पञ्चकृत्यलक्षणनिर्णयः (Definition of Śiva’s Five Cosmic Acts—Pañcakṛtya)

Verse 1

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । सर्गादिपंचकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो । शिव उवाच । मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्

Nagsalita sina Brahmā at Viṣṇu: “O Panginoon, ipahayag Mo sa amin ang mga tanda ng limang gawain, na nagsisimula sa paglikha.” Sumagot si Śiva: “Dahil sa habag, ipaliliwanag Ko sa inyong dalawa ang lihim na aral na ito na nagpapaliwanag sa Aking mga banal na gawa.”

Verse 2

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोऽप्यनुग्रहः । पंचैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ

Paglikha, pagpapanatili, pagkalusaw, pagtatakip, at biyaya—ang limang ito lamang ang Aking mga gawaing kosmiko para sa sansinukob; Ako, ang Di-Ipinanganak at Di-Nasisira, ay laging ganap na nagsasakatuparan nito magpakailanman.

Verse 3

सर्गः संसारसंरंभस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता । संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः

Ang paglikha ay ang paglitaw ng pag-iral sa sanlibutan; ang pagtatatag nito ay tinatawag na pagpapanatili. Ang pagkalusaw ay ang pagdurog—pagbawi sa nahayag na daigdig; at ang pagtatakip (tirobhāva) ay ang paglalambong, pag-urong nito mula sa malinaw na pagpapakita.

Verse 4

तन्मोक्षोऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पंचकम् । कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिंबवत्

Ang huling gawaing iyon ay moksha—ang aking biyaya. Kaya ito nga ang aking limang banal na gawain. Ang ibang kapangyarihan, gaya ng tahimik na repleksiyon ng tore-sa-pintuan (gopura), ay nagdadala lamang ng gawaing ito ngunit hindi tunay na kumikilos.

Verse 5

सर्गादि यच्चतुष्कृत्यं संसारपरिजृंभणम् । पंचमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्

Itinuturo ang apat na gawain na nagsisimula sa paglikha—na siyang nagpapalawak sa lawak ng saṃsāra. At ang ikalima, tunay, ang sanhi ng paglaya: ang manatiling magpakailanman na matatag na nakaugat sa Akin (Śiva).

Verse 6

तदिदं पंचभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः । सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा

Ang mismong prinsipyong ito ay nakikita ng Aking mga deboto sa limang dakilang elemento: ang paglikha sa lupa, ang pagpapanatili sa tubig, at ang paglalansag o pagkalusaw sa apoy rin.

Verse 7

तिरोभावोऽनिले तद्वदनुग्रह इहाम्बरे । सृज्यते धरया सर्वमद्भिः सर्वं प्रवर्द्धते

Sa elemento ng hangin nahahayag ang kapangyarihan ng paglilihim (tirobhāva); gayundin, sa kalangitan nahahayag ang kapangyarihan ng biyaya (anugraha). Sa pamamagitan ng lupa nalilikha ang lahat, at sa pamamagitan ng mga tubig ang lahat ay napalalago at pinasisigla.

Verse 8

अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते । व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः

Sa pamamagitan ng apoy (tejas), ang lahat ay pinaiinit at pinapahinog; sa pamamagitan ng hangin, ang lahat ay tinatangay at pinakikilos; sa pamamagitan ng kalawakan (vyoman), ang lahat ay tinatanggap at sinusuportahan—ganyan ang dapat maunawaan ng mga pantas.

Verse 9

पंचकृत्यमिदं वोढुं ममास्ति मुखपंचकम् । चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पंचमं मुखम्

Upang pasanin at panatilihin ang limang banal na gawain, taglay Ko ang limang mukha. Ang apat na mukha ay nakaharap sa apat na dako, at sa gitna nila naroon ang ikalimang mukha.

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां दशमोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ikasampung kabanata sa Vidyeśvara Saṃhitā ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 11

तथा रुद्र महेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम् । अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते

Gayundin, bukod kina Rudra at Maheśa, wala ni isa mang makakamit ang kataas-taasang dalawang gawang-diyos na tinatawag na anugraha (biyaya).

