सर्गविभागवर्णनम् (Classification of Creation: the Nine Sargas and the Streams of Beings)

Verse 1

पद्भ्यां चाश्वान्समातंगान् शरभान् गवयान्मृगान् । उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यंकूनन्याश्च जातयः

Mula sa kanilang mga paa ay lumitaw ang mga kabayo at malalakas na elepante, ang mga śarabha, mga mailap na baka, mga usa, mga kamelyo, mga mula, at gayundin ang lahi ng nyaṅku at iba pang uri ng nilalang.

Verse 3

पञ्चधा ऽवस्थितः सर्गो ध्यायतस्त्वभिमानिनः । सर्वतस्तमसातीव बीजकुम्भवदावृतः । बहिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निःसंज्ञ एव च । तस्मात्तेषां वृता बुद्धिर्मुखानि करणानि च

Ang paglikha ay nanatiling nahahati sa limang kalagayan habang ang mapagmataas ay nagmumuni-muni lamang. Nababalot sa lahat ng dako ng siksik na dilim—gaya ng binhing nakakulong sa balat—walang liwanag sa labas ni sa loob; ang lahat ay nanigas na wari’y walang malay. Kaya ang kanilang talino, ang kanilang mga bibig, at ang mga sangkap ng pagkilos at pagdama ay nanatiling natatakpan at nahahadlangan.

Verse 5

तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः । तं दृष्ट्वाऽसाधकं ब्रह्मा प्रथमं सर्गमीदृशम् । अप्रसन्नमना भूत्वा द्वितीयं सो ऽभ्यमन्यत । तस्याभिधायतः सर्गं तिर्यक्स्रोतो ऽभ्यवर्तत

Kaya sila’y ipinahayag bilang mga pangunahing “Nāga,” mga nilalang na sarado at nakapaloob sa sarili. Nang makita ni Brahmā na ang unang paglikhang ito’y hindi angkop sa nilalayong layon, siya’y nabagabag ang loob at nag-isip ng ikalawang paglikha. At nang kanyang ipahayag ang paglikhang iyon, lumitaw ang agos na tinatawag na “tiryak-srotas”—yaong ang daloy ng buhay ay pahalang (mga hayop at mababang nilalang).

Verse 7

अन्तःप्रकाशास्तिर्यंच आवृताश्च बहिः पुनः । पश्वात्मानस्ततो जाता उत्पथग्राहिणश्च ते । तमप्यसाधकं ज्ञात्वा सर्गमन्यममन्यत । तदोर्ध्वस्रोतसो वृत्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

Pagkaraan, isinilang ang mga nilalang na may liwanag sa loob ngunit natatakpan sa labas; ang kanilang kamalayan ay nakalihis sa gilid. Kaya sila’y naging mga kaluluwang nasa kalagayang “paśu,” na hilig lumihis sa maling landas. Nang malaman niyang ang paglikhang ito’y hindi rin nakatutulong sa espirituwal na pagtatamo, nag-isip siya ng iba pang paglikha. Noon ay sumibol ang agos na paakyat: ang paglikha ng mga deva, na nangingibabaw ang sattva.

Verse 9

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः । प्रकाशा बहिरन्तश्चस्वभावादेव संज्ञिताः । ततो ऽभिध्यायतोव्यक्तादर्वाक्स्रोतस्तु साधकः । मनुष्यनामा सञ्जातः सर्गो दुःखसमुत्कटः

Sila’y sagana sa ligaya at kagalakan, at hindi natatakpan ni sa labas ni sa loob. Sa kanilang likas na kalagayan, sila’y tinatawag na “maningning,” sa loob at sa labas. Pagkaraan, nang pagnilayan ang Di-Nahahayag (Avyakta), sumibol ang agos na pababa—ang agos ng nagsisikap; at ang paglikhang tinatawag na “tao” ay lumitaw, na matindi ang halo ng pagdurusa.

