Kālajñāna (Knowledge of Time) and Mṛtyu-cihna (Signs of Death): Śiva’s Instruction to Umā

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ त्वत्सकाशान्मया मुने । स्त्रीस्वभावः श्रुतः प्रीत्या कालज्ञानं वदस्व मे

Sinabi ni Vyāsa: “O Sanatkumāra, ang lubos na nakaaalam, O pantas—masaya kong napakinggan mula sa iyo ang tungkol sa likas na katangian ng kababaihan. Ngayon, ituro mo sa akin ang kaalaman tungkol sa Kāla, ang Panahon.”

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । इदमेव पुराऽपृच्छत्पार्वती परमेश्वरम् । श्रुत्वा नानाकथां दिव्यां प्रसन्ना सुप्रणम्य तम्

Wika ni Sanatkumāra: Noong unang panahon, ang bagay na ito rin ang itinanong ni Pārvatī sa Kataas-taasang Panginoon, si Parameśvara. Matapos marinig ang maraming banal na salaysay, siya’y napuspos ng galak at—yumukod na may malalim na paggalang—(saka nagtanong sa Kanya).

Verse 3

पार्वत्युवाच । भगवंस्त्वत्प्रसादेन ज्ञातं मे सकलं मतम् । यथार्चनं तु ते देव यैर्मंत्रैश्च यथाविधि

Sinabi ni Pārvatī: “O Pinagpalang Panginoon, sa pamamagitan ng iyong biyaya ay naunawaan ko ang buong aral. Ngayon, O Deva, ipahayag mo sa akin kung paano isasagawa ang pagsamba sa iyo—sa pamamagitan ng aling mga mantra, at ayon sa anong itinakdang pamamaraan.”

Verse 4

अद्यापि संशयस्त्वेकः कालचक्रं प्रति प्रभो । मृत्युचिह्नं यथा देव किं प्रमाणं यथायुषः

O Panginoon, hanggang ngayon ay may isang pag-aalinlangan pa ako tungkol sa gulong ng Panahon (Kāla). O Diyos, kung paanong may mga tanda ng kamatayan, ano ang sukat o tiyak na palatandaan upang malaman ang itinakdang haba ng buhay ng tao?

Verse 5

तथा कथय मे नाथ यद्यहं तव वल्लभा । इति पृष्टस्तया देव्या प्रत्युवाच महेश्वरः

“Kung gayon, sabihin mo sa akin, O Panginoon—kung tunay ngang mahal mo ako.” Nang tanungin siya ng Diyosa, sumagot si Maheshvara.

Verse 6

ईश्वर उवाच । सत्यं ते कथयिष्यामि शास्त्रं सर्वोत्तमं प्रिये । येन शास्त्रेण देवेशि नरैः कालः प्रबुध्यते

Wika ni Īśvara: “Minamahal, sasabihin ko sa iyo ang katotohanan—ang pinakadakilang banal na aral. O Diyosa, sa aral na ito nagigising ang mga tao sa katotohanan ng Kāla (Panahon) at nagiging mapagmatyag sa espiritu.”

Verse 7

अहः पक्षं तथा मासमृतुं चायनवत्सरौ । स्थूलसूक्ष्मगतैश्चिह्नैर्बहिरंतर्गतैस्तथा

“(Ang Panahon) ay nakikilala bilang araw, kalahating buwan (pakṣa), buwan, panahon ng taon, landas ng solstis (ayana), at taon; at nakikilala rin sa mga palatandaan nito—magaspang at maselan—na kumikilos sa labas at sa loob.”

Verse 8

तत्तेहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि । लोकानामुपकारार्थं वैराग्यार्थमुमेऽधुना

Ngayon ay ipahahayag ko sa iyo ang katotohanang iyon—makinig nang may malinaw na pag-unawa, O marikit. O Umā, sa panahong ito’y nagsasalita ako para sa kapakinabangan ng mga daigdig at upang gisingin ang vairāgya, ang di-pagkapit ng loob.

Verse 9

अकस्मात्पांडुरं देहमूर्द्ध्वरागं समंततः । तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये

Minamahal, kung ang katawan ay biglang mamutla at may di-likas na pagbabago ng kulay na umaakyat paitaas at kumakalat sa paligid, dapat malaman na ang kamatayan ay nalalapit—sa loob ng anim na buwan.

