यममार्गे सुखदायकधर्माः (Dharmas that Grant Ease on the Path to Yama)

Verse 1

व्यास उवाच । कृतपापा नरा यांति दुःखेन महतान्विताः । यममार्गे सुखं यैश्च तान्धर्मान्वद मे प्रभो

Wika ni Vyāsa: “Ang mga taong nababalutan ng kasalanan ay lumalakad sa landas ni Yama, pasan ang matinding pagdurusa. O Panginoon, sabihin mo sa akin ang mga dharma o tungkuling matuwid na nagdudulot ng ginhawa at kabutihang‑kalagayan kahit sa daan ni Yama.”

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यमविचारतः । शुभाशुभमथो वक्ष्ये तान्धर्म्मान्सुखदायकान्

Wika ni Sanatkumāra: Tunay, ang nagawang karma ay tiyak na mararanasan ang bunga nito, walang pagbubukod. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang mga dharma na kaugnay ng mabuti at masamang gawa—mga disiplina na nagbibigay ng kagalingan at kapayapaan.

Verse 3

अत्र ये शुभकर्म्माणः सौम्यचित्ता दयान्विताः । सुखेन ते नरा यांति यममार्गं भयावहम्

Dito, yaong mga gumagawa ng mabubuting gawa—banayad ang isip at puspos ng habag—ay naglalakbay nang magaan sa landas ni Yama, bagaman ito’y nakatatakot para sa iba.

Verse 4

यः प्रदद्याद् द्विजेन्द्राणामुपानत्काष्ठपादुके । स नरोऽश्वेन महता सुखं याति यमालयम्

Sinumang maghandog sa pinakadakila sa mga dalawang-beses-isinilang (mga brāhmaṇa) ng panyapak—sandalyas o bakyang kahoy—ang taong iyon ay maglalakbay nang maginhawa patungo sa tahanan ni Yama, nakasakay sa isang dakilang kabayo.

Verse 5

छत्रदानेन गच्छंति यथा छत्रेण देहिनः । शिबिकायाः प्रदानेन तद्रथेन सुखं व्रजेत्

Kung paanong ang mga may katawan ay lumalakad na may silong ng payong, gayon din sa pag-aalay ng payong ay nakakamit ang gayong kanlungan. At sa pagbibigay ng palankin, nakakamtan ang ginhawang tila nakasakay sa karwahe, magaan ang paglalakbay sa landas ng buhay.

Verse 6

शय्यासनप्रदानेन सुखं याति सुविश्रमम् । आरामच्छायाकर्तारो मार्गे वा वृक्षरोपकाः । व्रजन्ति यमलोकं च आतपेऽति गतक्लमाः

Sa pag-aalay ng higaan at upuan, nakakamit ang ginhawa at malalim na pamamahinga. Yaong lumilikha ng pahingahan at lilim—gaya ng hardin, silungan, o nagtatanim ng mga puno sa daan—pagkaraan ng pagod sa ilalim ng araw, sa takdang panahon ay tutungo rin sa daigdig ni Yama, napapawi ang pagod at tinatanggap ang bunga ng kabutihang iyon.

Verse 7

यांति पुष्पगयानेन पुष्पारामकरा नराः । देवायतनकर्तारः क्रीडंति च गृहोदरे

Ang mga lalaking nagtatatag ng mga hardin ng bulaklak ay makaaabot sa paglalakbay sa sasakyang binubuhat ng mga bulaklak; at ang mga nagtatayo ng mga templo para sa mga Diyos ay magagalak at magsasaya sa mariringal na tahanang makalangit.

Verse 8

कर्तारश्च तथा ये च यतीनामाश्रमस्य च । अनाथमण्डपानां तु क्रीडंति च गृहोदरे

Gayundin, yaong mga nagtatag at nag-aalaga ng mga āśrama ng mga ascetic, at yaong may kaugnayan sa mga silungan para sa mga ulila—kahit nananatili sa hangganan ng buhay-pamilya—ay nakapaglilibang at gumagalaw sa mga gawain ng daigdig.

Verse 9

देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश्च पूजकाः । पूज्यमाना नरा यांति कामुकेन यथासुखम्

Ang mga lalaking sumasamba sa mga Deva, sa banal na apoy, sa Guru, sa mga Brahmin, at sa sariling ina at ama—na sila man ay pinararangalan—ay nakakamit ang minimithing layon at lumalakad sa buhay ayon sa nais, sa kaligayahang naaayon sa dharma.

Verse 10

द्योतयंतो दिशस्सर्वा यांति दीपप्रदायिनः । प्रतिश्रयप्रदानेन सुखं यांति निरामयाः

Ang mga nagkakaloob ng ilawan ay nagpapatuloy, nililiwanagan ang lahat ng dako. Sa pagbibigay ng kanlungan sa kapwa, nakakamtan nila ang ligaya at nananatiling walang karamdaman—sa bisa ng kabutihang sumusuporta sa dharma at nakalulugod kay Panginoong Śiva.

Verse 11

विश्राम्यमाणा गच्छंति गुरुशुश्रूषका नराः । आतोद्यविप्रदातारस्सुखं यांति स्वके गृहे

Ang mga lalaking tapat sa paglilingkod sa kanilang guru ay umaalis nang payapa, na wari’y nagpapahinga; at ang mga nagbibigay ng mga instrumentong pangmusika sa mga brāhmaṇa ay umuuwi sa sariling tahanan nang masaya.

Verse 12

सर्वकामसमृद्धेन यथा गच्छंति गोप्रदाः । अत्र दत्तान्नपानानि तान्याप्नोति नरः पथि

Kung paanong ang nagkakaloob ng mga baka ay naglalakbay na taglay ang katuparan ng lahat ng hangarin, gayon din ang tao sa daan (pagkaraan ng kamatayan) ay matatamo ang mismong pagkain at inuming ipinagkaloob niya rito sa mundo.

Verse 13

पादशौचप्रदानेन सजलेन पथा व्रजेत् । पादाभ्यंगं च यः कुर्यादश्वपृष्ठेन गच्छति

Dapat maglakbay sa landas na nababasa ng tubig na inihandog para sa paghuhugas ng mga paa. At sinumang nagmamasahe ng paa ay magkakamit ng gantimpalang tulad ng pagsakay sa likod ng kabayo—mabilis at mapalad na pag-usad.

Verse 14

पादशौचं तथाभ्यंगं दीपमन्नं प्रतिश्रयम् । यो ददाति सदा व्यास नोपसर्पति तं यमः

O Vyāsa, ang taong palagiang nagbibigay ng tubig para sa paghuhugas ng paa, langis para sa pagpapahid, ilawan para sa liwanag, pagkain, at masisilungan, ay hindi nilalapitan ni Yama. Ang matatag na kawanggawang ito ay habag na Śaiva, nagpapaluwag sa tali ng pāśa at nag-iingat sa deboto laban sa takot sa kamatayan.

Verse 15

हेमरत्नप्रदानेन याति दुर्गाणि निस्तरन् । रौप्यानडुत्स्रग्दानेन यमलोकं सुखेन सः

Sa pag-aalay ng ginto at mahahalagang hiyas, nalalampasan ng tao ang mga hirap at mapanganib na daanan. Sa handog na pagpapalaya sa isang torong pinalamutian ng pilak, mararating niya ang daigdig ni Yama nang magaan at payapa.

Verse 16

इत्येवमादिभिर्दानैस्सुखं यांति यमालयम् । स्वर्गे तु विविधान्भोगान्प्राप्नुवंति सदा नराः

Sa pamamagitan ng gayong mga kaloob at kahalintulad na kawanggawa, ang mga tao’y umaalis nang payapa patungo sa tahanan ni Yama; at pagkaraan, sa langit, patuloy nilang tinatamo ang sari-saring kaluguran.