Verse 11

प्रकाशाबहिरन्तस्ते तमोद्रिक्ता रजो ऽधिकाः । पञ्चमोनुग्रहः सर्गश्चतुर्धा संव्यवस्थितः । विपर्ययेण शक्त्या च तुष्ट्यासिद्ध्या तथैव च । ते ऽपरिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः

Ang mga nilalang na ito ay maningning sa labas at sa loob; subalit may labis na tamas at nangingibabaw ang rajas. Ang ikalimang paglikha, na tinatawag na “Biyaya” (anugraha), ay nakaayos sa apat na anyo: sa pamamagitan ng pagbaligtad (viparyaya), sa pamamagitan ng kapangyarihan (śakti), sa pamamagitan ng kasiyahan o pagkakuntento (tuṣṭi), at gayundin sa pamamagitan ng pagtatamo (siddhi). Silang lahat ay hindi mapang-angkin (aparigrāhiṇaḥ) at muli’y nakatuon sa wastong paghahati at pamamahagi (saṃvibhāga).

Verse 13

खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्याः परिकीर्तिताः । प्रथमो महतः सर्गो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते । वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः

Ang mga pangkat na nagsisimula sa ‘khādana’ at ‘aśīla’ ay sinasabing kabilang sa uri ng mga nilalang na pang-elemento (bhūta-ādi). Ang unang paglikha ay ang pag-usbong ng Mahat, na iniluwal ni Brahmā, ang Kataas-taasang Panginoon sa kaayusan ng nilikha. Ang ikalawa ay ang paglikha ng mga tanmātra, kaya tinatawag na bhūta-sarga, ang paglikhang pang-elemento. Ang ikatlo, na tinatawag na vaikārika, ay inaalala bilang paglikha ng mga kapangyarihan ng pandama (aindriyaka).

Verse 15

इत्येष प्रकृतेः सर्गः सम्भृतो ऽबुद्धिपूर्वकः । मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योनिः स पञ्चमः । तदूर्ध्वस्रोतसः षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः

Sa gayon inilalarawan ang paglikhang nagmumula sa Prakṛti, na sa pasimula’y nalikha nang hindi pa nauuna ang mapagkilatis na talino. Ang ikaapat ay tinatawag na ‘mukhya-sarga’ (pangunahing paglikha), at dito ang mga di-nakikilos (mga halaman at iba pa) ang itinuturing na pinakapanguna. Ang ikalima, na ipinahayag bilang ‘tiryak-srotas’ (daloy na pahilis), ay ang pagsilang ng mga hayop. Higit pa roon, ang ikaanim—tinatawag na ‘ūrdhva-srotas’ (daloy na paitaas)—ay inaalala bilang deva-sarga, ang paglikha ng mga diyos.

Verse 17

ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः । अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः कौमारो नवमः स्मृतः । प्राकृताश्च त्रयः पूर्वे सर्गास्ते ऽबुद्धिपूर्वकाः । बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्याः पञ्च वैकृताः

Pagkaraan nito ay dumarating ang ikapitong paglikha, na tinatawag na sa mga ‘daloy na pababa’ (arvāk-srotas), samakatuwid ay ang paglikha ng tao. Ang ikawalo ay kilala bilang paglikhang nagmumula sa banal na biyaya (anugraha). Ang ikasiyam ay inaalala bilang paglikhang Kaumāra. Ang tatlong nauna ay mga paglikhang Prākṛta at umuusad nang walang naunang mapagkilatis na talino; ngunit ang limang paglikhang Vaikṛta, na nagsisimula sa ‘mukhya’, ay umuusad na may talino bilang pinagmulan.

