Mantra 74
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Anuṣṭubh-like (ṛc-style), employed as yajus
Samhita Patha (Devanagari)
यदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रो अ॑ति॒सर्प॑ति । सर्वं॒ तद॑स्तु ते घृ॒तं तज्जु॒षस्व॑ यविष्ठ्य
Transliteration
yád átty upajihvikā́ yád vamró atisárpati | sárvaṃ tád astu te ghṛtáṃ táj juṣasva yaviṣṭhya
Translation
What the upajihvikā devours, what the ant creeps over—let all that be to thee as ghee; that accept thou graciously, O youngest.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । अत्ति । उप-जिह्विका । यत् । वम्रः । अति-सर्पति । सर्वम् । तत् । अस्तु । ते । घृतम् । तत् । जुषस्व । यविष्ठ्य
Word by Word
यत्whatever (that which)
यत्:
कर्म (अन्तर्भूतं ‘सर्वम्’ इत्यनेन सह) / सम्बन्ध-निर्देश
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
अत्तिeats
अत्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअद् (धातु) ‘to eat’
उपजिह्विकाthe ‘upajihvikā’ (a tongue-like creature; a small eater/licker)
उपजिह्विका:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउपजिह्विका (प्रातिपदिक) < उप- + जिह्वा
यत्whatever
यत्:
कर्म (अन्तर्भूतं ‘सर्वम्’ इत्यनेन सह) / सम्बन्ध-निर्देश
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वम्रःthe ant
वम्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवम्र (प्रातिपदिक)
अतिover, across
अति:
क्रियाविशेषण (गत्यर्थ-निर्देश) / उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय)
सर्पतिcreeps, crawls
सर्पति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृप् (धातु) ‘to creep, crawl’
सर्वम्all (of that)
सर्वम्:
कर्म (समष्टिरूपेण ‘यत्…यत्…’ इत्यस्य) / विषय
TypeAdjective/Pronoun
Rootसर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्तृ (अस्तु इत्यस्य) / निर्देश
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्तुmay it be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु) ‘to be’
तेfor you / your
ते:
सम्बन्ध (स्वाम्यर्थः)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
घृतम्ghee, clarified butter
घृतम्:
प्रधानेन विधेय (सम्बन्धेन ‘ते’) / फल
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म (जुषस्व इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुषस्वaccept (be pleased with)
जुषस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootजुष् (धातु) ‘to enjoy, accept, be pleased with’
यविष्ठ्यO youngest/most vigorous one (epithet of the invoked deity, esp. Agni)
यविष्ठ्य:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeAdjective (Vocative epithet)
Rootयविष्ठ्य (प्रातिपदिक; संबोधन-विशेषण, ‘यविष्ठ’/‘यविष्ठ्य’ = ‘youngest/most vigorous’)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes