Sarasvatī-avatāra-prasaṅgaḥ (Account of Sarasvatī’s Manifestation and the Humbling of the Devas)

Verse 1

मुनय ऊचुः । उमाया भुवनेशान्यास्सूत सर्वार्थवित्तम । अवतारं समाचक्ष्व यतो जाता सरस्वती

Sinabi ng mga muni: “O Sūta, nakaaalam ng kahulugan ng lahat—ipaliwanag nang malinaw ang avatāra ni Umā, ang Maharlikang Ginang ng mga daigdig, na mula sa Kanya isinilang si Sarasvatī.”

Verse 2

या गीयते परब्रह्ममूलप्रकृतिरीश्वरी । निराकारापि साकारा नित्या नन्दमथी सती

Siya na pinupuri bilang Makapangyarihang Diyosa—ang ugat na Prakṛti na nakasalig sa Parabrahman. Bagaman walang anyo, tumatanggap din Siya ng anyo. Walang hanggan, Siya si Satī, ang nagpapakilos at nagpapalabas ng ānanda, ang banal na ligaya.

Verse 3

सूत उवाच । तापसाः शृणुत प्रेम्णा चरित्रं परमं महत् । यस्य विज्ञानमात्रेण नरो याति परां गतिम्

Wika ni Sūta: “O mga ascetic, makinig kayo nang may pag-ibig at debosyon sa napakadakila at pinakamataas na banal na salaysay na ito; sa wastong pag-unawa lamang nito, ang tao’y umaabot sa pinakamataas na kalagayan (kalayaan).”

Verse 4

देवदानवयोर्युद्धमेकदासीत्परस्परम् । महामायाप्रभावेणामराणां विजयोऽभवत्

Noong minsan, sumiklab ang isang mabangis na digmaan sa pagitan ng mga Deva at mga Dānava. Ngunit sa napakalakas na impluwensiya ni Mahāmāyā, ang tagumpay ay napasa mga walang-kamatayan—ang mga Deva.

Verse 5

ततोऽवलिप्ता अमरास्स्वप्रशंसां वितेनिरे । वयं धन्या वयं धन्या किं करिष्यंति नोऽसुराः

Pagkaraan, ang mga Deva, nalasing sa pagmamataas, ay nag-umpisang purihin ang sarili: “Kami’y pinagpala—tunay na pinagpala! Ano pa ang magagawa ng mga Asura sa amin ngayon?”

Verse 6

ये प्रभावं समालोक्यास्माकं परमदुःसहम् । भीता नागालयं याता यातयातेति वादिनः

Nang makita nila ang aming nakapanghihilakbot na kapangyarihan—na di nila kayang tiisin—sila’y natakot at tumakas patungo sa tahanan ng mga Nāga, paulit-ulit na sumisigaw: “Itaboy sila! Pabagsakin sila!”

Verse 7

अहो बलमहो तेजो दैत्यवंशक्षयंकरम् । अहो भाग्यं सुमनसामेवं सर्वेऽभ्यवर्णयन्

“Ah, anong lakas! Ah, anong ningning—na kayang magpuksa sa angkan ng mga Daitya! Ah, kay mapalad ang mga may marangal na puso!”—ganyan silang lahat nagpuri at nagpahayag.

Verse 8

तत आविरभूत्तेजः कूटरूपन्तदैव हि । अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा विस्मिता अभवन्सुराः

Pagkaraan, sa mismong sandaling iyon, lumitaw ang isang maningning na tejas sa isang kahanga-hanga at di-pa-nakikitang anyo. Nang masilayan ang pangitaing iyon na di pa nangyari, namangha ang mga deva.

Verse 9

किमिदं किमिदं चेति रुद्धकण्ठास्समब्रुवन । अजानन्तः परं श्यामानु भावं मानभञ्जनम्

Nabubulunan sila at paulit-ulit na sumigaw, “Ano ito, ano ito?”—sapagkat hindi nila maunawaan ang kataas-taasang, mahiwagang kadiliman na kamahalan ni Śyāmā, ang Tagapagwasak ng pagmamataas.