Verse 19

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् । सनन्दं सनकञ्चैव विद्वांसञ्च सनातनम् । ऋभुं सनत्कुमारञ्च पूर्वमेव प्रजापतिः । सर्वे ते योगिनो ज्ञेया वीतरागा विमत्सराः

Sa pasimula, si Brahmā—ang Prajāpati—ay unang lumikha mula sa sarili niyang isipan ng mga nilalang na tulad niya: sina Sananda, Sanaka, ang marunong na Sanātana, si Ṛbhu, at si Sanatkumāra. Silang lahat ay dapat makilalang mga yogin—malaya sa pagkakapit at walang inggit.

Verse 21

ईश्वरासक्तमनसो न चक्रुः सृष्टये मतिम् । तेषु सृष्ट्यनपेक्षेषु गतेषु सनकादिषु । स्रष्टुकामः पुनर्ब्रह्मा तताप परमं तपः । तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत

Dahil ang kanilang isipan ay nakalubog sa Panginoon (Īśvara), hindi nila iniharap ang kanilang hangarin sa paglikha. Nang si Sanaka at ang iba pa ay umalis, walang pakialam sa gawain ng paglikha, si Brahmā—na nagnanais pa ring lumikha—ay muling nagsagawa ng sukdulang pag-aayuno at pagninilay (tapas). Ngunit kahit sa gayong pagganap niya ng tapas, wala ni anuman ang nahayag.

Verse 23

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत । क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः । ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन् । सर्वांस्तानश्रुजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिंदत

Pagkaraan ng mahabang panahon, mula sa dalamhati ay sumibol ang poot. Nang siya’y masaklaw ng galit, pumatak ang mga luha mula sa kanyang mga mata. Mula sa mga patak ng luha, noon ding sandali, nagsilang ng mga nilalang na naging Bhūta at Preta. Nang makita ang lahat ng ipinanganak sa luha, sinisi ni Brahmā ang kanyang sarili.

Verse 25

तस्य तीव्रा ऽभवन्मूर्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा । मूर्छितस्तु जहौ प्राणान्क्रोधाविष्टः प्रजापतिः । ततः प्राणेश्वरो रुद्रो भगवान्नीललोहितः । प्रसादमतुलं कर्तुं प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

Dahil sa poot at sa sugatang pagmamataas, sinakmal siya ng matinding pagkahilo at paghimatay. Ang Prajāpati, na sinapian ng galit, nawalan ng malay at wari’y binitiwan pa ang hiningang-buhay. Noon, si Rudra—Panginoon ng mga prāṇa, ang Bhagavān Nīlalohita—ay nagpakita mula sa mukha ng Dakilang Panginoon upang maghandog ng walang kapantay na biyaya.

Verse 27

दशधा चैकधा चक्रे स्वात्मानं प्रभुरीश्वरः । ते तेनोक्ता महात्मानो दशधा चैकधा कृताः । यूयं सृष्टा मया वत्सा लोकानुग्रहकारणात् । तस्मात्सर्वस्य लोकस्य स्थापनाय हिताय च

Ang Panginoon, ang kataas-taasang Īśvara, ay ipinamalas ang Kanyang Sarili kapwa bilang Isa at bilang sampung anyo. Ang mga dakilang kaluluwang yaon, sa Kanyang tagubilin, ay naging sampu at naging isa rin. “Nilalang Ko kayo, mga anak, dahil sa habag sa mga daigdig; kaya kumilos kayo para sa katatagan at kapakanan ng lahat ng daigdig.”

Verse 29

प्रजासन्तानहेतोश्च प्रयतध्वमतन्द्रिताः । एवमुक्ताश्च रुरुदुर्दुद्रुवुश्च समन्ततः । रोदनाद्द्रावणाच्चैव ते रुद्रा नामतः स्मृताः । ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते महात्मकाः

“Para sa pagdami ng mga nilalang, magsikap kayo nang masigasig at huwag magpabaya.” Sa gayong salita, sila’y umiyak at nagtakbuhan sa lahat ng dako. Dahil sa kanilang pag-iyak (rodana) at sa pagpapapalis o pagpapapatakas (drāvaṇa), sila’y naalaala sa pangalang “Rudra.” Tunay, ang mga Rudra ay ang mga prāṇa; at ang mga prāṇa ay mga dakilang lakas na nagtataguyod ng buhay sa katawan.

