ऋषभचरित्रवर्णनम् (Ṛṣabha-caritra-varṇanam) — “Account of Ṛṣabha’s Sacred Narrative”

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ चरितं शांकरं मुदा । रुद्रेण कथितं प्रीत्या ब्रह्मणे सुखदं सदा

Wika ni Nandīśvara: “O Sanatkumāra na ganap na nakaaalam, nang may galak ay isasalaysay ko ang Śaṅkara-carita—ang banal na kasaysayan ng Panginoong Śiva—na minsang isinalaysay ni Rudra nang may pag-ibig kay Brahmā, at laging pinagmumulan ng ligaya.”

Verse 2

शिव उवाच । सप्तमे चैव वाराहे कल्पे मन्वन्तराभिधे । कल्पेश्वरोऽथ भगवान्सर्वं लोकप्रकाशनः

Wika ni Śiva: “Sa ikapitong Kalpa, ang Varāha Kalpa, sa panahong tinatawag na Manvantara, ang Bhagavān bilang Kalpeśvara—ang Tagapagliwanag na nagpapahayag sa lahat ng daigdig—(noon) ay naghayag ng Kanyang Sarili.”

Verse 3

मर्नोर्वैवस्वतस्यैव ते प्रपुत्रो भविष्यति । तदा चतुर्युगाश्चैव तस्मिन्मन्वन्तरे विधे

O Vidhe, Lumikha, ikaw ay magiging apo-sa-tuhod ni Vaivasvata Manu; at sa mismong Manvantara na iyon, ang ikot ng apat na Yuga ay uusad ayon sa wastong kaayusan.

Verse 4

अनुग्रहार्थं लोकानां ब्राह्मणानां हिताय च । उत्पश्यामि विधे ब्रह्मन्द्वापराख्ययुगान्तिके

Upang ipagkaloob ang biyaya sa mga daigdig at para sa kapakanan ng mga brāhmaṇa, O Vidhe, O Brahmā, Ako’y nagpapakita sa pagtatapos ng panahong tinatawag na Dvāpara.

Verse 5

युगप्रवृत्त्या च तदा तस्मिंश्च प्रथमे युगे । द्वापरे प्रथमे ब्रह्मन्यदा व्यासः स्वयंप्रभुः

Kaya nga, sa pagsisimula ng pag-ikot ng mga kapanahunan, sa mismong unang Yuga—at muli, O Brahman, sa pasimula ng Dvāpara—lumitaw si Vyāsa, ang kusang nagniningning, sa pamamagitan ng sarili niyang banal na kapangyarihan.

Verse 6

तदाहं ब्राह्मणार्थाय कलौ तस्मिन्युगान्तिके । भविष्यामि शिवायुक्तः श्वेतो नाम महामुनिः

Kaya nga, para sa kapakanan ng mga brāhmaṇa, sa huling sandali ng yugto sa Kali, ako’y magpapakita—nakipagkaisa kay Śiva—bilang dakilang muni na nagngangalang Śveta.

Verse 7

हिमवच्छिखरे रम्ये छागले पर्वतोत्तमे । तदा शिष्याः शिखायुक्ता भविष्यन्ति विधे मम

Sa marikit na tuktok ng Himavat, sa dakilang bundok na tinatawag na Chāgala, sa panahong iyon—O Tagapag-ayos—ang aking mga alagad ay yaong may śikhā, ang banal na bunton ng buhok.

Verse 8

श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेताश्वः श्वेतलोहितः । चत्वारो ध्यानयोगात्ते गमिष्यन्ति पुरं मम

“Si Śveta, Śvetaśikha, Śvetāśva, at Śvetalohita—ang apat na ito, sa pamamagitan ng disiplina ng dhyāna-yoga, ay makararating sa aking sariling lunsod, ang aking banal na tahanan.”

Verse 9

ततो भक्ता भविष्यन्ति ज्ञात्वा मां तत्त्वतोऽव्ययम् । जन्ममृत्युजराहीनाः परब्रह्मसमाधयः

Pagkaraan nito, nang makilala nila Ako sa katotohanan bilang Di-nasisirang Realidad, sila’y nagiging mga deboto. Malaya sa kapanganakan, kamatayan, at pagtanda, sila’y nananahan sa samādhi sa Kataas-taasang Brahman—si Śiva, ang Pati na nagbibigay ng paglaya.

Verse 10

द्रष्टुं शक्यो नरैर्नाहमृते ध्यानात्पितामह । दानधर्मादिभिर्वत्स साधनैः कर्महेतुभिः

O Pitāmaha (Lolo Brahmā), hindi Ako kayang makita ng mga tao maliban sa pamamagitan ng pagninilay. Mahal kong anak, hindi sa kawanggawa, sa birtud na pang-ritwal, at iba pang pagsasanay na sanhi ng karma Ako tunay na makikita.

Verse 11

द्वितीये द्वापरे व्यासः सत्यो नाम प्रजापतिः । यदा तदा भविष्यामि सुतारो नामतः कलौ

Sa ikalawang Dvāpara, ang Vyāsa ay magiging Prajāpati na nagngangalang Satya. At sa kapanahunan ng Kali, tuwing may pagkakataon, magpapakita ako bilang Sūta, na kilala sa pangalang Sutāra.

Verse 12

तत्रापि मे भविष्यन्ति शिष्या वेदविदो द्विजाः । दुन्दुभिः शतरूपश्च हृषीकः केतुमांस्तथा

Doon din, magkakaroon din ako ng mga alagad—mga dvija na pantas at bihasa sa Veda: sina Dundubhi, Śatarūpa, Hṛṣīka, at gayundin si Ketumān.

Verse 13

चत्वारो ध्यानयोगात्ते गमिष्यन्ति पुरं मम । ततो मुक्ता भविष्यन्ति ज्ञात्वा मां तत्त्वतोऽव्ययम्

Ang apat na iyon, sa pamamagitan ng disiplina ng dhyāna-yoga, ay makararating sa aking banal na lunsod. Pagkaraan nito, sila’y magiging malaya, sapagkat nakilala nila Ako sa katotohanan bilang Walang-kupas na Realidad.

Verse 14

तृतीये द्वापरे चैव यदा व्यासस्तु भार्गवः । तदाप्यहं भविष्यामि दमनस्तु पुरान्तिके

Sa ikatlong Dvāpara-yuga, kapag ang pantas na Vyāsa ay magiging Bhārgava, sa panahong iyon Ako man ay magpapakita—bilang Daman, sa may labas na gilid ng lungsod.

Verse 15

तत्रापि च भविष्यन्ति चत्वारो मम पुत्रकाः । विशोकश्च विशेषश्च विपापः पापनाशनः

Doon din, lilitaw ang apat kong anak—Viśoka, Viśeṣa, Vipāpa, at Pāpanāśana—mga walang dalamhati, natatangi ang likas, at tagapagpuksa ng kasalanan.

Verse 16

शिष्यैः साहाय्यं व्यासस्य करिष्ये चतुरानन । निवृत्तिमार्गं सुदृढं वर्त्तयिष्ये कलाविह

O Brahmā na may apat na mukha, kasama ng mga alagad Ko ay tutulungan Ko si Vyāsa, at matibay Kong itatatag ang landas ng Nivṛtti—ang pagtalikod sa pagkakabuhol ng daigdig at paglingon sa loob tungo sa kalayaan—sa buong panahong ito.

Verse 17

चतुर्थे द्वापरे चैव यदा व्यासोंऽगिराः स्मृतः । तदाप्यहं भविष्यामि सुहोत्रो नाम नामतः

Sa ikaapat na Dvāpara rin, kapag si Vyāsa ay inaalala bilang “Āṅgirasa,” ako man ay magpapakita, na tatawaging Suhotra.

Verse 18

तत्रापि मम ते पुत्राश्चत्वारो योगसाधकाः । भविष्यंति महात्मानस्तन्नामानि ब्रुवे विधे

Doon din, O Tagapag-ayos (Brahmā), lilitaw ang apat mong anak—mga dakilang kaluluwang nakatuon sa pagsasanay ng Yoga. Ngayon ay sasabihin ko ang kanilang mga pangalan.

Verse 19

सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुदर्भो दुरतिक्रमः । शिष्यैः साहाय्यं व्यासस्य करिष्येऽहं तदा विधे

Sina Sumukha, Durmukha, Dudarbha, at Duratikrama—kasama ng aking mga alagad—ay tutulong noon kay Vyāsa, O Lumikha (Vidhe).

Verse 20

पञ्चमे द्वापरे चैव व्यासस्तु सविता स्मृतः । तदा योगी भविष्यामि कंको नाम महातपाः

Sa ikalimang Dvāpara, ang Vyāsa ay makikilala bilang Savitā. Sa panahong iyon, ako’y magiging isang dakilang yogin na mapag-asceta, na nagngangalang Kaṅka, puspos ng makapangyarihang tapa.

Verse 21

तत्रापि मम ते पुत्राश्चत्वारो योगसाधकाः । भविष्यन्ति महात्मानस्तन्नामानि शृणुष्व मे

“Doon din, apat na anak ko ang isisilang bilang mga anak mo—mga dakilang kaluluwa na ganap sa pagsasanay ng Yoga. Ngayon, pakinggan mo mula sa akin ang kanilang mga pangalan.”

Verse 22

सनकः सनातनश्चैव प्रभुर्यश्च सनन्दनः । विभुः सनत्कुमारश्च निर्मलो निरहंकृतिः

Sanaka, Sanātana, Prabhu, at Sanandana; Vibhu at Sanatkumāra—ang mga dalisay na pantas na ito, walang pagkamakasarili, ay kabilang sa mga pangunahing deboto at nakakakilala kay Śiva.

Verse 23

तत्रापि कंकनामाहं साहाय्यं सवितुर्विधे । व्यासस्य हि करिष्यामि निवृत्तिपथवर्द्धकः

Doon din, ako—na tinatawag na Kaṅkana—ay magbibigay ng tulong sa Tagapag-ayos (Brahmā), ang Lumikha na tulad ng Araw. Tunay, kikilos ako para kay Vyāsa bilang nagpapalawak ng landas ng nivṛtti—ang panloob na daan ng pagtalikod na humahantong sa kalayaan.

Verse 24

परिवर्ते पुनः षष्ठे द्वापरे लोककारकः । कर्ता वेदविभागस्य मृत्युर्व्यासो भविष्यति

Muli, sa ikaanim na pag-ikot, sa panahon ng Dvāpara, ang Lumikha ng Daigdig ay mahahayag bilang Mṛtyu‑Vyāsa, ang mag-aayos at maghahati ng mga Veda para sa kapakanan ng mga nilalang.

Verse 25

तदाऽप्यहं भविष्यामि लोकाक्षिर्नाम नामतः । व्यासस्य सुसाहा य्यार्थं निवृत्तिपथवर्द्धनः

Kahit noon, mahahayag ako sa pangalang Lokākṣi. Para sa marangal na pagtulong kay Vyāsa, ako’y magiging nagpapalawak ng landas ng nivṛtti—ang panloob na daan ng pagtalikod at pagtalima sa pagwawaksi, patungo sa kalayaan.

Verse 26

तत्रापि शिष्याश्चत्वारो भविष्यन्ति दृढव्रताः । सुधामा विरजाश्चैव संजयो विजयस्तथा

Doon din ay magkakaroon ng apat na alagad, matatag sa kanilang mga panata—Sudhāmā, Virajā, Saṃjaya, at gayundin si Vijaya.

Verse 27

सप्तमे परिवर्ते तु यदा व्यासः शतक्रतुः । तदाप्यहं भविष्यामि जैगीषव्यो विभुर्विधे

O Vidhē (Brahmā, ang laganap na Tagapag-ayos), sa ikapitong siklo ng pagbabago, kapag si Vyāsa, ang tagapagtipon ng Veda, ay naging Śatakratu (Indra), kung gayon Ako man ay magpapakita—na makikilala bilang Jaigīṣavya—upang mapanatili ang banal na kaayusan.

Verse 28

योगं संद्रढयिष्यामि महायोगविचक्षणः । काश्यां गुहान्तरे संस्थो दिव्यदेशे कुशास्तरिः

Ako, na bihasa sa Dakilang Yoga, ay papatibayin ngayon ang aking yoga upang maging matatag at di matinag—naninirahan sa Kāśī, sa loob ng isang yungib sa banal na pook, nakaupo sa upuang gawa sa sagradong damong kuśa.

Verse 29

साहाय्यं च करिष्यामि व्यासस्य हि शतक्रतोः । उद्धरिष्यामि भक्तांश्च संसारभयतो विधे

Tunay na tutulong Ako kay Vyāsa at kay Śatakratu (Indra); at, O Vidhī (Brahmā), ililigtas Ko rin ang Aking mga deboto mula sa takot ng saṃsāra, ang pag-ikot ng kapanganakan at kamatayan.

Verse 30

तत्रापि मम चत्वारो भविष्यन्ति सुता युगे । सारस्वतश्च योगीशो मेघवाहः सुवाहनः

Doon din, sa panahong yaon, magkakaroon Ako ng apat na anak na lalaki: Sārasvata, Yogīśa, Meghavāha, at Suvāhana.

Verse 31

अष्टमे परिवर्ते हि वसिष्ठो मुनिसत्तमः । कर्त्ता वेदविभागस्य वेदव्यासो भविष्यति

Tunay nga, sa ikawalong pag-ikot ng pagpapakita, si Vasiṣṭha, ang pinakadakilang muni, ay magiging Vedavyāsa—ang tagapag-ayos na maghahati at magsasaayos ng mga Veda.

Verse 32

तत्राप्यहं भविष्यामि नामतो दधिवाहनः । व्यासस्य हि करिष्यामि साहाय्यं योगवित्तम

Doon din, ako’y magpapakita—na tatawaging Dadhivāhana—at tunay na tutulong ako kay Vyāsa, ang nakaaalam ng Yoga, upang maisakatuparan ang kanyang gawain.

Verse 33

कपिलश्चासुरिः पञ्चशिखः शाल्वलपूर्वकः । चत्वारो योगिनः पुत्रा भविष्यन्ति समा मम

“Sina Kapila, Āsuri, Pañcaśikha, at Śālvala—ang apat na ito ay magiging mga anak ko, mga yogin na kapantay ko sa ganap na katuparang espirituwal.”

Verse 34

नवमे परिवर्ते तु तस्मिन्नेव युगे विधे । भविष्यति मुनिश्रेष्ठो व्यासः सारस्वताह्वयः

O Lumikha (Brahmā), sa mismong panahong iyon, sa ikasiyam na siklo ng pagbabago, lilitaw ang pinakadakilang pantas—si Vyāsa, na tanyag sa pangalang Sārasvata.

Verse 35

व्यासस्य ध्यायतस्तस्य निवृत्तिपथवृद्धये । तदाप्यहं भविष्यामि ऋषभो नामतः स्मृतः

Upang mapalago ang landas ng pagtalikod (nivṛtti) ni Vyāsa, habang siya’y nagmumuni-muni, sa sandaling iyon din ako’y mahahayag—na maaalala sa pangalang Ṛṣabha.

Verse 36

पराशरश्च गर्गश्च भार्गवो गिरिशस्तथा । चत्वारस्तत्र शिष्या मे भविष्यन्ति सुयोगिनः

“Sina Parāśara, Garga, Bhārgava, at gayundin si Giriśa—ang apat na ito ay magiging mga alagad ko roon, mga yogin na ganap.”

Verse 37

तैः साकं द्रढयिष्यामि योगमार्गं प्रजापते । करिष्यामि साहाय्यं वै वेदव्यासस्य सन्मुने

“Kasama nila, O Prajāpati, patitibayin ko ang landas ng Yoga; at tunay nga, O kagalang-galang na muni, magbibigay ako ng tulong sa marangal na Vedavyāsa.”

Verse 38

तेन रूपेण भक्तानां बहूनां दुःखिनां विधे । उद्धारं भवतोऽहं वै करिष्यामि दयाकरः

O Manlilikha (Brahmā), sa mismong anyong iyon, tunay na ililigtas Ko ang maraming debotong nagdurusa; sapagkat likas sa Akin ang habag at awa.