Verse 10

मुखं कर्णौ तथा चक्षुर्जिह्वास्तम्भो यदा भवेत् । तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये

Minamahal, kapag nagkaroon ng paninigas o pagkawala ng paggana sa mukha, mga tainga, mga mata, at dila, dapat malaman na ang kamatayan ay nalalapit—sa loob ng anim na buwan.

Verse 11

रौरवानुगतं भद्र ध्वनिं नाकर्णयेद्द्रुतम् । षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्ज्ञातव्यः कालवेदिभिः

O mapalad, kung ang isang tao ay biglang makarinig ng tunog na may kasamang nakapanghihilakbot na sigaw na tulad ng raurava, ang mga nakaaalam sa mga tanda ni Kala (Panahon) ay dapat maunawaan na ang kamatayan ay magaganap—sa loob ng anim na buwan.

Verse 12

रविसोमाग्निसंयोगाद्यदोद्योतं न पश्यति । कृष्णं सर्वं समस्तं च षण्मासं जीवितं तथा

Kung dahil sa masamang palatandaan ng pagsasanib ng Araw, Buwan, at Apoy ay hindi makita ang inaasahang liwanag, kung gayon ang lahat ay magmumukhang lubos na madilim; at sa gayong kalagayan, sinasabing anim na buwan na lamang ang nalalabing buhay.

Verse 13

वामहस्तो यदा देवि सप्ताहं स्पंदते प्रिये । जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः

O mahal na Diyosa, kapag ang kaliwang kamay ng isang tao ay patuloy na nanginginig sa loob ng isang linggo, kung gayon—sinta—ang kanyang buhay ay magtatagal na lamang ng isang buwan; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 14

उन्मीलयति गात्राणि तालुकं शुष्यते यदा । जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः

Kapag ang kanyang mga sangkap ng katawan ay nagsimulang bumuka (sa paghihirap) at natutuyo ang ngalangala, kung gayon ang kanyang buhay ay isang buwan na lamang—walang pag-aalinlangan.

Verse 15

नासा तु स्रवते यस्य त्रिदोषे पक्षजीवितम् । वक्त्रं कंठं च शुष्येत षण्मासांते गतायुषः

Kapag ang ilong ng isang tao ay nagsimulang tumulo dahil sa kaguluhan ng tatlong doṣa, sinasabing ang nalalabing buhay niya ay kalahating buwan lamang. At kung matuyo ang bibig at lalamunan, nauunawaang aabot siya sa wakas ng kanyang buhay sa loob ng anim na buwan.

Verse 16

स्थूलजिह्वा भवेद्यस्य द्विजाः क्लिद्यंति भामिनि । षण्मासाज्जायते मृत्युश्चिह्नैस्तैरुपलक्षयेत्

O marikit na ginang, kung ang dila ng isang tao ay kumapal at ang mga dvija (mga pantas na brāhmaṇa) ay tila nanghihina at nanlalata, kung gayon ang kamatayan ay darating sa loob ng anim na buwan. Dapat itong makilala sa mga tandang ito.

Verse 17

अंबुतैलघृतस्थं तु दर्पणे वरवर्णिनि । न पश्यति यदात्मानं विकृतं पलमेव च

O marikit na may magandang kutis! Kapag ang salamin ay may tubig, langis, o ghee (ghṛta), hindi malinaw na nakikita ng tao ang sariling anyo—kundi isang baluktot at panandaliang larawan lamang.

Verse 18

षण्मासायुस्स विज्ञेयः कालचक्रं विजानता । अन्यच्च शृणु देवेशि येन मृत्युर्विबुद्ध्यते

Ang nakauunawa sa gulong ng Panahon (kālacakra) ay dapat makaalam na ang itinakdang haba ng buhay (na tinutukoy dito) ay anim na buwan. At pakinggan pa, O Dakilang Diyosa, ang bagay na magpapalinaw sa katotohanan tungkol sa kamatayan.