Verse 12

तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम् । न तद्रुद्र महेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्

Ang lahat ng sinaunang gawaing iyon, para sa inyong dalawa, ay nalimot dahil sa paglipas ng panahon; ngunit para kina Rudra at Maheśa, walang gawang gayon ang kailanman nalilimutan.

Verse 13

रूपे वेशे च कृत्ये च वाहने चासने तथा । आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्

Sa anyo, sa kasuotan, sa mga gawa, gayundin sa sasakyan at sa luklukan, at maging sa mga sandata at iba pa—para sa kanya, nilikha namin ang isang pagkakahawig sa Akin.

Verse 14

मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम् । मज्ज्ञाने सति नैवं स्यान्मानं रूपे महेशवत्

O mga anak kong mahal, dahil kayo’y napahiwalay sa pagninilay (dhyāna) sa Akin, sumibol sa inyo ang ganitong pagkalito. Kung naroroon ang tunay na kaalaman tungkol sa Akin, hindi lilitaw ang pagmamataas sa anyo—na para bang kayo mismo si Maheshvara.

Verse 15

तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मंत्रमओंकारनामकम् । इतः परं प्रजपतं मामकं मानभंजनम्

Kaya nga, upang makamit ang kaalaman tungkol sa Akin, mula ngayon ay bigkasin ninyo sa japa ang mantrang tinatawag na Oṁkāra—Aking sariling mantra—na dumudurog sa pagmamataas (ahaṃkāra) at umaakay sa kaluluwa tungo sa paglaya (mokṣa).

Verse 16

उपादिशं निजं मंत्रमओंकारमुरुमंगलम् । ओंकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः

Itinuro Ko sa kanya ang Aking sariling mantra—ang Oṃkāra, ang lubhang mapalad na tunog. Ang Oṃkāra ay unang isinilang mula sa Aking bibig, bilang unang tagapagpagising ng kaalaman tungkol sa Akin.

Verse 17

वाचकोऽयमहं वाच्यो मंत्रोऽयं हि मदात्मकः । तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत्

“Ako mismo ang bumibigkas, at Ako rin ang ipinahahayag; ang mantrang ito ay tunay na mula sa Aking pinakadiwa. Kaya ang palagiang pag-alaala rito ay nagiging tunay na pag-alaala sa Akin.”

Verse 18

अकार उत्तरात्पूर्वमुकारः पश्चिमाननात् । मकारो दक्षिणमुखाद्बिंदुः प्राण्मुखतस्तथा

Ang pantig na “A” ay pagnilayan mula sa hilagang panig na nakaharap sa silangan; ang “U” mula sa mukhang kanluran; ang “M” mula sa mukhang timog; at gayundin ang bindu (ang pang-ilong na tuldok ng Oṃ) mula sa mukhang silangan. Sa gayon, pagnilayan ang Praṇava sa mga mukhang pangdireksiyon ng Liṅga.

Verse 19

नादो मध्यमुखादेवं पंचधाऽसौ विजृंभितः । एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरो भवेत्

Kaya nga, ang sinaunang tunog (nāda) na lumalabas mula sa gitnang bibig ay lumalawak sa limang anyo. Kapag ito’y muling nagkakaisa, nagiging iisang di-nasisirang pantig: “Oṃ”.

Verse 20

नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम् । व्याप्तमेतेन मंत्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः

Ang lahat ng binubuo ng pangalan at anyo—ang dalawang linya ng Veda (tunog at kahulugan)—ay nilulukuban ng mantrang ito; at ito ang tagapagpahayag ng Śiva at Śakti.

Verse 21

अस्मात्पंचाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्यतत् । आकारादिक्रमेणैव नकारादियथाक्रमम्

Mula rito sumibol ang limang-pantig na mantra (Pañcākṣara) na naghahayag ng katotohanan ng lahat ng tattva. Dapat itong maunawaan sa wastong pagkakasunod—nagsisimula sa “ā” at saka, ayon sa ayos, mula sa “na” ayon sa pag-usad ng mga pantig ng mantra.