Verse 31

ततो मृतस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । घृणी ददौ पुनः प्राणान्ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः । प्रहृष्टवदनो रुद्रः प्राणप्रत्यागमाद्विभोः । अभ्यभाषत विश्वेशो ब्रह्माणं परमं वचः

Pagkaraan nito, kay Brahmā na diyos—ang Parameṣṭhin na nakahandusay na tila walang buhay—si Mahādeva, ang Dakilang Panginoon na tinatawag ding “Anak ni Brahmā” (Rudra), ay mahabaging ibinalik ang mga prāṇa. Nagningning sa galak ang mukha ni Rudra sa pagbabalik ng hiningang-buhay sa makapangyarihan; at si Viśveśvara, Panginoon ng sansinukob, ay nagsalita kay Brahmā ng isang dakilang pahayag.

Verse 33

माभैर्माभैर्महाभाग विरिंच जगतां गुरो । मया ते प्राणिताः प्राणाः सुखमुत्तिष्ठ सुव्रत । स्वप्नानुभूतमिव तच्छ्रुत्वा वाक्यं मनोहरम् । हरं निरीक्ष्य शनकैर्नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

“Huwag kang matakot, huwag kang matakot, O Viriñca (Brahmā) na dakila ang diwa, guro ng mga daigdig. Sa Akin naibalik ang iyong hininga ng buhay—bumangon kang masaya, O may marangal na panata.” Nang marinig ang kaakit-akit na pananalitang iyon, na wari’y naranasan sa panaginip, dahan-dahan niyang minasdan si Hara, na ang mga mata’y nagniningning na parang namumulaklak na lotus.

Verse 35

तथा प्रत्यागतप्राणः स्निग्धगम्भीरया गिरा । उवाच वचनं ब्रह्मा तमुद्दिश्य कृताञ्जलिः । त्वं हि दर्शनमात्रेण चानन्दयसि मे मनः । को भवान् विश्वमूर्त्या वा स्थित एकादशात्मकः

Pagkaraan, si Brahmā, na wari’y nagbalik ang kanyang hininga ng buhay, ay nagsalita sa Kanya sa tinig na banayad ngunit malalim, na magkadikit ang mga palad sa pagpupugay: “Sa pagtanaw ko pa lamang sa Iyo, napupuno ng ānanda ang aking puso. Sino Ka—na nananahan bilang anyo ng sansinukob, at nakatatag sa kalikasan ng Labing-isa?”

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः । स्पृशन् काराभ्यां ब्रह्माणं सुसुखाभ्यां सुरेश्वरः । मां विद्धि परमात्मानं तव पुत्रत्वमागतम् । एते चैकादश रुद्रास्त्वां सुरक्षितुमागताः

Nang marinig ang mga salitang iyon, sumagot si Maheśvara. Ang Panginoon ng mga diyos ay marahang humipo kay Brahmā sa pamamagitan ng Kanyang dalawang mapagpala at maaliwalas na kamay, at nagsabi: “Kilalanin mo Ako bilang ang Paramātman, na dumating sa iyo sa ugnayang gaya ng isang anak. At ang labing-isang Rudra na ito’y dumating din upang ikaw ay ingatan.”

Verse 39

तस्मात्तीव्रामिमाम्मूर्छां विधूय मदनुग्रहात् । प्रबुद्धस्व यथापूर्वं प्रजा वै स्रष्टुमर्हसि । एवं भगवता प्रोक्तो ब्रह्मा प्रीतमना ह्यभूत् । नानाष्टकेन विश्वात्मा तुष्टाव परमेश्वरम्

“Kaya nga, sa pamamagitan ng Aking biyaya, iwaksi mo ang matinding pagkahimatay na ito. Magising ka gaya ng dati—ikaw ay tunay na karapat-dapat lumikha ng mga nilalang.” Sa gayong pananalita ng Bhagavān, si Brahmā ay nagalak sa puso; at ang Viśvātman, ang Sarili ng sansinukob, ay pumuri kay Parameśvara sa iba’t ibang mga himno na nasa anyong aṣṭaka (walong taludtod).