Verse 19

शिरोहीनां यदा छायां स्वकीयामुपलक्षयेत् । अथवा छायया हीनं मासमेकं न जीवति

Kapag nakita ng tao ang sariling anino na walang ulo, o kapag siya’y nawalan ng anino, hindi siya mabubuhay kahit isang buwan man lamang.

Verse 20

आंगिकानि मयोक्तानि मृत्युचिह्नानि पार्वति । बाह्यस्थानि ब्रुवे भद्रे चिह्नानि शृणु सांप्रतम्

O Pārvatī, nasabi Ko na ang mga palatandaang nasa katawan na naghuhudyat ng kamatayan. Ngayon, o mapalad na giliw, ilalarawan Ko ang mga panlabas na tanda—pakinggan mo ang mga ito sa sandaling ito.

Verse 21

रश्मिहीनं यदा देवि भवेत्सोमार्कमण्डलम् । दृश्यते पाटलाकारं मासार्दे्धेन विपद्यते

O Diyosa, kapag ang bilog ng Buwan o ng Araw ay mawalan ng mga sinag at magmukhang maputlang mapula, ito’y masamang pangitain—sa loob ng kalahating buwan, darating ang kapahamakan.

Verse 22

अरुंधती महायानमिंदुलक्षणवर्जितम् । अदृष्टतारको योऽसौ मासमेकं स जीवति

Ang sinumang makakita ng dakilang tanda sa langit na tinatawag na Arundhatī—walang mga tanda ng Buwan at walang nakikitang bituin—siya’y sinasabing mabubuhay pa nang isang buwan.

Verse 23

दृष्टे ग्रहे च दिङ्मोहः षण्मासाज्जायते ध्रुवम् । उतथ्यं न ध्रुवं पश्येद्यदि वा रविमण्डलम्

Kapag ang isang planeta ay nakita sa masamang palatandaan, tiyak na lilitaw ang pagkalito sa mga direksiyon sa loob ng anim na buwan. Huwag tumingin sa Bituing Hilaga; ni huwag ding titigan ang bilog ng Araw.

Verse 24

रात्रौ धनुर्यदापश्येन्मध्याह्ने चोल्कपातनम् । वेष्ट्यते गृध्रकाकैश्च षण्मासायुर्न संशयः

Kung makakita ng bahaghari sa gabi, o meteor na bumabagsak sa katanghaliang-tapat, at kung mapalibutan ng buwitre at mga uwak, ang nalalabing buhay ay anim na buwan—walang pag-aalinlangan.

Verse 25

ऋषयस्स्वर्गपंथाश्च दृश्यंते नैव चाम्बरे । षण्मासायुर्विजनीयात्पुरुषैः कालवेदिभिः

Sa kalangitan, hindi kailanman nakikita ang mga Ṛṣi ni ang landas patungo sa langit. Kaya ang mga taong tunay na nakakabatid sa Kāla (Panahon) ay dapat maunawaan na ang buhay ay anim na buwan na lamang.

Verse 26

अकस्माद्राहुणा ग्रस्तं सूर्यं वा सोममेव च । दिक्चक्रं भ्रांतवत्पश्येत्षण्मासान्म्रियते स्फुटम्

Kung biglang makita ang Araw o ang Buwan na wari’y sinakmal ni Rāhu, at makita ang bilog ng mga direksiyon na umiikot na parang nalilito, malinaw na mamamatay siya sa loob ng anim na buwan.

Verse 27

नीलाभिर्मक्षिकाभिश्च ह्यकस्माद्वेष्ट्यते पुमान् । मासमेकं हि तस्यायुर्ज्ञातव्यं परमार्थतः

Kapag ang isang lalaki ay biglang napalibutan ng mga asul na langaw, alamin sa katotohanan na ang nalalabi niyang buhay ay isang buwan na lamang.

Verse 28

गृध्रः काकः कपोतश्च शिरश्चाक्रम्य तिष्ठति । शीघ्रं तु म्रियते जंतुर्मासैकेन न संशयः

Kapag ang buwitre, uwak, o kalapati ay umapak at tumindig sa ulo ng isang tao, siya’y mamamatay nang madali; sa loob ng isang buwan, walang pag-aalinlangan.

