Satyavrata, Vasiṣṭha, and the Crisis of Dharma: Protection, Anger, and Vow-Discipline

Verse 1

सूत उवाच । सत्यव्रतस्तु तद्भक्त्या कृपया च प्रतिज्ञया । विश्वामित्रकलत्रं च पोषयामास वै तदा

Wika ni Sūta: Nang sandaling iyon, si Satyavrata, dahil sa debosyon, habag, at sa kanyang panata, ay tunay na nag-alaga at sumuporta rin sa asawa ni Viśvāmitra.

Verse 2

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च वनेचरान् । विश्वामित्राश्रमाभ्याशे तन्मांसं चाक्षिपन्मुने

Pagkatapos pumatay ng usa, baboy-ramo, at mga kalabaw na naninirahan sa gubat, inihagis niya ang karne roon malapit sa ashram ng pantas na si Viśvāmitra.

Verse 3

तीर्थं गां चैव रात्रं च तथैवांतःपुरं मुनिः । याज्योपाध्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्य्यरक्षत

Sa pinagsamang banal na kapangyarihan ng paring tagapaghandog at ng gurong tagapagturo, maayos na ipinagtanggol ni Vasiṣṭha ang banal na pook, ang mga baka, ang pagbabantay sa gabi, at ang loob na silid ng palasyo (antahpura).

Verse 4

सत्यव्रतस्य वाक्याद्वा भाविनोर्थस्य वै बलात् । वसिष्ठोऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास नित्यशः

Maging dahil sa mga salita ni Satyavrata, o dahil sa mapilit na lakas ng itinadhanang mangyari, si Vasiṣṭha ay patuloy na nagkimkim ng higit pang matinding galit sa kanyang kalooban.

Verse 5

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् । न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन च

Ngunit nang panahong iyon, nang itaboy ng ama ang sarili niyang anak mula sa kaharian, hindi rin siya pinigilan ng pantas na si Vasiṣṭha—sapagkat may dahilan sa likod nito.

Verse 6

पाणिग्रहणमंत्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । न च सत्यव्रतस्थस्य तमुपांशुमबुद्ध्यत

Ang mga mantra ng paghawak-kamay sa kasal ay ganap na natitibay sa ikapitong hakbang. Ngunit ang nakatindig sa panatang katotohanan ay hindi dapat bigkasin iyon nang pabulong, ni ulitin nang walang malinaw na kamalayan.

Verse 7

तस्मिन्स परितोषाय पितुरासीन्महात्मनः । कुलस्य निष्कृतिं विप्र कृतवान्वै भवेदिति

Sa gawang iyon, O brāhmaṇa, nasiyahan ang marangal na tao para sa iginagalang niyang ama, sa pag-iisip: “Tunay ngang natupad ko ang nararapat na pagtubos at paglilinis ng aking angkan.”

Verse 8

न तं वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न्यवारयत् । अभिषेक्ष्याम्यहं पुत्रमस्यां नैवाब्रवीन्मुनिः

Hindi siya pinigilan ng kagalang-galang na si Vasiṣṭha, bagaman itinakwil na siya ng kanyang ama. Ni hindi rin sinabi ng muni, “Aking isasagawa ang abhiṣeka (pagpapahid/pagpapabanal) sa anak na ito bilang kapalit niya.”

Verse 9

स तु द्वादश वर्षाणि दीक्षां तामुद्वहद्बली । अविद्यामाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः

Dinala ng makapangyarihang iyon ang panatang dīkṣā sa loob ng labindalawang taon. Ngunit nang hindi matagpuan ang laman ng dakilang si Vasiṣṭha para sa ritwal, ang kalagayan ay nauwi sa mabigat na pagkakasadlak.

Verse 10

सर्वकामदुहां दोग्ध्रीं ददर्श स नृपात्मजः । तां वै क्रोधाच्च लोभाच्च श्रमाद्वै च क्षुधान्वितः

Nakita ng anak ng hari ang bakang tumutupad ng ninanais, ang nagbibigay-gatas na nagkakaloob ng lahat ng inaasam na ligaya. Dahil sa poot at kasakiman, at sa pagod at gutom, itinuon niya ang isip sa kanya.

Verse 11

दाशधर्मगतो राजा तां जघान स वै मुने । स तं मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजम्

O pantas, ang hari—kumapit sa “dharma ng mangingisda”—ay pinatay siya. Pagkaraan, siya mismo ang kumain ng laman, at nagbigay rin sa anak ni Viśvāmitra.

