कालमान-निर्णयः (Determination of the Measures of Time)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केन मानेन कालेस्मिन्नायुस्संख्या प्रकल्प्यते । संख्यारूपस्य कालस्य कः पुनः परमो ऽवधिः

Nagsalita ang mga rishi: “Sa anong pamantayan, sa ganitong usapin ng Panahon, itinatakda ang sukat ng haba ng buhay? At para sa Panahon—na ang likas ay naihahayag sa bilang at pagtutuos—ano nga ba ang sukdulang hangganan nito?”

Verse 2

वायुरुवाच । आयुषो ऽत्र निमेषाख्यमाद्यमानं प्रचक्षते । संख्यारूपस्य कालस्य शांत्त्वतीतकलावधि

Sinabi ni Vāyu: “Dito, ipinahahayag na ang unang nasusukat na yunit ng haba ng buhay ay yaong tinatawag na nimeṣa (isang sandali). Ito ang panimulang sukat ng Panahon, na ang likas ay bilang at pagtutuos—umaabot hanggang sa hangganan ng kalā (pinakamaliit na bahagi), at lampas pa roon.”

Verse 3

अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपो निमेषः परिकल्पितः । तादृशानां निमेषाणां काष्ठा दश च पञ्च च

Ang nimeṣa ay itinakda bilang pagdikit at pagbukas ng talukap ng mata. Labinlimang ganitong nimeṣa ang bumubuo ng isang kāṣṭhā.

Verse 4

काष्ठांस्त्रिंशत्कला नाम कलांस्त्रिंशन्मुहूर्तकः । मुहूर्तानामपि त्रिंशदहोरात्रं प्रचक्षते

Ipinahahayag nila: tatlumpung kāṣṭhā ang isang kalā; tatlumpung kalā ang isang muhūrta; at tatlumpung muhūrta ang bumubuo ng ganap na ahorātra—isang araw at isang gabi.

Verse 5

त्रिंशत्संख्यैरहोरात्रैर्मासः पक्षद्वयात्मकः । ज्ञेयं पित्र्यमहोरात्रं मासः कृष्णसितात्मकः

Ang isang buwan ay nauunawaang binubuo ng tatlumpung siklo ng araw at gabi at may dalawang pakṣa. Alamin na para sa mga Pitṛ (mga ninuno), ang isang araw at gabi ay isang buwan, na binubuo ng madilim at maliwanag na kalahati.

Verse 7

मासैस्तैरयनं षड्भिर्वर्षं द्वे चायनं मतम् । लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः

Sa pamamagitan ng mga buwang iyon, ang isang ayana (kalahating taon) ay binubuo ng anim na buwan; at sa dalawang ayana nauunawaan ang isang taon. Ayon sa karaniwang sukat ng daigdig, ang taong iyon ang tinatawag na taon ng tao.

Verse 8

एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रस्य निश्चयः । दक्षिणं चायनं रात्रिस्तथोदगयनं दिनम्

Kaya’t pinagtitibay ng śāstra na ito ang “banal na araw at gabi”: ang paglalakbay ng araw sa timog (dakṣiṇāyana) ay “gabi”, at ang paglalakbay nito sa hilaga (udagayana/uttarāyaṇa) ay “araw”.

Verse 9

मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्दिव्यो मानुषवत्स्मृतः । संवत्सरो ऽपि देवानां मासैर्द्वादशभिस्तथा

Ang isang (banal) na buwan ay nauunawaang binubuo ng tatlumpung araw at gabi, sa parehong sukat gaya ng sa mga tao. Gayundin, ang isang taon ng mga deva ay sinasabing binubuo ng labindalawang gayong buwan.

Verse 10

त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षयुतान्यपि । दिव्यस्संवत्सरो ज्ञेयो मानुषेण प्रकीर्तितः

Tatlong daang taon—kasama pa ang animnapu—ang ipinahahayag na isang banal na taon kapag sinukat ayon sa bilang ng tao.

Verse 11

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्या प्रवर्तते । चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो विदुः

Sa pamantayang banal lamang ng pagsukat umiikot ang pagbibilang ng mga yuga. Nalalaman ng mga pantas na sa Bhārata-varṣa ay may apat na yuga.

