
Sa Adhyāya 2, inilalagay ni Sūta ang salaysay sa paulit-ulit na siklo ng kalpa habang muling nagsisimula ang gawain ng paglikha. Sa ganitong kalagayan, ang mga pantas na tinawag na “ṣaṭkulīya” (mula sa anim na angkan) ay nagkaroon ng mahabang pagtatalo kung ano ang “param” (pinakamataas): bawat isa’y may ibang itinatanghal, ngunit walang tiyak na pasya sapagkat ang sukdulang katotohanan ay durnirūpya, mahirap tukuyin at ilarawan. Upang malutas ang pagkakasalungatan, nagtungo sila kay Brahmā, ang kosmikong lumikha at tagapagtakda ng di-nasisirang kautusan, na nakaluklok sa gitna ng papuri ng mga deva at ng kanilang mga katunggali. Pagkatapos ay masining na inilalarawan ang mapalad na tuktok ng Meru—tahanan ng deva, dānava, siddha, cāraṇa, yakṣa, at gandharva—na pinalamutian ng mga hiyas, kakahuyan, yungib, at mga talon. Sa loob nito lumilitaw ang “Brahmavana,” isang malawak na gubat na may sukat na itinakda, mga lawa ng dalisay at mabangong tubig, mga punong namumulaklak, at isang maningning na dakilang lungsod na may matitibay na kuta. Ang paglalarawang ito’y nagsisilbing pintuan bago ang paglilinaw ng aral, na nagpapahiwatig na ang tanong tungkol sa sukdulan ay dapat idulog sa kinikilalang kapangyarihang kosmiko sa banal na pook.
Verse 1
सूत उवाच । पुरा कालेन महता कल्पेतीते पुनःपुनः । अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्ठिकर्मणि
Sinabi ni Sūta: Noong unang panahon, matapos lumipas ang napakahabang panahon at matapos magwakas nang paulit-ulit ang maraming kalpa, nang dumating ang kalpang ito at nagsimula ang gawain ng paglikha, (doon nagsimula ang banal na salaysay).
Verse 2
प्रतिष्ठितायां वार्तायां प्रबुद्धासु प्रजासु च । मुनीनां षट्कुलीयानां ब्रुवतामितरेतरम्
Nang maayos nang naitatag ang pag-uusap at ang nagtipong mga tao ay gising ang diwa at taimtim ang pakikinig, nagsimulang mag-usap-usap sa isa’t isa ang mga muni ng anim na angkan.
Verse 3
इदं परमिदं नेति विवादस्सुमहानभूत् । परस्य दुर्निरूपत्वान्न जातस्तत्र निश्चयः
Pagkaraan, sumiklab ang napakalaking pagtatalo—may nagsasabing, “Ito ang Kataas-taasan,” at ang iba nama’y, “Hindi, hindi ito.” Ngunit walang napagkaisahang pasya, sapagkat ang Kataas-taasang Pati ay mahirap tukuyin at di masaklaw ng karaniwang paglalarawan.
Verse 4
ते ऽभिजग्मुर्विधातारं द्रष्टुं ब्रह्माणमव्ययम् । यत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा स्तूयमानस्सुरासुरैः
Pagkatapos, sila’y nagtungo upang makita ang Tagapag-ayos ng kapalaran—si Brahmā na di-nasisira—doon sa kinaroroonan ng mapalad na Panginoong Brahmā, na pinupuri ng mga deva at mga asura.
Verse 5
मेरुशृंगे शुभे रम्ये देवदानवसंकुले । सिद्धचारणसंवादे यक्षगंधर्वसेविते
Sa mapalad at kaaya-ayang tuktok ng Bundok Meru—hitik sa mga deva at dānava—kung saan nag-uusap ang mga Siddha at Cāraṇa, at dinadaluhan ng mga Yakṣa at Gandharva.