Verse 10

तत आज्ञापयद्देवान्देवानामधिनायकः । यात यूयं परीक्षध्वं याथातथ्येन किन्विति

Pagkatapos, iniutos ng pinuno ng mga diyos sa mga deva: “Humayo kayong lahat; siyasatin at tiyakin ang katotohanan ayon sa tunay na kalagayan: ano nga ba ito?”

Verse 11

सुरेन्द्रप्रेरितो वायुर्महसः सन्निधिं गतः । कस्त्वं भोरिति सम्बोध्यावोचदेनं च तन्महः

Sa udyok ni Indra, lumapit si Vāyu sa Harapang Presensya ng maningning na Karilagan. Tinawag niya ito, “Sino ka, O kagalang-galang?” At ang mismong Liwanag na yaon ay nagsalita sa kanya.

Verse 12

इति पृष्टस्तदा वायुर्महसातिगरीयसा । वायुरस्मि जगत्प्राणस्साभिमानोऽब्रवीदिदम्

Nang tanungin siya noon ng lubhang maningning at kagalang-galang na yaon, si Vāyu—punô ng pagmamataas—ay sumagot: “Ako si Vāyu, ang mismong hininga ng buhay ng sanlibutan.”

Verse 13

जंगमाजंगमं सर्वमोतप्रोतमिदं जगत् । मय्येव निखिलाधारे चालयाम्यखिलं जगत्

Ang buong sansinukob na ito—ang gumagalaw at di-gumagalaw—ay hinabing magkakaugnay. Sa Akin lamang, na siyang salalayan ng lahat, nakasalig ang lahat; Ako ang nagpapakilos at namamahala sa buong kosmos.

Verse 14

तदोवाच महातेजः शक्तोऽसि यदि चालने । धृतमेतत्तृणं वायो चालयस्व निजेच्छया

Pagkaraan, nagsalita ang makapangyarihan at maningning na iyon: “O Vāyu, kung tunay kang may kakayahang gumalaw, hawak ko ang talim ng damong ito—igalaw mo ito ayon sa sarili mong kalooban.”

Verse 15

ततः सर्वप्रयत्नेनाकरोद्यत्नं सदागतिः । न चचाल यदा स्थानात्तदासौ लज्जितोऽभवत

Pagkatapos, ang laging hindi mapakali ay nagpilit nang buong lakas; ngunit nang hindi man lamang gumalaw mula sa kinalalagyan, siya’y napahiya.

Verse 16

तूष्णीं भूत्वा ततो वायुर्जगामेन्द्रं सभां प्रति । कथयामास तद् वृत्तं स्वकीयाभिभवान्वितम्

Pagkatapos, tumahimik si Vāyu at nagtungo sa maharlikang kapulungan ni Indra. Doon ay isinalaysay niya ang buong pangyayari—kung paanong siya mismo’y napasuko.

Verse 17

सर्वेशत्वं वयं सर्वे मृषैवात्मनि मन्महे । न पारयामहे किंचिद्वि धातुं क्षुद्रवस्त्वपि

Tayong lahat ay nag-aakala lamang sa sarili na tayo’y ‘panginoon ng lahat’—ngunit iyan ay tunay na mali. Sa sariling lakas, hindi natin kayang magawa kahit ang pinakamaliit na bagay.

Verse 18

ततश्च प्रेषयामास मरुत्वान्सकलान्सुरान् । न शेकुस्ते यदा ज्ञातुं तदेन्द्रः स्वयमभ्यगात्

Pagkaraan, ipinadala ni Marutvān (Indra) ang lahat ng mga diyos. Ngunit nang hindi nila matiyak ang katotohanan, si Indra mismo ang nagtungo roon.