Verse 12

पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते । द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कृत्स्नशः

Una ay ang panahong tinatawag na Kṛta (Satya-yuga); pagkatapos nito ay itinatakda ang Tretā. Sumusunod ang Dvāpara at ang Kali—ito ang ganap na kabuuan ng mga yuga.

Verse 13

चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् । तस्य तावच्छतीसंध्या संध्यांशश्च तथाविधः

Ang Kṛta Yuga ay binubuo ng apat na libong taon. Ang sandhyā, ang panahong takipsilim sa simula nito, ay kasingdami niyon sa daan-daang taon; at ang sandhyāṃśa, ang takipsilim sa wakas, ay gayon din ang sukat.

Verse 14

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु । एकापायेन वर्तंते सहस्राणि शतानि च

Sa iba pang mga panahong-sandhi at sa tatlong bahagi ng mga sandhing iyon din, ang mga libo at daan ay umuusad ayon sa iisang sukat ng pagliit na pantay.

Verse 15

एतद्द्वादशसाहस्रं साधिकं च चतुर्युगम् । चतुर्युगसहस्रं यत्संकल्प इति कथ्यते

Ang sukat na ito ay sinasabing labindalawang libo (taon ng mga deva) at bahagyang higit—na bumubuo sa isang siklo ng apat na yuga. Ang sanlibong gayong siklo ng apat na yuga ang tinatawag na kalpa.

Verse 16

चतुर्युगैकसप्तत्या मनोरंतरमुच्यते । कल्पे चतुर्दशैकस्मिन्मनूनां परिवृत्तयः

Ang pitumpu’t isang siklo ng apat na yuga ay tinatawag na Manvantara. Sa iisang Kalpa, may labing-apat na sunud-sunod na pag-ikot ng mga Manu.

Verse 17

एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वंतराणि च । सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः

Sa ganitong maayos na pag-ikot ng panahon, ang mga kalpa at mga manvantara—kasama ang kanilang mga nilalang—ay lumipas na nang daan-daan, at maging libu-libo.

Verse 18

अज्ञेयत्वाच्च सर्वेषामसंख्येयतया पुनः । शक्यो नैवानुपूर्व्याद्वै तेषां वक्तुं सुविस्तरः

Sapagkat hindi ito ganap na mauunawaan ng sinuman, at lalo pa’t di-mabilang ang dami nito, hindi talaga maaaring ilarawan ang mga iyon nang lubos at detalyado ayon sa wastong pagkakasunod-sunod.

Verse 19

कल्पो नाम दिवा प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । कल्पानां वै सहस्रं च ब्राह्मं वर्षमिहोच्यते

Ang “Kalpa” ay ipinahahayag na isang araw ni Brahmā, na ang kapanganakan ay mula sa Di-nahahayag (Avyakta). At ang isang libong kalpa ay sinasabing bumubuo rito ng isang “taon ni Brahmā.”

Verse 20

वर्षाणामष्टसाहस्रं यच्च तद्ब्रह्मणो युगम् । सवनं युगसाहस्रं ब्रह्मणः पद्मजन्मनः

Walong libong taon—ito nga ang sinasabing bumubuo ng isang yuga ni Brahmā. At ang “savana” ay ipinahahayag na isang libong gayong yuga para sa Brahmā na isinilang sa lotus.

Verse 21

सवनानां सहस्रं च त्रिगुणं त्रिवृतं तथा । कल्प्यते सकलः कालो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

Isang libong savana—pinarami nang tatlong ulit at muling hinati sa tatlo—ang itinuturing na ganap na sukat ng panahon ni Brahmā, ang Parameṣṭhin, ang Kataas-taasang Tagapag-ayos.

Verse 22

तस्य वै दिवसे यांति चतुर्दश पुरंदराः । शतानि मासे चत्वारि विंशत्या सहितानि च

Sa iisang araw Niya, tunay na labing-apat na Indra (Purandara) ang lumilipas; at sa isang buwan, apat na raan at dalawampung gayong Indra ang lumilipas din.

Verse 23

अब्दे पञ्च सहस्राणि चत्वारिंशद्युतानि च । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्च लक्षाणि चायुषि

Sa isang taon ay may limang libo at apatnapung yuta (sampung libo). At sa ganap na haba ng buhay, ayon sa kabuuan, may apatnapung libo at limang lakṣa.