Verse 29

एवं चारिष्टभेदस्तु बाह्यस्थः समुदाहृतः । मानुषाणां हितार्थाय संक्षेपेण वदाम्यहम्

Sa gayon, ang mga pagkakaiba ng ariṣṭa—mga di-mabuting palatandaang panlabas—ay naipahayag na. Para sa kapakanan ng mga tao, aking ilalahad ito nang maikli.

Verse 30

हस्तयोरुभयोर्देवि यथा कालं विजानते । वामदक्षिणयोर्मध्ये प्रत्यक्षं चेत्युदाहृतम्

O Diyosa, kung paanong nalalaman ang panahon sa pagmasid sa dalawang kamay, gayon din ang hayagang nakikita ay ipinahahayag na siyang tuwirang napag-uunawa—lantad sa pagitan ng kaliwa at kanan.

Verse 31

एवं पक्षौ स्थितौ द्वौ तु समासात्सुरसुंदरि । शुचिर्भूत्वा स्मरन्देवं सुस्नातस्संयतेन्द्रियः

Kaya nito, O pinakamaganda sa mga diyos, nang lumipas sa takdang panahon ang dalawang kalahating-buwan, siya’y naging dalisay, naglinis sa pamamagitan ng maayos na paliligo, pinigil ang mga pandama, at sa pag-alaala sa Panginoon—si Śiva—ay nanatiling nakatuon sa Kanya.

Verse 32

हस्तौ प्रक्षाल्य दुग्धेनालक्तकेन विमर्दयेत् । गंधैः पुष्पैः करौ कृत्वा मृगयेच्च शुभाशुभम्

Pagkahugasan ang dalawang kamay ng gatas, dapat itong kuskusin ng pangkulay na lac; saka palamutian ang mga kamay ng pabango at mga bulaklak, at suriin ang mga palatandaan upang matukoy ang mapalad at di-mapalad.

Verse 33

कनिष्ठामादितः कृत्वा यावदंगुष्ठकं प्रिये । पर्वत्रयक्रमेणैव हस्तयोरुभयोरपि

O minamahal, magsimula sa hinliliit at magpatuloy hanggang sa hinlalaki; bilangin ayon sa pagkakasunod ng tatlong kasukasuan, at gawin ito sa dalawang kamay din.

Verse 34

प्रतिपदादिविन्यस्य तिथिं प्रतिपदादितः । संपुटाकारहस्तौ तु पूर्वदिङ्मुखसंस्थितः

Matapos itakda ang tithi (araw ng buwan) na nagsisimula sa Pratipadā, magsimula mismo sa Pratipadā. Hawakan ang dalawang kamay sa mudrā na ‘saṃpuṭa’ (magkakupkop at magkadikit) at manatiling nakaupo na nakaharap sa silangan.

Verse 35

स्मरेन्नवात्मकं मंत्रं यावदष्टोत्तरं शतम् । निरीक्षयेत्ततो हस्तौ प्रतिपर्वणि यत्नतः

Dapat ay ulitin sa isip ang mantrang may siyam na pantig hanggang sa isang daan at walo. Pagkaraan, masusing tingnan ang dalawang kamay, kasukasuan sa kasukasuan, nang may pag-iingat.

Verse 36

तस्मिन्पर्वणि सा रेखा दृश्यते भृंगसन्निभा । तत्तिथौ हि मृतिर्ज्ञेया कृष्णे शुक्ले तथा प्रिये

Sa kasukasuan na iyon, makikita ang isang guhit na wari’y itim na bubuyog. Sa mismong tithi na iyon, dapat maunawaan na ito’y palatandaan ng kamatayan—maging sa madilim na kalahati (kṛṣṇa) o sa maliwanag na kalahati (śukla), o minamahal.

Verse 37

अधुना नादजं वक्ष्ये संक्षेपात्काललक्षणम् । गमागमं विदित्वा तु कर्म कुर्याञ्छृणु प्रिये

Ngayon ay ipaliliwanag ko nang maikli ang mga tanda ng panahon na nagmumula sa nāda, ang panloob na tunog. Kapag naunawaan na ang pagdating at pag-alis (mga galaw at siklo) nito, saka isagawa ang mga ritwal at tungkulin—makinig ka, o minamahal.