Verse 19

मघवन्तमथायान्तं दृष्ट्वा तेजोतिदुःसहम् । बभूवान्तर्हितं सद्यो विस्मितोऽभूच्च वासवः

Nang makita ni Maghavan (Indra) na papalapit, ang liwanag na yaon—di-matiis pagmasdan sa tindi—ay biglang naglaho sa paningin; at si Vāsava (Indra) ay napamangha nang labis.

Verse 20

चरित्रमीदृशं यस्य तमेव शरणं श्रये । इति संचिन्तयामास सहस्राक्षः पुनःपुनः

“Ang may ganyang kabanal na asal—sa Kanya lamang ako mananangan.” Sa gayong pagninilay nang paulit-ulit, si Sahasrākṣa (Indra) ay muling-muling nagmuni-muni.

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र निर्व्याजकरुणातनुः । तेषामनुग्रहं कर्तुं हर्तुं गर्वं शिवांगना

Sa sandaling iyon, ang kabiyak ni Śiva—si Śivāṅganā, na ang anyo’y dalisay na habag na walang pagkukunwari—ay nagpakita roon, upang igawad ang biyaya sa kanila at alisin ang kanilang pagmamataas.

Verse 22

चैत्रशुक्लनवम्यां तु मध्याह्नस्थे दिवाकरे । प्रादुरासीदुमा देवी सच्चिदानन्दरूपिणी

Sa Navamī, ikasiyam na araw ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Caitra, nang ang araw ay nasa tuktok ng katanghalian, nagpakita si Devī Umā—na ang likas na anyo ay Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral, Kamalayan, Kaligayahan).

Verse 23

महोमध्ये विराजन्ती भासयन्ती दिशो रुचा । बोधयन्ती सुरान्सर्वान्ब्रह्मैवाहमिति स्फुटम्

Sa gitna ng dakilang liwanag, siya’y nagningning, pinaliwanag ang mga dako sa kanyang sinag, at ginising ang lahat ng mga diyos, malinaw na ipinahahayag: “Ako nga ang Brahman.”

Verse 24

चतुर्भिर्दधती हस्तैर्वरपाशांकुशाभयान् । श्रुतिभिस्सेविता रम्या नवयौवनगर्विता

Sa apat na kamay, taglay niya ang mudrā ng pagkakaloob ng biyaya, ang panali (pāśa), ang pang-udyok (aṅkuśa), at ang mudrā ng kawalang-takot. Pinaglilingkuran ng mga Veda mismo, siya’y lubhang marikit—nagniningning sa ganap na dangal ng sariwang kabataan.

Verse 25

रक्ताम्बरपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना । कोटिकंदर्प्पसंकाशा चन्द्रकोटिसमप्रभा

Nakasuot siya ng pulang kasuotan, pinalamutian ng pulang mga garland at pulang pahid na pabango. Ang kanyang ganda’y kahambing ng milyun-milyong Kāma-deva, at ang kanyang liwanag ay kapantay ng sampung milyong buwan.

Verse 26

व्याजहार महामाया सर्वान्तर्य्यामिरूपिणी । साक्षिणी सर्वभूतानां परब्रह्मस्वरूपिणी

Pagkaraan, nagsalita si Mahāmāyā—yaong may anyong Antaryāmin, ang Panloob na Tagapamahala sa lahat ng nilalang, ang Saksi ng bawat buhay, at ang likas na diwa ay ang Kataas-taasang Brahman.

Verse 27

उमोवाच । न ब्रह्मा न सुरारातिर्न पुरारातिरीश्वरः । मदग्रे गर्वितुं किंचित्का कथान्यसुपर्वणाम्

Sinabi ni Umā: “Hindi si Brahmā, hindi ang kaaway ng mga deva, ni ang Īśvara na pumatay sa Tatlong Lungsod—wala ni isa sa kanila ang makapagpapakita kahit munting pagmamataas sa harap ko. Ano pa kaya ang masasabi tungkol sa iba, na mas mababa ang pagkakataon at kalagayan?”