Verse 12

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठो ह्यस्य चुक्रुधे । उवाच च मुनिश्रेष्ठस्तं तदा क्रोधसंयुतः

Nang marinig ni Vasiṣṭha na naihanda ang piging, siya’y nag-alab sa galit. Pagdaka, ang pinakadakilang muni, puspos ng poot, ay nagsalita sa kanya.

Verse 13

वसिष्ठ उवाच । पातयेयमहं क्रूरं तव शंकुमयोमयम् । यदि ते द्वाविमौ शंकू नश्येतां वै कृतौ पुरा

Wika ni Vasiṣṭha: “O malupit, ibabagsak ko ang iyong katawan na wari’y yari sa mga tulos. Kung ang dalawang tulos na ito sa iyo ay nawasak na noon pa, ang pinsalang ito’y naganap na sana.”

Verse 14

पितुश्चापरितोषेण गुरोर्दोग्ध्रीवधेन च । अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

Sa pagpapagalit sa iyong ama, sa pagpatay sa bakang nagbibigay-gatas ng guru, at sa paggamit ng bagay na hindi pa nalilinis sa ritwal (hindi pa nawisikan), ang iyong paglabag ay tatluhan.

Verse 15

त्रिशंकुरिति होवाच त्रिशंकुरिति स स्मृतः । विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते

Sinabi niya, “(Siya ay) Triśaṅku,” kaya’t siya’y naalaala bilang Triśaṅku. Pagkaraan, dumating si Viśvāmitra upang tustusan at pangalagaan ang kanyang asawa.

Verse 16

तेन तस्मै वरं प्रादान्मुनिः प्रीतस्त्रिशंकवे । छन्द्यमानो वरेणाथ वरं वव्रे नृपात्मजः

Nalugod ang pantas na muni at nagkaloob ng isang biyaya kay Triśaṅku. Pagkatapos, nang anyayahang pumili ng biyaya, hiniling ng anak ng hari ang biyayang ninanais niya.

Verse 17

अनावृष्टिभये चास्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके । अभिषिच्य पितृ राज्ये याजयामास तं मुनिः

At nang sumiklab ang nakapanghihilakbot na tagtuyot—na tumagal ng labindalawang taon—pinahiran ng muni ang prinsipe upang mamuno sa kaharian ng kanyang ama, at ipinaganap sa kanya ang mga itinakdang handog-sakripisyong panghari.

Verse 18

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः । सशरीरं तदा तं तु दिवमारोह यत्प्रभुः

Habang nakatingin ang mga diyos—kasama si Vasiṣṭha—si Kauśika (Viśvāmitra), sa utos ng Panginoon, ay umakyat sa langit sa mismong katawang iyon.

Verse 19

तस्य सत्यरथा नाम भार्या केकयवंशजा । कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्

Ang kanyang asawa, na nagngangalang Satyarathā at mula sa angkang Kekaya, ay nagsilang ng isang anak na lalaki—si Hariścandra—na dalisay, walang dungis at walang kasalanan.

Verse 20

स वै राजा हरिश्चन्द्रो त्रैशंकव इति स्मृतः । आहर्ता राजसूयस्य सम्राडिति ह विश्रुतः

Ang haring yaon ay si Hariścandra, na inaalala bilang inapo ni Triśaṅku. Siya ang nagsagawa ng banal na handog na Rājasūya at tunay na bantog bilang samrāṭ, ang pangkalahatang emperador.

Verse 21

हरिश्चन्द्रस्य हि सुतो रोहितो नाम विश्रुतः । रोहितस्य वृकः पुत्रो वृकाद्बाहुस्तु जज्ञिवान्

Si Hariścandra ay may anak na lalaking bantog na nagngangalang Rohita. Ang anak ni Rohita ay si Vṛka, at mula kay Vṛka ay isinilang si Bāhu.

Verse 22

हैहयास्तालजंघाश्च निरस्यंति स्म तं नृपम् । नात्मार्थे धार्मिको विप्रः स हि धर्मपरोऽभवत

Pinalayas ng mga Haihaya at ng mga Tālajaṅgha ang haring iyon. Ngunit ang matuwid na brāhmaṇa ay hindi kumilos para sa sariling pakinabang, sapagkat siya’y lubos na nakatuon sa Dharma.

Verse 23

सगरं ससुतं बाहुर्जज्ञे सह गरेण वै । और्वस्याश्रममासाद्य भार्गवेणाभिरक्षितः

Tunay nga, si Bāhu ay isinilang sa pamamagitan ni Gāra, kasama si Sagara at ang anak nito. Nang marating niya ang ashram ni rishi Aurva, siya’y pinangalagaan at iningatan ng Bhārgava (Aurva).