Verse 41

ब्रह्मोवाच । नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयात्मने । शर्वाय क्षितिरूपाय नन्दीसुरभये नमः

Wika ni Brahmā: Pagpupugay sa Iyo, O Bhagavān Rudra, na ang di-masukat na ningning ay gaya ng araw. Pagpupugay kay Bhava, sa banal na Panginoon, na ang Sarili’y lumalaganap sa diwa at sa mga tubig. Pagpupugay kay Śarva, na ang anyo ay ang lupa; at pagpupugay kay Nandī, ang walang takot sa hanay ng mga diyos.

Verse 42

ईशाय वसवे तुभ्यं नमस्स्पर्शमयात्मने । पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः । उग्रायोग्रस्वरूपाय यजमानात्मने नमः । महादेवाय सोमाय नमोस्त्वमृतमूर्तये

Pagpupugay at pagpapatirapa sa Iyo, Īśa, Vasu—ang kapangyarihang nananahan, na ang Sarili ay nahahayag bilang paghipo. Pagpupugay sa Iyo, Paśupati, Panginoon ng mga nilalang—ang Apoy na may liwanag na lampas sa lahat. Pagpupugay sa Iyo, Bhīma, ang Kakilakilabot—na ang anyo’y malawak na langit, at Ikaw ang pinakadiwa ng tunog. Pagpupugay sa Iyo, Ugra, ang Marahas—na nananahan bilang panloob na Sarili ng nagsasagawa ng yajña. Pagpupugay kay Mahādeva, kay Soma—ang anyo ng amṛta, ang walang-kamatayang nektar.

Verse 44

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रार्थयामास विश्वेशं गिरा प्रणतिपूर्वया । भगवन् भूतभव्येश मम पुत्र महेश्वर । सृष्टिहेतोस्त्वमुत्पन्नो ममांगे ऽनंगनाशनः

Pagkatapos purihin si Mahādeva nang gayon, si Brahmā—ang lolo ng mga daigdig—ay mapagpakumbabang nakiusap kay Viśveśa sa mga salitang may pagpapatirapa: “O Bhagavān, Panginoon ng nakaraan at hinaharap; O Maheśvara, aking anak; O Ananga-nāśana, tagapagwasak kay Kāma—para sa layon ng paglikha, Ikaw ay nahayag mula sa aking sariling katawan.”

Verse 46

तस्मान्महति कार्येस्मिन् व्यापृतस्य जगत्प्रभो । सहायं कुरु सर्वत्र स्रष्टुमर्हसि स प्रजाः । तेनैषां पावितो देवो रुद्रस्त्रिपुरमर्दनः । बाढमित्येव तां वाणीं प्रतिजग्राह शंकरः

“Kaya nga, O Panginoon ng sansinukob, yamang Ikaw ay abala sa dakilang gawaing ito, maging katuwang Ka sa lahat ng dako; tunay Kang karapat-dapat na lumikha ng mga nilalang na ito (prajā).” Sa kahilingang iyon, si Rudra—ang dumurog sa Tripura—ay nalugod at pinabanal ang kanilang layon; at tinanggap ni Śaṅkara ang mga salitang iyon, na nagsabi, “Gayon nga.”

