Yatinātha-līlā: Śiva’s Test of the Bhilla Devotees at Arbuda Mountain

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु प्राज्ञ प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । अवतारं पुरानन्दं यातिनाथाह्वयं मुने

Wika ni Nandīśvara: O marunong, makinig ka. Ipahahayag ko ang pagkakatawang-tao ni Śiva, ang Kataas-taasang Sarili—isang sinaunang pagbaba na nagkakaloob ng ānanda, na tinatawag na Yātinātha, O muni.

Verse 2

अर्बुदाचलसंज्ञे तु पर्वते भिल्लवंशजः । आहुकश्च तदभ्याशे वसतिस्म मुनीश्वर

O panginoon sa mga muni, sa bundok na tinatawag na Arbuda ay may isang lalaking mula sa lahing Bhilla, na ang pangalan ay Āhuka; nanirahan siya sa mismong kalapit na pook na iyon.

Verse 3

तत्पत्नी ह्याहुका नाम बभूव किल सुव्रता । उभावपि महाशैवावास्तान्तौ शिवपूजकौ

Ang kanyang asawa, ayon sa salaysay, ay nagngangalang Āhukā—matatag sa banal na mga panata. Silang dalawa ay dakilang Śaiva, namumuhay bilang tapat na sumasamba kay Panginoong Śiva.

Verse 4

कस्मिंश्चित्समये भिल्लः शिवभक्तिरतः सदा । आहारार्थं स्वपत्न्याश्च सुदूरं स गतो मुने

Sa isang pagkakataon, O muni, ang Bhilla na iyon—laging masikhay sa bhakti kay Śiva—ay naglakbay nang malayo upang maghanap ng pagkain para sa sarili at sa kanyang asawa.

Verse 5

एतस्मिन्नन्तरे तत्र गेहे भिल्लस्य शङ्करः । भूत्वा यतिवपुः सायं परीक्षार्थं समाययौ

Samantala, doon sa bahay ng Bhilla, dumating si Śaṅkara sa dapithapon, taglay ang anyo ng isang asceta, upang siya’y subukin.

Verse 6

तस्मिन्नवसरे तत्राजगाम स गृहाधिपः । पूजनं च यतीशस्य चकार प्रेमतः सुधीः

Sa mismong sandaling iyon, dumating ang may-ari ng tahanan; ang marunong, puspos ng pag-ibig at debosyon, ay nagsagawa ng pagsamba sa Panginoon ng mga asceta (Śiva).

Verse 7

तद्भावस्य परीक्षार्थं यतिरूपस्स शंकरः । महालीलातरः प्रीत्या भीतं प्रोवाच दीनगीः

Upang subukin ang tunay na loob ng kanyang puso, si Śaṅkara ay nag-anyong asceta. Ang Kataas-taasang Panginoon, nalulugod sa Kanyang dakilang lila, ay nagsalita nang may pag-ibig sa natatakot na tao sa mapagkumbaba at marahang tinig.

Verse 8

यतिनाथ उवाच । अद्य स्थलं निवासार्थं देहि मे प्रातरेव हि । यास्यामि सर्वथा भिल्ल स्वस्ति स्यात्तव सर्वदा

Wika ni Yatinātha: “Ibigay mo sa akin ang isang lugar na matutuluyan ngayong araw; tunay na sa umaga ako’y aalis. O Bhilla, tiyak na ako’y yayaon—nawa’y laging mapasaiyo ang pagpapala at kagalingan.”

Verse 9

भिल्ल उवाच । त्यम्प्रोक्तं त्वया स्वामिञ्शृणु मद्वचनं च ते । अति स्वल्पं स्थलं मे हि स्यान्निवासः कथन्तव

Wika ng Bhilla: “O aking panginoon, naunawaan ko ang iyong sinabi. Ngayon, pakinggan mo rin ang aking mga salita. Tunay na napakaliit ng aking tahanan—paano ka makapaninirahan doon?”

Verse 10

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स यतिस्तेन गमनाय मतिन्दधे । तावद्भिल्ल्या वचः प्रोक्तं स्वामिनं संविचार्य्य वै

Wika ni Nandīśvara: Nang masabihan siya nang gayon, nagpasiya ang asetiko na umalis. Noon din, ang babaeng Bhil—matapos pagnilayan ang kanyang panginoon—ay nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 11

भिल्ल्युवाच । स्वामिन्देहि यतेःस्थानं विमुखं कुरु मातिथिम् । गृहधर्मं विचार्य्य त्वमन्यथा धर्मसंक्षयः

Sabi ni Bhilli: “Panginoon ko, italaga ang nararapat na lugar para sa asetiko, at paalisin ang panauhin. Isaalang-alang ang dharma ng maybahay; kung hindi, hihina ang dharma.”

Verse 12

स्थीयतान्ते गृहाभ्यंतः सुखेन यतिना सह । अहं बहिः स्थितिं कुर्य्यामायुधानि बृहन्त्यपि

“Manatili kayo nang payapa sa loob ng bahay kasama ang asetiko. Ako’y magbabantay sa labas—kahit pa makapangyarihan ang mga sandata.”

Verse 13

नन्दीश्वर उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भिल्ल्या धर्मान्वितं शिवम् । स्वपत्न्या मनसा तेन भिल्लेन च विचारितम्

Wika ni Nandīśvara: Nang marinig ang mga salitang maka-dharma ng babaeng Bhil, ang Bhilla na mangangaso—kasama ang kanyang asawa—ay nagmuni-muni sa puso tungkol kay Śiva, ang Panginoong kaisa ng Dharma.

Verse 14

स्त्रियं बहिश्च निष्कास्य कथं स्थेयं मया बहे । यतेरन्यत्र गमनमधर्म्मकरमात्मनः

Matapos itaboy ang babae sa labas, paano ako mananatili sa labas? Para sa isang yati (mapagpigil na renunsyante), ang pagpunta sa ibang dako mula sa lugar ng panata ay nagiging sanhi ng adharma sa sarili.

Verse 15

द्वयमप्युचितं नैव सर्वथा गृहमेधिनः । यद्भावि तद्भवेदेव मया स्थेयं गृहाद्बहिः

Ang dalawang landasing ito ay hindi kailanman tunay na angkop para sa isang maybahay sa anumang kalagayan. Ang nakatakda ay tiyak na mangyayari; kaya mananatili ako sa labas ng tahanan, na may pusong hiwalay sa pagkakabuhol ng buhay-angkan.

Verse 16

इत्याग्रहन्तदा कृत्वा गृहान्तः स्थाय तौ मुदा । स्वायुधानि च संस्थाप्य भिल्लोऽतिष्ठद्गृहाद्बहिः

Pagkaraang gawin ang gayong pakiusap noon, ang dalawa ay nanatiling masaya sa loob ng bahay. Ang Bhilla, matapos ilagay sa ayos ang kanyang mga sandata, ay tumindig sa labas ng bahay.

Verse 17

रात्रौ तम्पशवः क्रूरा हिंसकाः समपीडयन् । तेनापि च यथाशक्ति कृतो यत्नो महांस्तदा

Sa gabi, ang mababangis at mararahas na nilalang na yaon ay labis na nagpahirap sa kanya; gayunman, noon din ay nag-ukol siya ng dakilang pagsisikap, ayon sa abot ng kanyang lakas.

Verse 18

एवं यत्नं प्रकुर्वाण स भिल्लो बलवानपि । प्रारब्धात्प्रेरितैर्हिंस्रैर्बलादासीच्च भक्षितः

Kahit gumagawa siya ng gayong pagsisikap, ang mangangaso—bagaman malakas—ay sapilitang sinugod at nilamon ng mababangis na hayop na itinulak ng sarili niyang prārabdha (hinog na karma).

Verse 19

प्रातरुत्थाय स यतिर्दृष्ट्वा हिंस्रैश्च भक्षितम् । भिल्लं वने चरंतं वै दुःखितोऽभूदतीव हि

Pagsapit ng umaga, pagbangon ng asetikong yaon, nakita niyang (ang iyon) ay nilamon na ng mababangis na hayop; at nang makita ang Bhilla na gumagala sa gubat, siya’y labis na nabagabag at nalungkot.