Verse 24

आग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा च भार्गवात्सगरो नृपः । जिगाय पृथिवीं हत्वा तालजंघान्सहैहयान

Nang matamo ni Haring Sagara mula sa Bhārgava (Paraśurāma) ang sandatang apoy, ang Āgneya-astra, pinaslang niya si Tāla-jaṅgha at ang mga Haihaya, at sa gayon ay napasuko ang daigdig.

Verse 25

शकान्बहूदकांश्चैव पारदांतगणान्खशान् । सुधर्मं स्थापयामास शशास वृषतः क्षितिम्

Pinasunod niya sa kaayusan ang mga Śaka, Bahūdaka, Pāradāntagaṇa, at Khaśa. Itinatag niya ang Sudharma, ang matuwid na batas, at pinamahalaan ang daigdig nang matatag sa dharma—gaya ng Toro ng Dharma mismo.

Verse 26

शौनक उवाच । स वै गरेण सहितः कथं जातस्तु क्षत्रियात् । जितवानेतदाचक्ष्व विस्तरेण हि सूतज

Wika ni Śaunaka: “Paano siya isinilang mula sa isang Kṣatriya, at paano siya napasama sa ‘Gara’ na iyon? O anak ni Sūta, ipaliwanag mo nang masinsinan kung paano siya nagtagumpay.”

Verse 27

सूत उवाच । पारीक्षितेन संपृष्टो वैशंपायन एव च । यदाचष्ट स्म तद्वक्ष्ये शृणुष्वैकमना मुने

Sabi ni Sūta: Nang tanungin ni Haring Parīkṣit, nagsalita ang pantas na si Vaiśaṃpāyana. Ngayon ay isasalaysay ko nang tumpak ang kanyang ipinahayag noon—makinig ka, O muni, nang may iisang tuon ng isip.

Verse 28

पारीक्षितो उवाच । कथं स सगरो राजा गरेण सहितो मुने । जातस्स जघ्निवान्भूयानेतदाख्यातुमर्हसि

Wika ni Pārīkṣit: “O banal na pantas, paano isinilang ang haring Sagara na kasama si Gara, at paano niya siya napatay kalaunan? Ipagpaliwanag mo ito sa akin nang ganap.”

Verse 29

वैशम्पायन उवाच । बाहोर्व्यसनिनस्तात हृतं राज्यमभूत्किल । हैहयैस्तालजंघैश्च शकैस्सार्द्धं विशांपते

Sabi ni Vaiśampāyana: “Minamahal kong anak, tunay na sinasabi na ang kaharian ni Bāhu—na napasailalim sa kapahamakan at panghihina—ay inagaw ng mga Haihaya at Tālajaṅgha, kasama ang mga Śaka, O panginoon ng mga tao.”

Verse 30

यवनाः पारदाश्चैव काम्बोजाः पाह्नवास्तथा । बहूदकाश्च पंचैव गणाः प्रोक्ताश्च रक्षसाम्

“Ang mga Yavana, Pāradā, Kāmboja, Pāhnava, at Bahūdaka—ang limang pangkat na ito ay ipinahayag na kabilang sa mga hukbo ng mga Rākṣasa.”

Verse 31

एते पंच गणा राजन्हैहयार्थेषु रक्षसाम् । कृत्वा पराक्रमान् बाहो राज्यं तेभ्यो ददुर्बलात्

O Hari, ang limang ito—bilang mga gaṇa, mga tagasunod ni Śiva—ay nagpakita ng kagitingan para sa mga Haihaya laban sa mga Rākṣasa; at nang madaig ang mga Rākṣasa, napilitan silang ibigay ang kaharian sa kanila.

Verse 32

हृतराज्यस्ततो विप्राः स वै बाहुर्वनं ययौ । पत्न्या चानुगतो दुःखी स वै प्राणानवासृजत्

O mga brāhmaṇa, noon si Bāhu, na naagawan ng kaharian, ay nagtungo sa gubat. Sinundan siya ng kanyang asawa, at sa tindi ng dalamhati, sa huli’y binitiwan niya ang hininga ng buhay.

Verse 33

पत्नी या यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो गता । सपत्न्या च गरस्तस्यै दत्तः पूर्वं सुतेर्ष्यया

Ang kaniyang asawang si Yādavī, na nagdadalang-tao, ay lumakad sa likuran niya. Dahil sa paninibugho sa anak na lalaki ng kaniyang kaagaw, ang kaagaw na iyon ay dati nang nagbigay sa kaniya ng isang dosis ng lason.