Verse 48

ततस्स भगवान् ब्रह्मा हृष्टं तमभिनंद्य च । स्रष्टुं तेनाभ्यनुज्ञातस्तथान्याश्चासृजत्प्रजाः । मरीचिभृग्वंगिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजन्मनसैव च

Pagkaraan, ang pinagpalang si Brahmā ay nagalak at pinuri Siya. Nang mapahintulutan Niya upang isagawa ang paglikha, lumikha pa si Brahmā ng iba pang mga nilalang. Sa isip lamang, nilikha niya sina Marīci, Bhṛgu, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Dakṣa, Atri, at Vasiṣṭha.

Verse 49

पुरस्तादसृजद्ब्रह्मा धर्मं संकल्पमेव च । इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा द्वादशादौ प्रकीर्तिताः । सह रुद्रेण संभूताः पुराणा गृहमेधिनः

Sa pasimula, nilikha ni Brahmā si Dharma at si Saṅkalpa (kapangyarihan ng banal na layon). Sila’y ipinahahayag bilang kabilang sa labindalawang pangunahing anak ni Brahmā. Sila’y nahayag kasama ni Rudra—mga sinaunang ninuno na nagtataguyod sa kaayusang pangmaybahay (gṛhamedhin).

Verse 51

तेषां द्वादश वंशाः स्युर्दिव्या देवगणान्विताः । प्रजावन्तः क्रियावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । अथ देवासुरपित्ःन्मनुष्यांश्च चतुष्टयम् । सह रुद्रेण सिसृक्षुरंभस्येतानि वै विधिः

Mula sa kanila ay sumibol ang labindalawang angkan—makalangit, na sinasamahan ng mga pangkat ng mga deva—masagana sa supling, masikap sa mga banal na tungkulin, at pinalamutian ng mga dakilang rishi. Pagkaraan, kasama si Rudra, ninais ng Tagapag-ayos (Vidhī/Brahmā) na iluwal mula sa unang tubig ang apat na uri—mga deva, asura, Pitṛ (mga ninuno), at mga tao.

Verse 53

स सृष्ट्यर्थं समाधाय ब्रह्मात्मानमयूयुजत् । मुखादजनयद्देवान् पित्ःंश्चैवोपपक्षतः । जघनादसुरान् सर्वान् प्रजनादपि मानुषान् । अवस्करे क्षुधाविष्टा राक्षसास्तस्य जज्ञिरे

Para sa layunin ng paglikha, pumasok siya sa malalim na samādhi at iniugnay ang sarili sa kalagayan ni Brahmā (ang prinsipyong lumilikha). Mula sa kanyang bibig ay isinilang ang mga deva; mula sa kanyang tagiliran ay lumitaw ang mga Pitṛ (mga ama-ninuno). Mula sa kanyang balakang ay nalikha ang lahat ng asura, at mula sa kanyang sangkap ng pag-aanak ay isinilang ang mga tao. Mula sa dumi at tira, ang mga Rākṣasa na ginugutom ay ipinanganak mula sa kanya.

Verse 55

पुत्रास्तमोरजःप्राया बलिनस्ते निशाचराः । सर्पा यक्षास्तथा भूता गंधर्वाः संप्रजज्ञिरे । वयांसि पक्षतः सृष्टाः पक्षिणो वक्षसो ऽसृजत् । मुखतोजांस्तथा पार्श्वादुरगांश्च विनिर्ममे

“Ang iyong mga anak ay higit na pinangingibabawan ng tamas at rajas—makapangyarihang mga nilalang na gumagalaw sa gabi. Ang mga ahas, Yakṣa, Bhūta, at Gandharva ay ganap ding sumibol. Ang mga ibon ay nilikha mula sa mga pakpak; ang mga nilalang na may pakpak ay nilalang mula sa dibdib. Mula sa bibig ay hinubog ang mga tao, at mula sa mga tagiliran ay nilikha rin ang mga nilalang na tulad-ahas.”

Verse 57

औषध्यः फलमूलानि रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्साम रथंतरम्

Mula sa mga buhok ng Kataas-taasang Panginoon ay isinilang ang mga halamang-gamot at lahat ng bunga at ugat; at lumitaw rin ang banal na Gāyatrī, ang mga Ṛk na taludtod, ang Trivṛt Sāman, at ang awit na Rathantara.