Verse 6
विहंगसंघसंघुष्टे मणिविद्रुमभूषिते । निकुंजकंदरदरीगृहानिर्झरशोभिते
Umaalingawngaw ito sa huni ng mga kawan ng ibon; pinalamutian ng mga hiyas at korales; at pinaganda ng mga kakahuyan, yungib, bitak ng bundok, mga lihim na silungan, at kumikislap na mga talon.
Verse 7
तत्र ब्रह्मवनं नाम नानामृगसमाकुलम् । दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्
Doon ay may isang gubat na tinatawag na Brahmavana, siksik sa sari-saring mababangis na hayop. Sampung yojana ang lapad nito at sandaang yojana ang haba.
Verse 8
सुरसामलपानीयपूर्णरम्यसरोवरम् । मत्तभ्रमरसंछन्नरम्यपुष्पितपादपम्
May isang kaaya-ayang lawa roon, punô ng malinaw at mabangong tubig. Sa paligid nito ay may magagandang punong namumulaklak, natatabingan ng mga bubuyog na tila lasing sa tamis ng nektar.
Verse 9
तरुणादित्यसंकाशं तत्र चारु महत्पुरम् । दुर्धर्षबलदृप्तानां दैत्यदानवरक्षसाम्
Naroon ay nakatindig ang isang malawak at marikit na lungsod, nagniningning na tila batang araw sa pagsikat—pag-aari ng mga Daitya, Dānava, at Rākṣasa, na nalalasing sa kanilang lakas na mabigat at di-madadaig.
Verse 10
तप्तजांबूनदमयं प्रांशुप्राकारतोरणम् । निर्व्यूहवलभीकूटप्रतोलीशतमंडितम्
Ang lungsod ay hinubog mula sa naglalagablab na ginto ng Jāmbūnada, may matatayog na pader at mga arkong tarangkahan; pinalamutian ng mga balkonaheng nakausli, matataas na tuktok ng bubong, at daan-daang mariringal na pasukan.
Verse 11
महार्हमणिचित्राभिर्लेलिहानमिवांबरम् । महाभवनकोटीभिरनेकाभिरलंकृतम्
Ang langit ay wari’y kumikislap at sumasayaw, na para bang pinintahan ng mga hiyas na di-matatawaran; at ang lungsod ay pinalamutian ng di-mabilang na mararangyang palasyo sa napakaraming hanay.
Verse 12
तस्मिन्निवसति ब्रह्मा सभ्यैः सार्धं प्रजापतिः । तत्र गत्वा महात्मानं साक्षाल्लोकपितामहम्
Doon nanahan si Prajāpati Brahmā kasama ng mga nakatatandang nagtitipon. Pagdating doon, lumapit siya sa dakilang kaluluwa—ang mismong Lolo ng mga daigdig, na hayag na nasa harap nila.
Verse 13
दद्दशुर्मुनयो देवा देवर्षिगणसेवितम् । शुद्धचामीकरप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्
Namataan ng mga muni at ng mga diyos ang banal na presensiyang iyon, na pinaglilingkuran ng mga pangkat ng devarṣi—nagniningning na gaya ng dalisay na ginto at nababalutan ng lahat ng uri ng palamuti.
Verse 14
प्रसन्नवदनं सौम्यं पद्मपत्रायतेक्षणम् । दिव्यकांतिसमायुक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्
Siya’y maamo at mapalad, may payapang ngiting mukha at mga matang tulad ng talulot ng lotus; nababalutan ng banal na ningning at pinahiran ng samyo ng langit.
Verse 15
दिव्यशुक्लांबरधरं दिव्यमालाविभूषितम् । सुरासुरेन्द्रयोगींद्रवंद्यमानपदांबुजम्
Nakasuot Siya ng maningning na puting kasuotan at pinalamutian ng makalangit na kuwintas ng bulaklak; ang Kanyang mga paang-lotus ay dinadakila at sinasamba ng mga pinuno ng mga deva, mga panginoon ng asura, at ng mga dakilang yogin.