Verse 34

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा ज्वलनं चावरोहत । और्वस्तां भार्गवो राजन्कारुण्यात्समवारयत्

Matapos ihanda ang punerarya ng kaniyang asawa, siya mismo ay bumaba sa naglalagablab na apoy. Ngunit si Aurva, ang pantas na Bhārgava, O Hari, ay pumigil sa kaniya dahil sa habag.

Verse 35

तस्याश्रमे स्थिता राज्ञी गर्भरक्षणहेतवे । सिषेवे मुनिवर्यं तं स्मरन्ती शंकरं हृदा

Nanatili ang reyna sa ashram ng pantas upang ingatan ang kanyang pagdadalang-tao. Pinaglingkuran niya ang dakilang muni, habang sa puso’y taimtim na inaalala si Śaṅkara (Śiva).

Verse 36

एकदा खलु तद्गर्भो गरेणैव सह च्युतः । सुमुहूर्त्ते सुलग्ने च पंचोच्चग्रहसंयुते

Minsan, ang kanyang dinadala ay tunay na dumulas at nailabas kasama ng lasong garā. Nangyari ito sa isang mapalad na sandali at mabuting lagna, nang ang limang planeta ay nasa kataas-taasang kalagayan.

Verse 37

तस्मिंल्लग्ने च बलिनि सर्वथा मुनिसत्तम । व्यजायत महाबाहुस्सगरो नाम पार्थिवः

O pinakadakilang pantas, sa mismong mapalad at makapangyarihang lagna na iyon, isinilang ang isang haring makapangyarihan ang bisig, na nagngangalang Sagara.

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सत्यव्रतादिसगरपर्यंत वंशवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

Kaya nito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Ikalimang Aklat—ang Umāsaṃhitā—nagtatapos ang ika-tatlumpu’t walong kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng angkan mula kay Satyavrata hanggang kay Sagara.”

Verse 39

आग्नेयं तं महाभागो ह्यमरैरपि दुस्सहम् । जग्राह विधिना प्रीत्या सगरोसौ नृपोत्तमः

Ang marangal na Haring Sagara, ang pinakadakila sa mga pinuno, ay masayang tumanggap ayon sa wastong ritwal ng naglalagablab na sandatang Agneya, na maging ang mga deva ay hirap tiisin.

Verse 40

स तेनास्त्रबलेनैव बलेन च समन्वितः । हैहयान्विजघानाशु संकुद्धोऽस्त्रबलेन च

Taglay ang mismong lakas ng mga sandatang banal at ang lakas ng katawan, siya—sa matinding poot—ay mabilis na lumupig sa mga Haihaya sa kapangyarihan ng kanyang mga sandatang inihahagis.

Verse 41

आजहार च लोकेषु कीर्तिं कीर्तिमतां वरः । धर्मं संस्थापयामास सगरोऽसौ महीतले

Yaong si Sagara—pinakamainam sa mga tanyag—ay nagkamit ng karangalan sa lahat ng daigdig, at sa ibabaw ng lupa ay itinatag niya ang dharma, ang matuwid na kaayusan.

Verse 42

ततश्शकास्सयवनाः काम्बोजाः पाह्नवास्तथा । हन्यमानास्तदा ते तु वसिष्ठं शरणं ययुः

Pagkaraan, ang mga Śaka kasama ang mga Yavana, Kāmboja, at Pāhnava—na napupuksa sa labang iyon—ay lumapit kay Vasiṣṭha na pantas upang humingi ng kanlungan.

Verse 43

वसिष्ठो वंचनां कृत्वा समयेन महाद्युतिः । सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं नृपम्

Sa takdang sandali, ang maningning na pantas na si Vasiṣṭha, matapos gumamit ng isang maingat na pakana, ay pinigil si Haring Sagara—na una munang nagkaloob ng katiyakan ng kaligtasan sa kanila.

Verse 44

सगरस्स्वां प्रतिज्ञां तु गुरोर्वाक्यं निशम्य च । धर्मं जघान तेषां वै केशान्यत्वं चकार ह

Nang marinig ang mga salita ng kanyang guro, pinanatili ni Sagara ang sariling panata; ayon sa dharma, ginawa niyang magbago ang anyo ng kanilang buhok.

Verse 45

अर्द्धं शकानां शिरसो मुंडं कृत्वा व्यसर्जयत् । यवनानां शिरस्सर्वं कांबोजानां तथैव च

Kinalbo ni Sagara ang kalahati ng ulo ng mga Śaka at saka sila pinalayas; at gayundin, lubos niyang inahit ang ulo ng mga Yavana at ng mga Kāmboja.