Verse 28

परं ब्रह्म परं ज्योतिः प्रणवद्वन्द्वरूपिणी । अहमेवास्मि सकलं मदन्यो नास्ति कश्चन

Ako ang Kataas-taasang Brahman, ang Kataas-taasang Liwanag, ang may anyong mismong banal na Pranava (Oṃ) at ang kambal na aspekto nito. Ako lamang ang kabuuan ng lahat ng umiiral; bukod sa Akin, wala nang sinuman.

Verse 29

निराकारापि साकारा सर्वतत्त्वस्वरूपिणी । अप्रतर्क्यगुणा नित्या कार्यकारणरूपिणी

Bagaman walang anyo, nag-aanyong-anyo rin Siya; Siya ang pinakadiwa ng lahat ng tattva (mga prinsipyo ng realidad). Ang Kanyang mga katangian ay lampas sa abot ng pangangatwiran; Siya’y walang hanggan, lumilitaw bilang sanhi at bunga sa lila ng pagpapahayag.

Verse 30

कदाचिद्दयिताकारा कदाचित्पुरुषाकृतिः । कदाचिदुभयाकारा सर्वाकाराहमीश्वरी

Kung minsan, nagpapakita Ako sa anyo ng minamahal (pambabae); kung minsan, sa anyo ng lalaki; kung minsan, sa anyong kapwa magkasama. Ako, ang Makapangyarihang Diyosa, ay tunay na may lahat ng anyo.

Verse 31

विरञ्चिः सृष्टिकर्ताहं जगत्पाताहमच्युतः । रुद्रः संहारकर्ताहं सर्वविश्वविमोहिनी

“Ako si Virañci (Brahmā), ang lumikha; Ako si Acyuta (Viṣṇu), ang tagapangalaga ng daigdig; Ako si Rudra, ang tagapagwasak—at Ako rin ang kapangyarihang nagdudulot ng pagkalito sa buong sansinukob.”

Verse 32

कालिका कमलावाणी मुखास्सर्वा हि शक्तयः । मदंशादेव संजातास्तथेमास्सकलाः कलाः

Si Kālikā, Kamalā, at Vāṇī—tunay ngang lahat ng banal na Kapangyarihan (Śakti)—ay sumibol mula sa isang bahagi Ko lamang; gayundin, ang lahat ng nahahayag na sining at lakas (kalā) ay lumitaw mula sa sariling bahagi Ko.

Verse 33

मत्प्रभावाज्जितास्सर्वे युष्माभिर्द्दितिनन्दनाः । तामविज्ञाय मां यूयं वृथा सर्वेशमानिनः

O mga anak ni Diti, kayong lahat ay napasuko ng mismong kapangyarihan Ko. Hindi ninyo Ako nakilala bilang yaong Kataas-taasang Katotohanan; sa walang saysay na pag-aakalang kayo ang panginoon ng lahat, kayo’y kumilos nang walang kabuluhan.

Verse 34

यथा दारुमयीं योषां नर्तयत्यैन्द्रजालिकः । तथैव सर्वभूतानि नर्तयाम्यहमीश्वरी

Gaya ng isang salamangkero na pinasasayaw ang babaeng papet na yari sa kahoy, gayon din Ako—ang Īśvarī, ang Maharlikang Diyosa—ang nagpapakilos at nagpapagawa sa lahat ng nilalang.

Verse 35

मद्भयाद्वाति पवनः सर्वं दहति हव्यभुक् । लोकपालाः प्रकुर्वंति स्वस्वकर्माण्यनारतम्

Dahil sa pagkatakot sa Akin, umiihip ang hangin; ang apoy—ang tagakain ng handog—ay nagsusunog ng lahat. Dahil sa pagkatakot sa Akin, ang mga tagapangalaga ng mga daigdig (Lokapāla) ay walang tigil na ginagampanan ang kani-kanilang tungkulin.