Verse 38

आत्मविज्ञानं सुश्रोणि चारं ज्ञात्वा तु यत्नतः । क्षणं त्रुटिर्लवं चैव निमेषं काष्ठकालिकम्

O marikit na may magandang balakang, matapos maunawaan nang masikap ang wastong landas ng Kaalaman sa Sarili (ātma-jñāna), dapat ding maunawaan ang mga sukat ng panahon—gaya ng kṣaṇa (sandali), truṭi (kisap), lava (maikling pagitan), nimeṣa (kislap ng talukap), at kāṣṭhā (isang yunit ng oras).

Verse 39

मुहूर्तकं त्वहोरात्रं पक्षमासर्तुवत्सरम् । अब्दं युगं तथा कल्पं महाकल्पं तथैव च

(Ang panahon ay binibilang bilang) muhūrta, araw-at-gabi, kalahating buwan, buwan, panahon, at taon; gayundin ang solar na taon, yuga, kalpa, at mahākalpa.

Verse 40

एवं स हरते कालः परिपाट्या सदाशिवः । वामदक्षिणमध्ये तु पथि त्रयमिदं स्मृतम्

Sa gayon, sa wastong pagkakasunod, hinihila ni Sadāśiva ang panahon upang umusad; at sa landas—kaliwa, kanan, at gitna—inaalaala ang tatluhang daloy na ito.

Verse 41

दिनानि पंच चारभ्य पंचविंशद्दिनावधि । वामाचारगतौ नादः प्रमाणं कथितं तव

Mula sa ikalimang araw hanggang sa ikadalawampu’t limang araw, kapag ang nagsasanay ay sumusulong sa kaliwang landas (vāmācāra) sa disiplina, ang panloob na tunog na sumisibol (nāda) ay ipinahayag sa iyo bilang mapagkakatiwalaang tanda at sukat ng pag-unlad.

Verse 42

भूतरंध्रदिशश्चैव ध्वजश्च वरवर्णिनि । वामचारगतौ नादः प्रमाणं कालवेदिनः

O marikit ang kutis, ang direksiyong ipinahihiwatig ng mga siwang (sa pagitan ng mga nilalang/bagay), ang watawat bilang tanda, at ang tunog na sumisibol kapag kumikilos sa landas ng kaliwa (vāmācāra)—ang mga ito’y kinikilalang wastong palatandaan ng mga nakaaalam sa galaw ng Panahon (Kāla).

Verse 43

ऋतोर्विकारभूताश्च गुणास्तत्रैव भामिनि । प्रमाणं दक्षिणं प्रोक्तं ज्ञातव्यं प्राणवेदिभिः

O nagniningning na ginang, ang mga katangiang lumilitaw bilang pagbabago ng mga panahon ay naroroon din mismo. Ang kanang panig ay ipinahayag na siyang wastong pamantayan, at dapat maunawaan ng mga nakaaalam sa agham ng prāṇa (hininga-buhay).

Verse 44

भूतसंख्या यदा प्राणान्वहंते च इडादयः । वर्षस्याभ्यंतरे तस्य जीवितं हि न संशयः

Kapag ang mga hiningang dumadaloy sa iḍā at sa iba pang nāḍī ay umaabot lamang sa sukat na itinatakda ng “bilang ng bhūta” (bhūta-saṅkhyā), kung gayon tunay nga—walang pag-aalinlangan—magtatapos ang kanyang buhay sa loob ng isang taon.

Verse 45

दशघस्रप्रवाहेण ह्यब्दमानं स जीवति । पंचदशप्रवाहेण ह्यब्दमेकं गतायुषम्

Sa sukat ng sampung tuluy-tuloy na agos (ng panahon), sinasabing natatapos ng tao ang isang taon ng buhay. Ngunit sa sukat ng labinlimang agos na gayon, ang isang taon ay nagugol na—kaya nababawasan ang haba ng kanyang buhay.

Verse 46

विंशद्दिनप्रवाहेण षण्मासं लक्षयेत्तदा । पंचविंशद्दिनमितं वहते वामनाडिका

Sa daloy na nasusukat na dalawampung araw, dapat itong bilangin bilang anim na buwan. Ang vāma-nāḍikā (kaliwang daluyan) ay sinasabing nagdadala ng sukat na katumbas ng dalawampu’t limang araw.