Verse 22

अस्मात्पंचाक्षराज्जाता मातृकाः पंचभेदतः । तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गाय त्रिरेव हि

Mula sa limang-pantig na mantra ay sumilang ang mga titik na Mātrikā sa limang magkakaibang bahagi. Mula rin sa iisang banal na pinagmulan ay lumitaw ang Gāyatrī—tatlong-paa nga—na nagmumula sa apat-na-mukhang Brahmā.

Verse 23

वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मंत्रकोटयः । तत्तन्मंत्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्

Mula sa Kanya, tunay na isinilang ang buong Veda; at mula roon ay sumibol ang di-mabilang na mga mantra. Sa bawat tiyak na mantra, natatamo ang kaukulang bunga; kaya mula sa pagsasanay na ito sa mantra, maaaring lumitaw ang lahat ng uri ng siddhi.

Verse 24

अनेन मंत्रकंदेन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति । सकला मंत्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः

Sa pamamagitan ng pinakadiwa ng mantrang ito, natatamo ang kapwa ligaya sa daigdig (bhoga) at kalayaan (mokṣa). Tunay nga, ang lahat ng mantrang hari ay mapalad at tuwirang nagbibigay ng mga biyaya ng ligaya, kapag nakaugat sa biyaya ni Śiva at sa wastong pagsamba.

Verse 25

नंदिकेश्वर उवाच । पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मंत्रं च समादिशत्परम् । निधाय तच्छीर्ष्णि करांबुजं शनैरुदण्मुखं संस्थितयोः सहांबिकः

Wika ni Nandikeśvara: Muli, ang Guru ay naglatag ng isang tabing sa pagitan nilang dalawa at itinuro ang kataas-taasang mantra. Inilagay niya nang marahan ang kanyang kamay na tulad ng lotus sa kanilang ulo, at pinatayo sila—kasama si Ambikā—na nakaharap sa hilaga.

Verse 26

त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मंत्रं यंत्रतंत्रोक्तिपूर्वकम् । शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समर्पयत्

Pagkatapos bigkasin ang mantra nang tatlong ulit, tinanggap niya ito nang wasto ayon sa mga tuntunin ng yantra at tantra. Pagkaraan, inilagay niya sa kanyang kanan ang dalawang alagad na iyon, at inialay rin niya ang kanyang sarili (sa mapagpakumbabang pagtalima).

Verse 27

प्रबद्धहस्तौ किल तौ तदंतिके तमेव देवं जगतुर्जगद्गुरुम्

Magkasanib ang mga palad sa paggalang, lumapit ang dalawa sa Kanya lamang—sa mismong Panginoon, ang Diyos ng daigdig at ang Guru ng sansinukob.

Verse 28

ब्रह्माच्युतावूचतुः । नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे । नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने

Wika nina Brahmā at Acyuta (Viṣṇu): “Pagpupugay sa Iyo na may anyong walang bahagi (niṣkala), pagpupugay sa Iyo na ang liwanag ay walang bahagi. Pagpupugay sa Iyo, Panginoon ng lahat ng may bahagi (sakala), at pagpupugay sa Iyo, ang mismong Sarili sa loob ng lahat ng nahahayag.”

Verse 29

नमः प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिंगिने । नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पंचमुखायते

Pagpupugay sa Kanya na tinutukoy ng Pranava (Om). Pagpupugay sa Kanya na ang sagisag ay ang Pranava—ang Liṅga. Pagpupugay sa Panginoon na nagpapasimula ng paglikha at ng lahat ng pasimula. Pagpupugay sa May Limang Mukha.

Verse 30

पंचब्रह्मस्वरूपाय पंच कृत्यायते नमः । आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनंतगुणशक्तये

Pagpupugay sa Iyo na ang anyo ay ang Limang Brahma at namumuno sa limang banal na gawain. Pagpupugay sa Iyo—ang Kataas-taasang Sarili at ang Ganap na Brahman—na may walang-hanggang mga katangian at kapangyarihan.