Verse 36

कदाचिद्देववर्गाणां कदाचिद्दितिजन्म नाम् । करोमि विजयं सम्यक्स्वतन्त्रा निजलीलया

Kung minsan, ipinagkakaloob Ko ang ganap na tagumpay sa mga hukbo ng mga Deva; kung minsan naman sa mga isinilang kay Diti (mga Daitya). Ako’y lubos na malaya, at sa sarili Kong banal na līlā ay Aking ipinangyayari ang mga kinalabasang ito.

Verse 37

अविनाशि परं धाम मायातीतं परात्परम् । श्रुतयो वर्णयन्ते यत्त द्रूपन्तु ममैव हि

Yaong di-nasisirang Kataas-taasang Tahanan—lampas sa Māyā at higit pa sa pinakamataas—na inilalarawan ng mga Veda (Śruti): ang mismong katotohanang iyon ay tunay na Aking sariling anyo.

Verse 38

सगुणं निर्गुणं चेति मद्रूपं द्विविधं मतम् । मायाशबलितं चैकं द्वितीयन्तदनाश्रितम्

Ang Aking sariling katotohanan ay nauunawaang may dalawang anyo: saguṇa (may mga katangian) at nirguṇa (walang katangian). Ang isang anyo ay kaugnay ng Māyā at nagmumukhang sari-sari dahil dito; ang ikalawa ay hindi umaasa sa Māyā at hindi nakasalig sa anuman.

Verse 39

एवं विज्ञाय मां देवास्स्वं स्वं गर्वं विहाय च । भजत प्रणयोपेताः प्रकृतिं मां सनातनीम्

Sa pagkakilala ninyo sa akin nang ganito, O mga deva, talikdan ninyo ang kanya-kanyang pagmamataas at sambahin ninyo ako nang may pag-ibig at debosyon—ako, ang walang hanggang Prakṛti, ang sinaunang Banal na Kalikasan.

Verse 40

इति देव्या वचः श्रुत्वा करुणागर्भितं सुराः । तुष्टुवुः परमेशानीं भक्तिसंनतकन्धराः

Nang marinig ng mga deva ang mga salita ng Diyosa na hitik sa habag, pinuri nila si Parameśānī (Umā). Nakayuko ang kanilang mga leeg sa debosyon, inialay nila ang mga mapitagang himno.

Verse 41

क्षमस्व जगदीशानि प्रसीद परमेश्वरि । मैवं भूयात्कदाचिन्नो गर्वो मातर्द्दयां कुरु

Patawarin mo kami, O Ginang ng sansinukob; mahabagin ka, O Kataas-taasang Diyosa. Nawa’y hindi na muling sumibol sa amin ang gayong pagmamataas kailanman—O Ina, maawa ka.

Verse 42

ततःप्रभृति ते दैवा हित्वा गर्वं समाहिताः । उमामाराधयामासुर्यथापूर्वं यथाविधि

Mula noon, tinalikdan ng mga diyos na iyon ang pagmamataas at naging payapa ang loob; at muli nilang sinamba si Umā gaya ng dati, ayon sa wastong itinakdang paraan.

Verse 43

इति वः कथितो विप्रा उमाप्रादुर्भवो मया । यस्य श्रवणमात्रेण परमं पदमश्नुते

O mga pantas na brahmana, ganito ko naisalaysay sa inyo ang tungkol sa pagpapakita ni Umā. Sa pagdinig lamang nito, natatamo ng tao ang kataas-taasang kalagayan—ang pinakamataas na tahanan ng kalayaan (moksha).

Verse 49

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायामुमाप्रादुर्भाववर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

Sa gayon, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa ikalimang aklat na tinatawag na Umāsaṃhitā, nagwawakas ang ika-apatnapu’t siyam na kabanata na pinamagatang “Paglalarawan sa Pagpapakita ni Umā.”