Verse 17

सर्वेषामेव दानानामन्नदानं परं स्मृतम् । सद्यः प्रीतिकरं हृद्यं बलबुद्धिविवर्धनम्

Sa lahat ng uri ng kawanggawa, ang pag-aalay ng pagkain ang itinuturing na pinakamataas. Agad itong nagdudulot ng galak, nakalulugod sa puso, at nagpapalago ng lakas at linaw ng pag-unawa.

Verse 18

नान्नदानसमं दानं विद्यते मुनिसत्तम । अन्नाद्भवंति भूतानि तदभावे म्रियंति च

O pinakadakila sa mga pantas, walang kaloob na maihahambing sa pag-aalay ng pagkain. Mula sa pagkain nagmumula ang lahat ng nilalang, at sa kawalan nito sila’y napapahamak at namamatay.

Verse 19

रक्तं मांसं वसा शुक्रं क्रमादन्नात्प्रवर्धते । शुक्राद्भवंति भूतानि तस्मादन्नमयं जगत्

Mula sa pagkain, ayon sa pagkakasunod, sumisibol at napapangalagaan ang dugo, laman, taba, at binhi. Mula sa binhi nagkakaroon ng mga nilalang na may katawan; kaya ang sanlibutan ay binubuo ng pagkain.

Verse 20

हेमरत्नाश्वनागेन्द्रैर्नारीस्रक्चंदनादिभिः । समस्तैरपि संप्राप्तैर्न रमंति बुभुक्षिताः

Kahit makamtan ang ginto, mga hiyas, mahuhusay na kabayo, maharlikang elepante, mga babae, mga garland, sandalwood at iba pa—lahat nang sagana—ang taong gutom pa rin ay hindi nakasusumpong ng ligaya.

Verse 21

गर्भस्था जायमानाश्च बालवृद्धाश्च मध्यमाः । आहारमभिकांक्षंति देवदानवराक्षसाः

Maging nasa sinapupunan, bagong-silang, bata, matanda, o nasa gitnang gulang—ang mga deva, dānava, at rākṣasa ay pawang naghahangad ng pagkain bilang sustansiya.

Verse 22

क्षुधा निश्शेषरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः । स चान्नौषधिलेपेन नश्यतीह न संशयः

Ang gutom ay itinuturing na pinakadakilang karamdaman sa lahat ng sakit. At ang gutom na iyon ay tiyak na napapawi rito sa pamamagitan ng pagkain, ng gamot, at ng mga pahid na lunas—walang pag-aalinlangan.

Verse 23

नास्ति क्षुधासमं दुःखं नास्ति रोगः क्षुधासमः । नास्त्यरोगसमं सौख्यं नास्ति क्रोधसमो रिपुः

Walang dalamhating kapantay ng gutom; walang sakit na kapantay ng gutom. Walang ligayang kapantay ng pagiging walang karamdaman; at walang kaaway na kapantay ng galit.

Verse 24

अतएव महत्पुण्यमन्नदाने प्रकीर्तितम् । तथा क्षुधाग्निना तप्ता म्रियंते सर्वदेहिनः

Kaya nga, ang pag-aalay ng pagkain ay ipinahahayag na dakilang kabutihan. Sapagkat ang lahat ng may katawan, na sinusunog ng apoy ng gutom, ay tunay na namamatay.

Verse 25

अन्नदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणदश्चापि सर्वदः । तस्मादन्नप्रदानेन सर्वदानफलं लभेत्

Ang nagbibigay ng pagkain ay sinasabing nagbibigay ng buhay; at ang nagbibigay ng buhay ay nagbibigay rin ng lahat. Kaya sa pag-aalay ng pagkain, natatamo ang bunga ng lahat ng kaloob.