Verse 47

जीवितं तु तदा तस्य त्रिमासं हि गतायुषः । षड्विंशद्दिनमानेन मासद्वयमुदाहृतम्

Noon, ang nalalabing buhay ng taong iyon—na ang itinakdang buhay ay halos magwakas—ay sinabing tatlong buwan na lamang; at kung bibilangin ang isang buwan na dalawampu’t anim na araw, ipinahayag na ito’y katumbas ng dalawang buwan.

Verse 48

सप्तविंशद्दिनमितं वहतेत्यतिविश्रमा । मासमेकं समाख्यातं जीवितं वामगोचरे

“Kahit dalhin ito sa takdang sukat na dalawampu’t pitong araw, siya’y labis na napapagod. Sa landas na nasa kaliwa (vāma-gocara), ang haba ng buhay ay ipinahahayag na isang buwan.”

Verse 49

एतत्प्रमाणं विज्ञेयं वामवायुप्रमाणतः । सव्येतरे दिनान्येव चत्वारश्चानुपूर्वशः

Ang sukat na ito ay dapat maunawaan ayon sa pamantayan ng hiningang gumagalaw pakaliwa (vāma-vāyu). Ang mga araw sa kanan at sa kabilang panig (kaliwa) ay apat, ayon sa wastong pagkakasunod-sunod.

Verse 50

चतुस्स्थाने स्थिता देवि षोडशैताः प्रकीर्तिताः । तेषां प्रमाणं वक्ष्यामि साम्प्रतं हि यथार्थतः

O Diyosa, ang labing-anim na ito—na sinasabing nakatatag sa apat na tahanan—ay naipahayag na. Ngayon ay aking sasabihin ang wastong sukat at pamantayan ng mga ito, ayon sa tunay na katotohanan.

Verse 51

षड्दिनान्यादितः कृत्वा संख्यायाश्च यथाविधि । एतदंतर्गते चैव वामरंध्रे प्रकाशितम्

Sa pagsasagawa ng itinakdang pagbibilang ayon sa wastong paraan, simula sa una, sa loob ng anim na araw—kapag ang pagsasanay na ito’y napaloob na sa kalooban, ito’y mahahayag sa kaliwang daluyan (vāma-randhra).

Verse 52

षड्दिनानि यदा रूढं द्विवर्षं च स जीवति । मासानष्टौ विजानीयाद्दिनान्यष्ट च तानि तु

Kapag ang (panahong binilang) ay umabot sa anim na araw, siya’y nabubuhay nang dalawang taon. Alamin mo ito bilang walong buwan, at ang mga iyon din ay walong araw rin.

Verse 53

प्राणः सप्तदशे चैव विद्धि वर्षं न संशयः । सप्तमासान्विजानीयाद्दिनैः षड्भिर्न संशयः

Alamin nang walang pag-aalinlangan na ang labimpitong prāṇa ay dapat unawain bilang isang taon. Gayundin, alamin nang walang pag-aalinlangan na ang pitong buwan ay binibilang na anim na araw.

Verse 54

अष्टघस्रप्रभेदेन द्विवर्षं हि स जीवति । चतुर्मासा हि विज्ञेयाश्चतुर्विंशद्दिनावधिः

Sa paghahating tinatawag na “aṣṭa-ghasra”, siya nga ay nabubuhay nang dalawang taon. Alamin na ang apat na buwan, ayon sa sukat na iyon, ay itinuturing na may saklaw na dalawampu’t apat na araw (bawat isa).

Verse 55

यदा नवदिनं प्राणा वहंत्येव त्रिमासकम् । मासद्वयं च द्वे मासे दिना द्वादश कीर्तिताः

Kapag ang mga hininga ng buhay (prāṇa) ay napapanatili sa loob ng siyam na araw, sinasabi itong katumbas ng tatlong buwan; at kapag napapanatili sa loob ng dalawang buwan, ipinahahayag itong katumbas ng labindalawang araw (sa bisa).