Verse 16
सर्वलक्षणयुक्तांग्या लब्धचामरहस्तया । भ्राजमानं सरस्वत्या प्रभयेव दिवाकरम्
Taglay ang lahat ng mapalad na tanda at anyo, at may hawak na pamaypay na buntot-yak (cāmara), si Sarasvatī ay nagningning nang marilag—gaya ng liwanag ng araw mismo.
Verse 17
तं दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे प्रसन्नवदनेक्षणाः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टुवुस्सुरपुंगवम्
Nang makita nila Siya, ang lahat ng mga muni—may maliwanag na mukha at masayang mga mata—ay nagdaupang-palad at inilagay iyon sa ibabaw ng ulo bilang paggalang, at pinuri ang pinakadakila sa mga deva.
Verse 18
मुनय ऊचुः । नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं सर्गस्थित्यंतहेतवे । पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मणे परमात्मने
Wika ng mga muni: Pagpupugay sa Iyo, O Panginoong Trimūrti, sanhi ng paglikha, pag-iingat, at paglalansag. Pagpupugay sa Iyo, ang Unang Purusha, ang Sinauna—ang Brahman mismo, ang Kataas-taasang Sarili.
Verse 19
नमः प्रधानदेहाय प्रधानक्षोभकारिणे । त्रयोविंशतिभेदेन विकृतायाविकारिणे
Pagpupugay at pagpapatirapa sa Kanya na ang katawan ay ang Pradhāna (unang Kalikasan), na Siya ang nagpapakilos sa Pradhāna upang mahayag; na lumilitaw bilang mga pag-iral sa dalawampu’t tatlong bahagi, ngunit Siya’y nananatiling di-nagbabago at di-nababago.
Verse 20
नमो ब्रह्माण्डदेहाय ब्रह्मांडोदरवर्तिने । तत्र संसिद्धकार्याय संसिद्धकरणाय च
Pagpupugay sa Kanya na ang katawan ay ang Brahmāṇḍa (itlog ng sansinukob), na nananahan sa sinapupunan ng uniberso; pagpupugay sa Kanya na sa loob nito ay Siya ang ganap na natupad na layon, at Siya rin ang ganap na paraan ng pagtupad.
Verse 21
नमोस्तु सर्वलोकाय सर्वलोकविधायिने । सर्वात्मदेहसंयोग वियोगविधिहेतवे
Pagpupugay sa Iyo na Siya mismong lahat ng mga daigdig, at sa Iyo na nagtatakda ng kaayusan ng lahat ng daigdig; pagpupugay sa Iyo na siyang sanhi ng batas na nagdudulot ng pag-uugnay at paghihiwalay ng mga katawan ng lahat ng nilalang sa nananahang Sarili (Ātman).
Verse 22
त्वयैव निखिलं सृष्टं संहृतं पालितं जगत् । तथापि मायया नाथ न विद्मस्त्वां पितामह
Sa Iyo lamang nalilikha, napangangalagaan, at muling nalulunod sa pag-urong ang buong sansinukob. Gayunman, O Nātha, dahil sa Iyong māyā ay hindi Ka namin tunay na nakikilala—O Pitāmaha (Brahmā, Dakilang Ninuno).
Verse 23
सूत उवाच । एवं ब्रह्मा महाभागैर्महर्षिभिरभिष्टुतः । प्राह गंभीरया वाचा मुनीन् प्रह्लादयन्निव
Sinabi ni Sūta: Sa gayong paraan, pinuri si Brahmā ng mga mararangal na dakilang ṛṣi. Pagkaraan, nagsalita siya sa malalim at umaalingawngaw na tinig, na wari’y nagpapasaya at nagpapapanatag sa mga muni.