Verse 26

यस्यान्नपानपुष्टाङ्गः कुरुते पुण्यसंचयम् । अन्नप्रदातुस्तस्यार्द्धं कर्तुश्चार्द्धं न संशयः

Kapag ang isang tao—na ang katawan ay napalalakas sa pagkain at inumin ng iba—ay gumagawa ng mga gawaing nagtitipon ng kabutihang‑loob (puṇya), ang kalahati ng puṇya ay sa nagkaloob ng pagkain at ang kalahati ay sa gumawa; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 27

त्रैलोक्ये यानि रत्नानि भोगस्त्रीवाहनानि च । अन्नदानप्रदस्सर्वमिहामुत्र च तल्लभेत्

Anumang mga hiyas sa tatlong daigdig, pati mga kaluguran, mararangal na babae, at mga sasakyan—lahat ng iyon ay nakakamtan ng nagkakaloob ng pagkain, dito sa mundong ito at sa kabilang-buhay.

Verse 28

धर्म्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम् । तस्मादन्नेन पानेन पालयेद्देहमात्मनः

Upang makamtan ang dharma, artha, kāma, at mokṣa, ang katawan ng tao ang pinakadakilang kasangkapan. Kaya sa wastong pagkain at inumin, dapat alagaan at ingatan ang sariling katawan.

Verse 29

अन्नमेव प्रशंसंति सर्वमेव प्रतिष्ठितम् । अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति

Pagkain lamang ang pinupuri, sapagkat sa pagkain nakasalig ang lahat. Walang handog na kapantay ng pag-aalay ng pagkain—hindi pa nangyari noon at hindi rin mangyayari sa hinaharap.

Verse 30

अन्नेन धार्य्यते सर्वं विश्वं जगदिदं मुने । अन्नमूर्जस्करं लोके प्राणा ह्यन्ने प्रतिष्ठिताः

O pantas, ang buong sansinukob na ito—ang gumagalaw na daigdig—ay pinananatili ng pagkain. Sa mundo, ang pagkain ang bukal ng lakas at sigla, sapagkat ang mga hininga ng buhay ay tunay na nakasalig sa pagkain.

Verse 31

दातव्यं भिक्षवे चान्नं ब्राह्मणाय महात्मने । कुटुंबं पीडयित्वापि ह्यात्मनो भूतिमिच्छता

Ang naghahangad ng tunay na kapakanan para sa sarili ay dapat magbigay ng pagkain sa isang pulubing banal (bhikṣu) at sa isang dakilang Brāhmaṇa—kahit pa, sa paggawa nito, mapipilitan siyang higpitan ang yaman at gugulin ng kanyang sambahayan.

Verse 32

विददाति निधिश्रेष्ठं यो दद्यादन्नमर्थिने । ब्राह्मणायार्तरूपाय पारलौकिकमात्मनः

Ang sinumang magbigay ng pagkain sa nangangailangan—lalo na sa isang Brahmana na nasa dalamhati—ay nagkakamit para sa sarili ng pinakadakilang kayamanan sa kabilang daigdig.

Verse 33

अर्चयेद्भूतिमन्विच्छन्काले द्विजमुपस्थितम् । श्रांतमध्वनि वृत्त्यर्थं गृहस्थो गृहमागतम्

Ang maybahay na naghahangad ng mapalad na kasaganaan ay dapat, sa tamang oras, parangalan ang dvija (Brahmana) na dumating—pagod sa paglalakbay—na pumarito sa tahanan upang maghanapbuhay.

Verse 34

अन्नदः पूजयेद्व्यासः सुशीलस्तु विमत्सरः । क्रोधमुत्पतितं हित्वा दिवि चेह महत्सुखम्

Ang nagbibigay ng pagkain, gumagalang sa marunong na gaya ni Vyāsa, may mabuting asal at walang inggit, at iniiwan ang galit sa sandaling ito’y sumiklab—siya’y nagkakamit ng dakilang ligaya dito at sa langit.

Verse 35

नाभिनिंदेदधिगतं न प्रणुद्यात्कथंचन । अपि श्वपाके शुनि वा नान्नदानं प्रणश्यति

Huwag hamakin ang wastong natutuhan, ni huwag itong itaboy kailanman. Kahit ang pagkain ay ihandog sa aso o sa kumakain ng aso (isang itinatakwil), hindi nawawala ang bisa ng pagpapakain.