Verse 24

ब्रह्मा विष्णोर्दिने चैको विष्णू रुद्रदिने तथा । ईश्वरस्य दिने रुद्रस्सदाख्यस्य तथेश्वरः

Sa araw ni Viṣṇu, si Brahmā lamang ang pagninilayan bilang namumunong diyos; sa araw ni Rudra, si Viṣṇu ang pagninilayan. Sa araw ni Īśvara, si Rudra ang pagninilayan; at sa araw ni Sadāśiva, si Īśvara ang pagninilayan.

Verse 25

साक्षाच्छिवस्य तत्संख्यस्तथा सो ऽपि सदाशिवः । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्चलक्षाणि चायुषि

Ang bilang na iyon ay tuwirang nauukol kay Śiva; at Siya rin ay si Sadāśiva. Ang haba ng Kanyang buhay ay sinasabing apatnapung libo at limang lakh (taon).

Verse 26

तस्मिन्साक्षाच्छिवेनैष कालात्मा सम्प्रवर्तते । यत्तत्सृष्टेस्समाख्यातं कालान्तरमिह द्विजाः । एतत्कालान्तरं ज्ञेयमहर्वै पारमेश्वरम् । रात्रिश्च तावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः । अहस्तस्य तु या सृष्टी रात्रिश्च प्रलयः स्मृतः

Sa Kataas-taasang Panginoon na yaon, ang simulain ng Panahon ay tuwirang kumikilos sa pamamagitan ni Śiva. O mga dwija, ang pagitan ng panahong binanggit dito kaugnay ng paglikha ay dapat maunawaan bilang “Araw” ng Parameśvara. At ang kapantay na haba nito ay dapat makilalang “Gabi” Niya, sa kabuuan. Ang Kanyang Araw ay ang paglaladlad ng sangnilikha; at ang Kanyang Gabi ay inaalala bilang pralaya, ang pagkalusaw.

Verse 27

अहर्न विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत् । एषोपचारः क्रियते लोकानां हितकाम्यया

Dapat itong panghawakan nang matibay: para sa Kanya ay walang “araw” at walang “gabi.” Ang ganitong pananalita ay ginagamit lamang alang-alang sa kapakanan ng daigdig (upang gabayan ang karaniwang nilalang).

Verse 28

प्रजाः प्रजानां पतयो मूर्तयश्च सुरासुराः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च

Ang mga nilalang at ang mga panginoon ng mga nilalang; ang mga anyong may katawan; ang mga deva at asura; ang mga pandama at ang kanilang mga bagay; at ang limang dakilang elemento—ang lahat ng ito (ay sumisibol at kumikilos) sa loob ng sumasaklaw-sa-lahat na kaayusan ng Panginoon, na si Śiva ang kataas-taasang Pati na namamahala sa mga kaluluwang nakagapos at sa kanilang mga gapos.

Verse 29

तन्मात्राण्यथ भूतादिर्बुद्धिश्च सह दैवतः । अहस्तिष्ठंति सर्वाणि पारमेशस्य धीमतः

Pagkaraan, ang mga tanmātra (mga banayad na sangkap), ang unang pinagmulan ng mga magagaspang na elemento, at ang buddhi (talino)—kasama ang kanilang mga namumunong diyos—ay umiiral at kumikilos lamang sa kapangyarihan ng Marunong na Kataas-taasang Panginoon, si Parameśvara.

Verse 30

अहरंते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः । यो विश्वात्मा कर्मकालस्वभावाद्यर्थे शक्तिर्यस्य नोल्लंघनीया

Sa wakas ng araw, ang lahat ay lumulubog sa pagkalusaw; at sa wakas ng gabi, ang Pinagmulan ng sansinukob ay muling nagpapasibol ng paglikha. Siya ang Kaluluwa ng daigdig; ang kapangyarihan Niya hinggil sa karma, panahon, likas na kalikasan at iba pa ay di-malalabag at di-matatapakan ninuman.

Verse 31

यस्यैवाज्ञाधीनमेतत्समस्तं नमस्तस्मै महते शंकराय

Ang buong sansinukob na ito ay nasa ilalim lamang ng Kanyang utos; pagpupugay at pagyukod sa Dakilang Śaṅkara, ang Mapalad na Panginoon, ang kataas-taasang Pati na namamahala sa lahat.