Verse 56

पूर्ववत्कथिता ये तु कालं तेषां तु पूर्वकम् । अवांतरदिना ये तु तेन मासेन कथ्यते

Ang mga paghahating-panahon na naipaliwanag na noon ay dapat ding maunawaan dito sa gayon ding paraan, ayon sa naunang kaayusan. At anumang binibilang sa pamamagitan ng mga araw na panggitna (idinagdag na araw) ay dapat ilarawan at kwentahin sa mismong buwang iyon.

Verse 57

एकादश प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति । मासा नव तथा प्रोक्ता दिनान्यष्टमितान्यपि

Sa daloy ng labing-isa (yunit), siya ay nabubuhay nang isang taon; at sinasabi rin na ang sukat na ito ay siyam na buwan at gayundin ay walong araw.

Verse 58

द्वादशेन प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति । मासान् सप्त विजानीयात्षड्घस्रांश्चाप्युदाहरेत्

Sa pamamagitan ng labindalawang daloy ng agos ng buhay (prāṇa), ang isang nilalang ay nabubuhay nang isang taon. Alamin pa na ito’y binibilang na pitong buwan, at sinasabi rin na anim na libong yunit sa pagtutuos.

Verse 59

नाडी यदा च वहति त्रयोदशदिनावधि । सम्वत्सरं भवेत्तस्य चतुर्मासाः प्रकीर्तिताः

Kapag ang agos ng nāḍī ay dumadaloy sa loob ng labintatlong araw, iyon ang tinatawag na “isang taon” para rito; at ang apat na buwan nito (cāturmāsya) ay gayon ding ipinahahayag.

Verse 60

चतुर्विशद्दिनं शेषं जीवितं च न संशयः । प्राणवाहा यदा वामे चतुर्द्दशदिनानि तु

Walang alinlangan, dalawampung araw na lamang ang nalalabing buhay. At kapag ang hininga ng buhay (prāṇa) ay dumadaloy sa kaliwang daluyan, ipinahihiwatig nito na labing-apat na araw ang natitira.

Verse 61

सम्वत्सरं भवेत्तस्य मासाः षट् च प्रकीर्तिताः । चतुर्विंशद्दिनान्येव जीवितं च न संशयः

Para sa kanya, ang “isang taon” ay nagiging anim na buwan lamang; at ang haba ng kanyang buhay ay sinasabing dalawampu’t apat na araw lamang—walang alinlangan dito.

Verse 62

पंचदशप्रवाहेण नव मासान्स जीवति । चतुर्विशद्दिनान्येव कथितं कालवेदिभिः

Sa pamamagitan ng agos na sinusukat bilang “labinlima,” nabubuhay siya nang siyam na buwan; at ang nalalabing panahon ay sinasabing eksaktong dalawampu’t apat na araw—gaya ng ipinahahayag ng mga nakaaalam ng pagtutuos ng panahon.

Verse 63

षोडशाहप्रवाहेण दशमासान्स जीवति । चतुर्विशद्दिनाधिक्यं कथितं कालवेदिभिः

Sa tuluy-tuloy na pagdaloy ng mga siklong tig-labing-anim na araw, siya’y nabubuhay nang sampung buwan; at may dagdag pang dalawampu’t apat na araw, ayon sa mga nakaaalam ng sukat ng panahon.

Verse 64

सप्तदशप्रवाहेण नवमासैर्गतायुषम् । अष्टादशदिनान्यत्र कथितं साधकेश्वरि

O Ginang ng mga sādhaka, itinuturo rito na sa pamamagitan ng daloy ng labimpitong sunod-sunod na pagtalima, ang haba ng buhay ay naihahatid sa loob ng siyam na buwan; at dito rin ay idinaragdag ang labingwalong araw.

Verse 65

वामचारं यदा देवि ह्यष्टादशदिनावधिः । जीवितं चाष्टमासं तु घस्रा द्वादश कीर्तिताः

O Devī, kapag isinagawa ang disiplina na tinatawag na Vāmācāra, ang itinakdang panahon nito ay sinasabing labingwalong araw. Ang panahong nagpapanatili ng buhay ay binabanggit ding walong buwan, at ang mga araw (ghasrāḥ) ay ipinahahayag na labindalawa.