Verse 36

श्रांतायादृष्टपूर्वाय ह्यन्नमध्वनि वर्तते । यो दद्यादपरिक्लिष्टं स समृद्धिमवाप्नुयात

Para sa pagod at di-kilala (dayuhan) sa daan, ang pagkain ay tunay na sandigan sa paglalakbay. Sinumang magbigay ng pagkain nang hindi nagdudulot ng hirap o dalamhati, siya’y magkakamit ng kasaganaan.

Verse 37

पितॄन्देवांस्तथा विप्रानतिथींश्च महामुने । यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत्

O dakilang muni, ang taong nagpapasaya sa mga ninuno, sa mga deva, sa mga Brāhmaṇa, at sa mga panauhin sa pamamagitan ng pag-aalay ng pagkain ay nagkakamit ng napakalaking bunga ng kabutihan. Ang ganitong sustansiyang inihahandog nang may paggalang ay nagpapaluwag sa tali ng pāśa at umaalalay sa kaluluwa tungo sa biyaya ni Śiva.

Verse 38

अन्नं पानं च शूद्रेऽपि ब्राह्मणे च विशिष्यते । न पृच्छेद्गोत्रचरणं स्वाध्यायं देशमेव च

Ang pagkain at inumin ay dapat ihandog nang may nararapat na paggalang, maging ang tumatanggap ay Śūdra o Brāhmaṇa. Huwag usisain ang panauhin tungkol sa angkan (gotra) at sangay ng Veda (caraṇa), sa sariling pag-aaral (svādhyāya), o maging sa pinagmulan niyang lupain.

Verse 39

भिक्षितो ब्राह्मणेनेह दद्यादन्नं च यः पुमान् । स याति परमं स्वर्गं यावदाभूतसंप्लवम्

Sa mundong ito, ang lalaking kapag hinilingan ng isang brāhmaṇa ay nagbibigay ng pagkain, siya’y makararating sa pinakamataas na langit at mananatili roon hanggang sa pagkalusaw ng lahat ng nilalang.

Verse 40

अन्नदस्य च वृक्षाश्च सर्वकामफलान्विताः । भवंतीह यथा विप्रा हर्षयुक्तास्त्रिविष्टपे

Para sa nagkakaloob ng pagkain, maging ang mga punò rito ay napupuspos ng bunga ng lahat ng ninanais; gaya ng mga pinagpalang Brahmana, puspos ng galak, na uunlad sa mga daigdig na makalangit sa kabilang-buhay.

Verse 41

अन्नदानेन ये लोकास्स्वर्गे विरचिता मुने । अन्नदातुर्महादिव्यास्ताञ्छृणुष्व महामुने

O pantas, ang mga daigdig sa langit na nalilikha sa pamamagitan ng pag-aalay ng pagkain—yaong lubhang banal at makalangit na mga tahanang para sa nagbibigay ng pagkain—pakinggan mo ang tungkol sa mga iyon, O dakilang pantas.

Verse 42

भवनानि प्रकाशंते दिवि तेषां महात्मनाम् । नानासंस्थानरूपाणि नाना कामान्वितानि च

Sa langit, ang maningning na makalangit na tahanan ng mga dakilang kaluluwa ay kumikislap—iba’t iba ang anyo at pagkakayari, at kaloob ang sari-saring kagalakang ninanais.

Verse 43

सर्वकामफलाश्चापि वृक्षा भवनसंस्थिताः । हेमवाप्यः शुभाः कूपा दीर्घिकाश्चैव सर्वशः

At may mga punong nakapaligid sa tahanan na nagbibigay ng bunga ng bawat ninanais. Sa lahat ng dako ay may mapalad na mga balon, mahahabang lawa, at maging mga imbakan na ginto—sagana sa paligid.

Verse 44

घोषयंति च पानानि शुभान्यथ सहस्रशः । भक्ष्यभोज्यमयाश्शैला वासांस्याभरणानि च

At ipinahahayag nila, sa libu-libo, ang mga inuming mapalad. Mayroon ding mga bundok na yari sa mga pagkaing kakainin at lalamnan, pati mga kasuotan at mga palamuti rin.

Verse 45

क्षीरं स्रवंत्यस्सरितस्तथैवाज्यस्य पर्वताः । प्रासादाः पाण्डुराभासाश्शय्याश्च कनकोज्ज्वलाः

Doon, ang mga ilog ay umaagos ng gatas, at ang mga bundok ay yari sa nilinaw na mantikilya (ghee). Ang mga palasyo’y kumikislap sa maputlang liwanag, at ang mga higaan ay nagniningning na tila ginto.

Verse 46

तानन्नदाश्च गच्छंति तस्मादन्नप्रदो भवेत् । यदीच्छेदात्मनो भव्यमिह लोके परत्र च

Ang mga nagbibigay ng pagkain ay nakakamit ang mga mapalad na kalagayang iyon; kaya’t maging tagapagkaloob ng pagkain. Kung ninanais ang kabutihan para sa sarili sa mundong ito at sa kabilang-buhay, tiyak na isagawa ang pag-aalay ng pagkain bilang dāna.

Verse 47

एते लोकाः पुण्यकृतामन्नदानां महाप्रभाः । तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं मानवैर्ध्रुवम्

Ang mga daigdig na ito—maningning at lubhang marilag—ay para sa mga may-punyā na nagkakaloob ng pagkain bilang kawanggawa. Kaya’t ang tao ay dapat tiyak na magbigay ng pagkain, at gawin ito nang may natatanging pag-iingat at pag-uuna.

Verse 48

अन्नं प्रजापतिस्साक्षादन्नं विष्णुस्स्वयं हरः । तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति

Ang pagkain ay tunay na si Prajāpati mismo; ang pagkain ay si Viṣṇu; at ang pagkain ay si Śiva (Hara) sa Kanyang sarili. Kaya’t wala pang naging, at wala ring magiging, kaloob na kapantay ng pag-aalay ng pagkain.

Verse 49

कृत्वापि सुमहत्पापं यः पश्चादन्नदो भवेत् । विमुक्तस्सर्वपापेभ्यस्स्वर्गलोकं स गच्छति

Kahit ang isang tao ay nakagawa ng napakalaking kasalanan, kung pagkatapos ay maging tagapagkaloob ng pagkain, siya’y napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakararating sa daigdig ng langit.

Verse 50

अन्नपानाश्वगोवस्त्रशय्याच्छत्रासनानि च । प्रेतलोके प्रशस्तानि दानान्यष्टौ विशेषतः

Pagkain at inumin, isang kabayo, isang baka, kasuotan, higaan, payong, at upuan—ang walong handog na ito ang pinupuri bilang higit na mainam, lalo na para sa mga yumao sa daigdig ng mga preta.

Verse 51

एवं दानविशेषेण धर्मराजपुरं नरः । यस्माद्याति विमानेन तस्माद्दानं समाचरेत्

Kaya nga, sa pamamagitan ng natatanging anyo ng pagkakaloob na ito, ang tao ay makararaos sa lungsod ni Dharmarāja (Yama) sakay ng makalangit na sasakyan; kaya dapat itong isagawa nang masikap.

Verse 52

एतदाख्यानमनघमन्नदानप्रभावतः । यः पठेत्पाठयेदन्यान्स समृद्धः प्रजायते

Sa kapangyarihang nagmumula sa pag-aalay ng pagkain bilang kawanggawa, ang dalisay na banal na salaysay na ito ay namumunga: sinumang bumibigkas nito, o nagpapabigkas sa iba, ay isisilang na may kasaganaan.

Verse 53

शृणुयाच्छ्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्यो महामुने । अक्षय्यमन्नदानं च पितॄणामुपतिष्ठति

O dakilang pantas, sinumang sa panahon ng Śrāddha ay nakikinig sa itinakdang pagbigkas at nagpapakinig din sa mga brāhmaṇa, para sa kanya ang pag-aalay ng pagkain ay nagiging di-nauubos—at ito’y nananatiling kasiyahan at tulong sa mga Pitṛ (mga ninuno).