Verse 59

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात् । यजूंषि त्रैष्टुभं छंदःस्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात् । सामानि जगतीछंदः स्तोमं सप्तदशं तथा

Mula sa kanyang pangunahing bibig ay hinubog niya ang Agniṣṭoma, ang una sa mga yajña; at iniluwal din niya ang mga pormulang Yajus kasama ang sukat na Triṣṭubh at ang labinlimang-ulit na stoma. Mula sa kanyang kanang bibig ay nilikha niya ang Bṛhat Sāman at Uktha; gayundin ang mga awit na Sāman, ang sukat na Jagatī, at ang labimpitong-ulit na stoma.

Verse 61

वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात् । एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं स वैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् । उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

Mula sa Kanyang bibig sa kanluran, iniluwal Niya ang mga ritong Vairūpya at Atirātra; gayundin ang mga handog na Ekaviṃśa at Āptoryāma, kasama ang tradisyong Atharvan. Mula sa Kanyang bibig sa hilaga, nilikha Niya ang sukat na Vairāja Anuṣṭubh. At mula sa Kanyang mga sangkap ng katawan, isinilang ang mga nilalang na sari-sari—may mataas at may mababa ang kalagayan.

Verse 63

यक्षाः पिशाचा गंधर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः । नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगाः । अव्ययं चैव यदिदं स्थाणुस्थावरजंगमम् । तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्टानि प्रपेदिरे

Ang mga Yakṣa, Piśāca, Gandharva at ang mga pangkat ng Apsaras; ang mga tao, Kinnara at Rākṣasa; mga ibon, mga alagang hayop, mababangis na hayop at mga ahas—tunay na ang buong di-nasisirang sangnilikha, maging di-gumagalaw, nakatigil, o gumagalaw—bawat isa’y pumasok sa mga gawain at tungkuling itinakda sa kanila mula pa sa pasimula ng paglikha.

Verse 65

तान्येव ते प्रपद्यंते सृज्यमानाः पुनः पुनः । हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यंते तस्मात्तत्तस्य रोचते । महाभूतेषु नानात्वमिंद्रियार्थेषु मुक्तिषु

Sa muling paglikha sa kanila nang paulit-ulit, sa yaon ding mga kalagayan sila tumatakbo—marahas at di-marahas, banayad at malupit, nababalutan ng dharma at adharma, ng katotohanan at di-katotohanan. Hinubog ng gayong mga hilig, napapasa-kanilang landas sila; kaya bawat isa’y nalulugod sa bagay na kaayon ng sariling pagkakahubog. Kaya nagkakaroon ng pagkakaiba-iba sa mga mahābhūta, sa mga bagay ng pandama, at maging sa mga landas ng paglaya.

Verse 67

विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधत्स्वयम् । नाम रूपं च भूतानां प्राकृतानां प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे ऽसौ पितामहः । आर्षाणि चैव नामानि याश्च वेदेषु वृत्तयः

Ang Lumikha (Brahmā) mismo ang nagtalaga ng kani-kaniyang tungkulin ng lahat ng nilalang, at inilantad ang sari-saring pag-iral ng mga likás na sangkap sa pamamagitan ng pagtukoy sa kanilang pangalan at anyo. Sa pasimula, ang Dakilang Ninuno ng mga daigdig ay humubog ng mga pagtawag na ito mula sa mismong mga salita ng Veda—maging ang mga pangalang āṛṣa ng mga rishi at ang mga gamit at paraan ng pagpapahayag na matatagpuan sa mga Veda.