Verse 31

सकलाकलरूपाय शंभवे गुरवे नमः । इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश्च नेमतुः

Pagpupugay kay Śambhu, ang Guru, na ang likas ay kapwa may bahagi (nahahayag) at walang bahagi (lampas sa anyo). Matapos purihin ang Guru sa mga taludtod, sina Brahmā at Viṣṇu ay yumukod at nagpatirapa.

Verse 32

ईश्वर उवाच । वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम् । जपतं प्रणवं मंत्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्

Wika ni Īśvara: “Mga minamahal kong anak, naipaliwanag Ko at naipakita Ko na sa inyo ang buong katotohanan (tattva). Ngayon ay bigkasin sa japa ang Pranava—‘Om’—ang mantrang itinuro ng Devī, na siyang pinakadiwa Ko.”

Verse 33

ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम् । आद्रा र्यां च चतुर्दश्यां तज्जाप्यं त्वक्षयं भवेत्

Ang kaalaman at matatag na kapalaran ay nagiging pangmatagalan. At sa ika-labing-apat na araw ng buwan (caturdaśī) sa ilalim ng bituing Ārdrā, ang pag-uulit (japa) ng mantrang iyon ay nagkakamit ng di-nasisirang bisa at gantimpala.

Verse 34

सूर्यगत्या महाद्रा र्यामेकं कोटिगुणं भवेत् । मृगशीर्षांतिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा

Ayon sa paglalakbay ng Araw, sa dakilang hanay ng mga paghahating-panahon, ang isang yunit ay nagiging pinalaki hanggang isang koṭi na ulit. Ipinahayag ang huling bahagi ng Mṛgaśīrṣa, at gayundin ang unang bahagi ng Punarvasu.

Verse 35

आद्रा र्समः सदा ज्ञेयः पूजाहोमादितर्पणे । दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसंगवकालयोः

Para sa pūjā, homa (handog na apoy), at tarpaṇa (pag-aalay ng tubig), laging unawain na ang angkop na oras ay yaong panahong malamig at mamasa-masa. Ngunit para sa mapalad na darśana ni Śiva, ang nararapat ay sa umaga—sa bukang-liwayway at sa oras bago magtanghali.

Verse 36

चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत् । प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते

Ang ika-labing-apat na araw ng buwan (Caturdaśī) ay dapat ipangilin kapag ito’y umaabot hanggang sa kalaliman ng hatinggabi (niśītha). Gayundin, ang Caturdaśī na sumasaklaw din sa oras ng pradoṣa at nakaugnay sa mas mataas na kalagayan (mas mabisa sa espiritu) ay lalo pang pinupuri.

Verse 37

लिंगं बेरं च मेतुल्यं यजतां लिंगमुत्तमम् । तस्माल्लिंगं परं पूज्यं बेरादपि मुमुक्षुभिः

Para sa Akin, ang Liṅga at ang itinalagang banal na larawan (bera) ay kapwa maihahambing bilang bagay ng pagsamba; subalit para sa mga sumasamba, ang pagsamba sa Liṅga ang pinakamataas. Kaya para sa mga naghahangad ng kalayaan (mokṣa), ang Liṅga ang lubhang karapat-dapat sambahin—higit pa kaysa sa larawan.

Verse 38

लिंगमओंकारमंत्रेण बेरं पंचाक्षरेण तु । स्वयमेव हि सद्द्रव्यैः प्रतिष्ठाप्यं परैरपि

Ang Liṅga ay dapat itatag sa pamamagitan ng mantrang Oṁkāra, at ang banal na larawan (bera) naman ay sa pamamagitan ng Pañcākṣarī. Tunay nga, ang pagtatalaga ay dapat gawin gamit ang mga dalisay at wastong handog—maging ikaw man ang gumawa o ipagawa sa iba.

Verse 39

पूजयेदुपचारैश्च मत्पदं सुलभं भवेत् । इति शास्य तथा शिष्यौ तत्रैवांऽतर्हितः शिवः

“Sambahin siya sa mga itinakdang handog; sa gayon, ang Aking kalagayan—ang tahanan ng mokṣa—ay madaling mararating.” Pagkatapos turuan ang dalawang alagad, si Śiva ay naglaho sa mismong pook na iyon.