Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 75

Rishi: Prajāpati as speaker/subject; in ritual, the Adhvaryu voices Prajāpati’s act.
Devata: Prajāpati; Indra (via indriya refrain); Soma as substance-deity.
Chandas: Refrain-based liturgical unit; metre secondary to viniyoga.

अन्ना॑त्परि॒स्रुतो॒ रसं॒ ब्रह्म॑णा॒ व्य॑पिबत् क्ष॒त्रं पय॒: सोमं॑ प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ánnāt parisrutó rásaṃ bráhmaṇā vyàpibat kṣatráṃ páyaḥ sómam prajāpátiḥ | ṛténá satyám indriyáṃ vipānáṃ śukrám ándhasa índrasyendriyám idáṃ páyo’mṛtáṃ mádhu

From food, as strained essence, Prajāpati by the power of Brahman drank the sap—(even) kṣatra, milk, Soma. By Ṛta—by Truth—(he won) Indra’s vigour: the draught, the bright essence of the plant; this is Indra’s very might—this milk, immortal, honey-sweet.

अन्ना॑त् । परि॒स्रुतः । रसम् । ब्रह्म॑णा । वि॒-अपि॒ब॒त् । क्ष॒त्रम् । पयः॑ । सोम॑म् । प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ । स॒त्यम् । इ॒न्द्रि॒यम् । वि॒पान॑म् । शु॒क्रम् । अन्ध॑सः । इन्द्र॑स्य । इ॒न्द्रि॒यम् । इ॒दम् । पयः॑ । अ॒मृत॑म् । मधु॑

अन्नात्from food
अन्नात्:
अपादान
TypeNoun
Rootअन्न
परिस्रुतःhaving flowed around/filtered out
परिस्रुतः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootपरि√स्रु (स्रु गतौ/स्रवणे) → परिस्रुत (कृदन्त)
रसम्sap, essence, juice
रसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरस
ब्रह्मणाby/with sacred power (brahman)
ब्रह्मणा:
करण
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
विapart, forth (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि
अपिबत्drank
अपिबत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पाने)
क्षत्रम्kṣatra, royal power
क्षत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षत्र
पयःmilk; nourishing drink
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस्
सोमम्Soma
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootप्रजापति
ऋतेनby ṛta (cosmic order)
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत
सत्यम्truth
सत्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसत्य
इन्द्रियम्vigor, power
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
विपानम्the (well-)drinking; draught
विपानम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective (Participle used substantively)
Rootवि√पा (पाने) → विपान (कृदन्त)
शुक्रम्bright, pure
शुक्रम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootशुक्र
अन्धसःof the Soma-juice (pressed drink)
अन्धसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअन्धस्
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootइन्द्र
इन्द्रियम्(is) the vigor/power
इन्द्रियम्:
कर्ता/विधेय
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
इदम्this
इदम्:
विशेषण
TypePronoun
Rootइदम्
पयःmilk; nourishing drink
पयः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपयस्
अमृतम्immortal (nectar)
अमृतम्:
विधेय
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत
मधुhoney; sweetness
मधु:
विधेय
TypeNoun
Rootमधु
P
Prajāpati
I
Indra
S
Soma
B
Brahman
Ṛta/Satya