Verse 24
ब्रह्मोवाच । ऋषयो हे महाभागा महासत्त्वा महौजसः । किमर्थं सहितास्सर्वे यूयमत्र समागताः
Wika ni Brahmā: “O mga rishi—pinakapalad, dakila ang diwa, at nagniningning sa kapangyarihang espirituwal—bakit kayong lahat ay nagtipon at dumating dito?”
Verse 25
तमेवंवादिनं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मवित्तमाः । वाग्भिर्विनयगर्भाभिस्सर्वे प्रांजलयो ऽब्रुवन्
Nang magsalita nang gayon ang banal na Brahmā, ang lahat ng pinakadakilang nakakabatid sa Brahman ay nag-anjali (magkapatong ang palad) at nagsalita sa kanya ng mga salitang hitik sa pagpapakumbaba.
Verse 26
मुनय ऊचुः । भगवन्नंधकारेण महता वयमावृताः । खिन्ना विवदमानाश्च न पश्यामो ऽत्र यत्परम्
Sinabi ng mga muni: “O Mapagpalang Panginoon, nababalot kami ng matinding kadiliman. Kami’y pagod at nalulugmok sa pagtatalo, kaya rito’y hindi namin makita ang Kataas-taasan at lampas sa lahat.”
Verse 27
त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम् । त्वया ह्यविदितं नाथ नेह किंचन विद्यते
Tunay na Ikaw ang tagapagtaguyod ng buong sansinukob, ang sanhi sa likod ng lahat ng sanhi. O Panginoon (Nātha), walang anumang bagay dito na hindi Mo nalalaman.
Verse 28
कः पुमान् सर्वसत्त्वेभ्यः पुराणः पुरुषः परः । विशुद्धः परिपूर्णश्च शाश्वतः परमेश्वरः
Sino yaong Kataas-taasang Purusha—mas sinauna kaysa sa lahat ng nilalang, lampas sa lahat, lubos na dalisay, ganap na ganap, walang hanggan, at ang Pinakamataas na Panginoon (Parameśvara)?
Verse 29
केनैव चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ स्वसंदेहापनुत्तये
“Sa anong kagila-gilalas na gawa unang nalikha ang sansinukob na ito? O dakilang pantas na may malalim na karunungan, ipahayag mo ang tunay na prinsipyo (tattva) upang mapawi ang aking pag-aalinlangan.”
Verse 30
एवं पृष्टस्तदा ब्रह्मा विस्मयस्मेरवीक्षणः । देवानां दानवानां च मुनीनामपि सन्निधौ
Nang siya’y tanungin nang gayon, si Brahmā—ang titig ay maliwanag sa pagkamangha at may banayad na ngiti—sa harap mismo ng mga deva, ng mga Dānava, at ng mga muni, ay naghanda nang sumagot.
Verse 31
उत्थाय सुचिरं ध्यात्वा रुद्र इत्युद्धरन् गिरिम् । आनंदक्लिन्नसर्वांगः कृतांजलिरभाषत
Tumindig siya at nagmuni-muni nang matagal; habang binibigkas ang pangalang “Rudra,” itinaas niya ang bundok. Ang buong katawan niya’y nabasa ng banal na ligaya; magkadikit ang mga palad sa pagpupugay, saka siya nagsalita.
A group of ṣaṭkulīya sages become embroiled in a major dispute over which reality is “param” (supreme). Unable to decide, they go to Brahmā—praised by devas and asuras—at Meru, entering the sacral space of Brahmavana.
It dramatizes the epistemic limit that the ultimate cannot be conclusively fixed by rival assertions alone; the “param” is durnirūpya, prompting recourse to higher authority/revelation and a structured hierarchy of knowledge sources.
Meru’s peak and Brahmavana are foregrounded, populated by devas, asuras/dānavas, siddhas, cāraṇas, yakṣas, and gandharvas, along with lakes, jeweled ornamentation, and a radiant fortified city—marking a cosmographic prelude to doctrinal resolution.