extend
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवी/व्ये (धातु; ‘to weave/spread/extend’)
यजsacrifice! / worship!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
A
AśvinauI
IḍāS
SarasvatīI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes