Shloka 23

ऋषभचरित्रवर्णनम् (Ṛṣabha-caritra-varṇanam) — “Account of Ṛṣabha’s Sacred Narrative”

Devanagari script

तत्रापि कंकनामाहं साहाय्यं सवितुर्विधे । व्यासस्य हि करिष्यामि निवृत्तिपथवर्द्धकः

Transliteration

tatrāpi kaṃkanāmāhaṃ sāhāyyaṃ saviturvidhe | vyāsasya hi kariṣyāmi nivṛttipathavarddhakaḥ

Translation

Doon din, ako—na tinatawag na Kaṅkana—ay magbibigay ng tulong sa Tagapag-ayos (Brahmā), ang Lumikha na tulad ng Araw. Tunay, kikilos ako para kay Vyāsa bilang nagpapalawak ng landas ng nivṛtti—ang panloob na daan ng pagtalikod na humahantong sa kalayaan.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: देशाधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात; 'also'

• कंकन: Kaṅkana
• कंकन: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कंकन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम (कंकन-नाम)

• आह: said
• आह: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अहं: I
• अहं: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• साहाय्यं: help/assistance
• साहाय्यं: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: साहाय्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सवितुः: of Savitṛ (the Sun)
• सवितुः: सम्बन्ध (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• विधे: O Vidhi (Brahmā)
• विधे: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम/उपाधि (विधि = ब्रह्मा)

• व्यासस्य: of Vyāsa
• व्यासस्य: सम्बन्ध (Beneficiary/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात; निश्चयार्थ

• करिष्यामि: I will do
• करिष्यामि: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• निवृत्तिपथवर्द्धकः: one who promotes the path of renunciation
• निवृत्तिपथवर्द्धकः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निवृत्ति-पथ-वर्द्धक (प्रातिपदिक; निवृत्ति + पथ + वर्द्धक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृपद; समासार्थ: 'निवृत्तेः पथस्य वर्द्धकः' (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: teaching

Cosmic Context

Cosmic Event: cyclic descent/emanation to aid dharma and mokṣa (avatāra-like assistance across yugas)

Characters & Entities

• Brahma
• Vyasa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights nivṛtti—the inward, renunciant orientation that culminates in liberation. From a Śaiva Siddhānta lens, it points to turning away from binding actions (pāśa) and moving toward Shiva’s grace-enabled freedom.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By emphasizing nivṛtti, it supports the purpose of Saguna Shiva worship (including Liṅga-upāsanā): disciplined devotion and purification that gradually turns the mind inward, making it fit for Shiva’s liberating knowledge and grace.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The practical takeaway is cultivation of nivṛtti through japa and inner withdrawal—especially steady mantra practice (such as the Panchākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”) alongside simple, sattvic discipline that reduces outward cravings.