Verse 66

चतुर्विंशद्दिनान्यत्र निश्चयेनावधारय । प्राणवाहो यदा देवि त्रयोविंशद्दिनावधिः

Dito, O Diyosa, alamin nang tiyak na ang siklo ay dalawampu’t apat na araw; at kapag isinasaalang-alang ang agos ng hiningang-buhay (prāṇa-vāha), O Devī, ang takbo nito ay umaabot hanggang dalawampu’t tatlong araw.

Verse 67

चत्वारः कथिता मासाः षड्दिनानि तथोत्तरे । चतुर्विंशप्रवाहेण त्रीन्मासांश्च स जीवति

Sinasabi na ito’y apat na buwan, at pagkaraan ay dagdag pang anim na araw. Sa tuluy-tuloy na daloy ng dalawampu’t apat (sukat), nabubuhay pa siya nang karagdagang tatlong buwan din.

Verse 68

दिनान्यत्र दशाष्टौ च संहरंत्येव चारतः । अवांतरदिने यस्तु संक्षेपात्ते प्रकीर्तितः

Dito, ayon sa wastong pagkakasunod, pinaiikli rin nila ang bilang ng mga araw—sampu at walo—sa nararapat na ayos. Ngunit ang tungkol sa araw na nasa pagitan, ito’y naipahayag sa iyo nang maikli lamang.

Verse 69

वामचारः समाख्यातो दक्षिणं शृणु सांप्रतम् । अष्टाविंशप्रवाहेण तिथिमानेन जीवति

Sa gayon, naipaliwanag na ang landas na pakaliwa (vāmacāra). Ngayon, sa sandaling ito, pakinggan ang landas na pakanan (dakṣiṇa). Ito’y sumusulong sa agos na dalawampu’t walo, at pinamamahalaan ng sukat ng mga tithi, ang mga araw sa buwan.

Verse 70

प्रवाहेण दशाहेन तत्संस्थेन विपद्यते । त्रिंशद्धस्रप्रवाहेन पञ्चाहेन विपद्यते

Sa tuluy-tuloy na agos, kapag nanatili sa gayong kalagayan, ito’y napaparam sa loob ng sampung araw; ngunit sa agos na tatlumpung libo (sa sukat o lakas), ito’y napaparam sa loob ng limang araw.

Verse 71

एकत्रिंशद्यदा देवि वहते च निरंतरम् । दिनत्रयं तदा तस्य जीवितं हि न संशयः

O Devī, kapag ito’y patuloy na umaagos nang walang patid hanggang tatlumpu’t isa (yunit), kung gayon ang buhay ng taong iyon ay tatlong araw na lamang—walang alinlangan dito.

Verse 72

द्वात्रिंशत्प्राणसंख्या च यदा हि वहते रविः । तदा तु जीवितं तस्य द्विदिनं हि न संशयः

Kapag sinasabing ang Araw ay nagdadala ng sukat na tatlumpu’t dalawang hininga, ang nalalabing buhay ng taong iyon ay dalawang araw na lamang—walang pag-aalinlangan.

Verse 73

दक्षिणः कथितः प्राणो मध्यस्थं कथयामि ते । एकभागगतो वायुप्रवाहो मुखमण्डले

Ang agos sa kanang panig ay tinawag na prāṇa. Ngayon ay ipaliliwanag ko sa iyo ang nasa gitna: sa bahagi ng mukha, ang daloy ng hangin ay kumikilos bilang iisang pinag-isang agos.

Verse 74

धावमानप्रवाहेण दिनमेकं स जीवति । चक्रमे तत्परासोर्हि पुराविद्भिरुदाहृतम्

Dahil tinatangay ng rumaragasang agos, nabubuhay siya nang isang araw lamang. Tunay nga, ang kalagayang napuputol ang buhay ay inilarawan ng mga sinaunang rishi bilang pagpasok sa “cakra” (siklo).

Verse 75

एतत्ते कथितं देवि कालचक्रं गतायुषः । लोकानां च हितार्थाय किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

O Diyosa, gayon ko naipaliwanag sa iyo ang gulong ng Panahon (kālacakra) na nagdadala sa mga nilalang sa dulo ng kanilang buhay. Sinabi ko rin ito para sa kapakanan ng mga daigdig. Ano pa ang nais mong marinig?