Verse 39

सोऽवतारो विधे मे हि ऋषभाख्यस्सुयोगकृत् । सारस्वतव्यासमनः कर्त्ता नानोतिकारकः

O Vidhe (Brahmā), ang pagkakatawang-tao Ko—na kilala bilang Ṛṣabha—ay nagtatatag ng pinakadakilang disiplina ng Yoga. Siya ang may-akda ng tradisyong Sarasvata–Vyāsa; matatag ang kaniyang isip at hindi gumagawa ng mga gawang nakapipinsala o lumalabag sa dharma.

Verse 40

अवतारेण मे येन भद्रायुर्नृपबालकः । जीवितो हि मृतः क्ष्वेडदोषतो जनकोज्झितः

Sa pamamagitan ng pagkakatawang-tao Ko, ang batang prinsipe na si Bhadrāyu—bagaman halos patay na dahil sa lason at iniwan ng sarili niyang ama—ay tunay na naibalik sa buhay.

Verse 41

प्राप्तेऽथ षोडशे वर्षे तस्य राजशिशोः पुनः । ययौ तद्वेश्म सहसा ऋषभः स मदात्मकः

Nang sumapit ang ikalabing-anim na taon ng batang maharlika, si Ṛṣabha—na ang isip ay nag-aalab sa kapalaluan at pagnanasa—ay biglang nagtungo muli sa tahanang iyon.

Verse 42

पूजितस्तेन स मुनिः सद्रूपश्च कृपानिधिः । उपादिदेश तद्धर्मान्राज्ययोगान्प्रजापते

Dahil siya’y pinarangalan, ang pantas na anyo at bukal ng habag na muni ay nagturo kay Prajāpati ng mga tungkuling iyon ayon sa dharma, at ng mga pagsasanay ng matuwid na pamamahala (rājya-yoga).

Verse 43

ततः स कवचं दिव्यं शंखं खङ्गं च भास्वरम् । ददौ तस्मै प्रसन्नात्मा सर्वशत्रुविनाशनम्

Pagkaraan, taglay ang mahinahong puso at banal na biyaya, ipinagkaloob Niya sa kanya ang banal na baluti, ang shankha, at ang maningning na espada—mga sandatang lumilipol sa lahat ng kaaway.

Verse 44

तदङ्ग भस्मनामृश्य कृपया दीनवत्सलः । स द्वादशसहस्रस्य गजानां च बलं ददौ

Pagkatapos, ang Tagapagtanggol ng mga nagdurusa, sa habag, ay hinaplos ang kanyang katawan ng banal na abo (bhasma) at ipinagkaloob ang lakas ng labindalawang libong elepante.

Verse 45

इति भद्रायुषं सम्यगनुश्वास्य समातृकम् । ययौ स्वैरगतस्तस्यां पूजितस्त्वृषभः प्रभुः

Sa gayon, matapos aliwin nang wasto si Bhadrāyuṣa kasama ang kanyang ina, ang Panginoon—si Vṛṣabha—na sinamba roon, ay malayang lumisan ayon sa Kanyang kalooban.

Verse 46

भद्रायुरपि राजर्षिर्जित्वा रिपुगणान्विधे । राज्यं चकार धर्मेण विवाह्य कीर्त्तिमालिनीम्

O Vidhi (Brahmā), ang maharlikang pantas na si Bhadrāyu rin, matapos daigin ang mga pangkat ng kaaway, ay namuno sa kanyang kaharian ayon sa dharma, pagkaraang pakasalan si Kīrtimālinī.

Verse 47

इत्थं प्रभावं ऋषभोऽवतारः शङ्करस्य मे । सतां गतिर्दीनबन्धुर्नवमः कथितस्तव

Sa gayon, inilarawan ko sa iyo ang maringal na kapangyarihan ng pagkakatawang-tao ni Śaṅkara bilang Ṛṣabha—ang kanlungan ng mga banal at mahabaging kaibigan ng mga nagdurusa—na ipinahayag bilang ikasiyam na pagkakatawang-tao.

Verse 48

ऋषभस्य चरित्रं हि परमं पावनं महत् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं श्रोतव्यं च प्रयत्नतः

Tunay ngang ang banal na kasaysayan ng buhay ni Ṛṣabha ay lubhang nakapagdalisay at dakila. Nagkakaloob ito ng gantimpalang makalangit, dangal, at mahabang buhay; kaya dapat itong pakinggan nang taimtim at may pagsisikap.