Verse 46

पारदा मुंडकेशाश्च पाह्नवाश्श्मश्रुधारिणः । निस्स्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना

Ginawa ng dakilang-loob na iyon na mamuhay sila na parang mga asetiko: may nagtataglay ng banal na tanda (tilaka/bhasma), may ahit-ulo, may gusot ang buhok at balbas; at inalis sa kanila ang pag-aaral ng Veda at ang sigaw na panghandog na “vaṣaṭ,” kaya naputol sa mga pormal na ritwal na Vaidika.

Verse 47

जिता च सकला पृथ्वी धर्मतस्तेन भूभुजा । सर्वे ते क्षत्रियास्तात धर्महीनाः कृताः पुराः

Sa pamamagitan ng haring iyon, ang buong daigdig ay napasuko sa pamamagitan ng dharma. At, mahal na anak, ang lahat ng kṣatriya na yaon ay noon pang una’y ginawang salat sa dharma.

Verse 48

स धर्मविजयी राजा विजित्वेमां वसुंधराम् । अश्वं संस्कारयामास वाजिमेधाय पार्थिवः

Ang haring yaon, na nagwagi sa pamamagitan ng dharma, matapos masakop ang buong daigdig na ito, ay maingat na naghanda ng isang kabayo para sa sakripisyong Vājimedha (Aśvamedha).

Verse 49

तस्य चास्यतेस्सोऽश्वस्समुद्रे पूर्वदक्षिणे । गतः षष्टिसहस्रैस्तु तत्पुत्रैरन्वितो मुने

O pantas, nang pakawalan niya iyon, ang kabayong panghandog ay tumungo sa dagat sa dakong timog-silangan, na kasabay ang kaniyang animnapung libong anak na lalaki.

Verse 50

देवराजेन शक्रेण सोऽश्वो हि स्वार्थसाधिना । वेलासमीपेऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः

Ang kabayong iyon ay tunay na inagaw ni Śakra, ang hari ng mga diyos, alang-alang sa sariling pakinabang; malapit sa dalampasigan ay ninakaw niya ito at ipinabaon sa lupa upang maitago.

Verse 51

महाराजोऽथ सगरस्तद्धयान्वेषणाय च । स तं देशं तदा पुत्रैः खानयामास सर्वतः

Pagkaraan, si Haring Sagara, upang hanapin ang kabayong iyon, ay ipinahukay sa kaniyang mga anak ang lupain sa lahat ng panig.

Verse 52

आसेदुस्ते ततस्तत्र खन्यमाने महार्णवे । तमादिपुरुषं देवं कपिलं विश्वरूपिणम्

Pagkatapos, sa mismong lugar na iyon, habang hinuhukay ang dakilang karagatan, nilapitan nila ang sinaunang Tao—ang Diyos na si Kapila—na nagtataglay ng anyo ng buong sansinukob.

Verse 53

तस्य चक्षुस्समुत्थेन वह्निना प्रतिबुध्यतः । दग्धाः षष्टिसहस्राणि चत्वारस्त्ववशेषिताः

Nang siya ay nagising, ang apoy na nagmula sa kanyang mga mata ay nagliyab; animnapung libo ang naging abo, at apat lamang ang natira.

Verse 54

हर्षकेतुस्सुकेतुश्च तथा धर्मरथोपरः । शूरः पंचजनश्चैव तस्य वंशकरा नृपाः

Sina Harṣaketu, Suketu, at gayundin si Dharmaratha; sina Śūra at Pañcajana rin—ang mga haring ito ang naging tagapagpatuloy ng kanyang maharlikang angkan.

Verse 55

प्रादाच्च तस्मै भगवान् हरिः पंचवरान्स्वयम् । वंशं मेधां च कीर्तिञ्च समुद्रं तनयं धनम्

Pagkatapos ay personal na ipinagkaloob ng Panginoong Hari (Viṣṇu) sa kanya ang limang biyaya: isang marangal na angkan, matalas na katalinuhan, walang hanggang katanyagan, paghahari sa karagatan, isang anak na lalaki, at kayamanan.

Verse 56

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तस्य तेन वै । तं चाश्वमेधिकं सोऽश्वं समुद्रादुपलब्धवान्

Sa mismong gawaing iyon, tunay ngang natamo niya ang kalagayang maging dagat. At mula sa karagatan, nabawi niya ang kabayong inilaan para sa handog na Aśvamedha.

Verse 57

आजहाराश्वमेधानां शतं स तु महायशाः । ईजे शंभुविभूतीश्च देवतास्तत्र सुव्रताः

Ang haring bantog na yaon ay nagsagawa ng sandaang handog na Aśvamedha; at doon, taglay ang mahigpit na panata, marapat niyang sinamba ang mga pagpapakita at kapangyarihan ni Śambhu (Panginoong Śiva) bilang mga diyos.