Verse 69

शर्वर्यंते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददावजः । यथर्तावृतुलिंगानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यंते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु । इत्येष करणोद्भूतो लोकसर्गस्स्वयंभुवः

Sa pagtatapos ng gabi ng pagkalusaw, ipinagkaloob ng Di-Ipinanganak na Panginoon (Aja) sa mga nilalang ang yaon ding mga kasangkapan at kakayahang taglay nila noon. Kung paanong ang mga tanda ng mga panahon ay muling bumabalik—lumilitaw sa iba’t ibang anyo sa wastong pag-ikot—gayon din ang mga kalagayang yaon ay muling nakikita sa pagsisimula ng mga yuga. Sa gayon inilalarawan ang paglikha ng mga daigdig ng Svayambhū, na sumisibol mula sa mga sanhi ng pagkilos—mga kasangkapan ng pagpapahayag.

Verse 71

महदाद्योविशेषांतो विकारः प्रकृतेः स्वयम् । चंद्रसूर्यप्रभाजुष्टो ग्रहनक्षत्रमंडितः । नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च स मंडितः । परैश्च विविधैरम्यैस्स्फीतैर्जनपदैस्तथा

Mula sa Mahat hanggang sa magagaspang na viśeṣa, ang buong sansinukob na ito ay mismong pagbabago ng Prakṛti. Pinapalamutian ito ng liwanag ng Buwan at Araw, at ginagayakan ng mga planeta at mga konstelasyon. Pinagaganda rin ito ng mga ilog, karagatan, at kabundukan, gayundin ng sari-saring magaganda at masaganang lupain at mga kaharian.

Verse 73

तस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित् । अव्यक्तबीजप्रभव ईश्वरानुग्रहे स्थितः । बुद्धिस्कंधमहाशाख इन्द्रियांतरकोटरः । महाभूतप्रमाणश्च विशेषामलपल्लवः

Sa gubat ng Brahman na yaon, si Brahmā—ang lubos na nakaaalam—ay gumagala bilang ang Di-nahahayag (Avyakta). Ipinanganak mula sa binhi ng Di-nahahayag, nananatili siya sa pamamagitan lamang ng biyaya ng Panginoon (Īśvara). Ang kanyang punò ay ang buddhi (prinsipyo ng talino), ang malalaking sanga ay ang mga pag-usbong na pagbabago; ang mga guwang sa loob ay ang lihim na paggalaw ng mga pandama. Ang kanyang sukat ay ang mga dakilang elemento, at ang kanyang mga dahon ay ang dalisay na mga pagkakaiba (viśeṣa).

Verse 75

धर्माधर्मसुपुष्पाढ्यः सुखदुःखफलोदयः । आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः । द्यां मूर्धानं तस्य विप्रा वदंति खं वै नाभिं चंद्रसूर्यौ च नेत्रे । दिशः श्रोत्रे चरणौ च क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता

Hitik sa mga bulaklak ng dharma at adharma, at nagbubunga ng ligaya at pighati, ang walang-hanggang punong Brahma ay nagiging kabuhayan ng lahat ng nilalang. Sinasabi ng mga pantas na ang ulo nito ay ang langit; ang pusod ay ang kalawakan; ang Buwan at Araw ang mga mata; ang mga direksiyon ang mga tainga; at ang lupa ang mga paa. Siya—na di-maaarok ang likas—ang nagtutulak, gumagabay, at nagtatakda sa lahat ng nilalang.

Verse 77

वक्त्रात्तस्य ब्रह्मणास्संप्रसूतास्तद्वक्षसः क्षत्रियाः पूर्वभागात् । वैश्या उरुभ्यां तस्य पद्भ्यां च शूद्राः सर्वे वर्णा गात्रतः संप्रसूताः

Mula sa kanyang bibig ay isinilang ang mga Brāhmaṇa; mula sa kanyang dibdib—sa unahang bahagi—ang mga Kṣatriya. Mula sa kanyang mga hita ay lumitaw ang mga Vaiśya, at mula sa kanyang mga paa ang mga Śūdra. Sa gayon, ang lahat ng varṇa ay nahayag mula sa mismong katawan niya.