Verse 20

दुखितं तं यतिन्दृष्ट्वा भिल्ली सा दुःखितापि हि । धैर्यात्स्वदुःखं संहृत्य वचनं चेदमब्रवीत्

Nang makita niya ang asetikong iyon na nababalot ng dalamhati, si Bhillī—bagaman siya man ay nagdurusa—ay nagpatatag sa sarili sa pamamagitan ng tapang, pinigil ang sariling pighati, at nagsalita sa kanya ng mga salitang ito.

Verse 21

भिल्ल्युवाच । किमर्थं क्रियते दुःखं भद्रं जातं यतेऽधुना । धन्योयं कृतकृत्यश्च यज्जातो मृत्युरीदृशः

Wika ni Bhillī: “Bakit ipinahahayag ang dalamhati, O yati? Ngayon ay may naganap na mapalad. Tunay na pinagpala ang taong ito at ganap na ang kanyang layon, sapagkat dumating sa kanya ang ganitong kamatayan.”

Verse 22

अहं चैनं गमिष्यामि भस्म भूत्वानले यते । चितां कारय सुप्रीत्या स्त्रीणां धर्मः सनातनः

“Ako man ay sasama sa kanya—magiging abo sa apoy, O yati. Ihanda mo ang puneraryong siga nang may pag-ibig at paggalang; ito ang walang hanggang dharma ng mga babae.”

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा हितं मत्वा स्वयं यतिः । चितां व्यरचयत्सा हि प्रविवेश स्वधर्मतः

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang asceta—sa pag-aakalang ito’y mabuti at kapaki-pakinabang—ay siya mismo ang naghanda ng pira (pyre) at saka pumasok dito, ayon sa dharma na inunawa niyang kanya.

Verse 24

एतस्मिन्नन्तरे साक्षात्पुरः प्रादुरभूच्छिवः । धन्ये धन्ये इति प्रीत्या प्रशंसस्तां हरोऽब्रवीत्

Sa sandaling iyon, si Śiva mismo ay hayagang nagpakita sa harap niya. Nalugod si Hara at buong pagmamahal siyang pinuri: “Mapalad—mapalad ka!”

Verse 25

हर उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि त्वदाचरणतोऽनघे । तवादेयं न वै किंचिद्वश्योऽहं ते विशेषतः

Wika ni Hara: “Humiling ka ng biyaya; nalulugod Ako sa iyong asal, O walang kasalanan. Tunay na wala Akong dapat kunin mula sa iyo bilang kapalit—sa katunayan, lalo kitang kinalulugdan.”

Verse 26

नन्दीश्वर उवाच । तच्छुत्वा शम्भुवचनं परमानन्ददायकम् । सुखं प्राप्तं विशेषेण न किंचित्स्मरणं ययौ

Sabi ni Nandīśvara: Nang marinig ang mga salita ni Śambhu na nagbibigay ng sukdulang kaligayahan, nakamtan niya ang natatanging kapayapaan; at pumasok siya sa kalagayang wala nang ibang gunita o alaala.

Verse 27

तस्यास्तद्गतिमालक्ष्य सुप्रसन्नो हरोऽभवत् । उवाच च पुनः शम्भुर्वरं ब्रूहीति ताम्प्रभुः

Nang makita ang kanyang asal at ang landas na tinahak niya, labis na nalugod si Hara (Panginoong Śiva). Pagkaraan, muling nagsalita ang Panginoong Śambhu sa kanya: “Magsalita—pumili ng biyaya.”

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे तृ० शतरुद्रसंहि० यतिनाथब्रह्महंसाह्वयशिवावतारचरितवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ika-28 kabanata ng ikatlong bahagi ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Śatarudra Saṃhitā, na pinamagatang “Paglalarawan ng buhay ng pagkakatawang-tao ni Śiva na kilala bilang Yatinātha (tinatawag ding Brahmahaṃsa).”

Verse 29

भिल्लश्च वीरसेनस्य नैषधे नगरे वरे । महान्पुत्रो नलो नाम भविष्यति न संशयः

At sa marilag na lungsod ng Niṣadha, si Vīrasena ay tunay na magkakaroon ng isang dakilang anak na lalaki na ang pangalan ay Nala—walang alinlangan dito.

Verse 30

त्वं सुता भीमराजस्य वैदर्भे नगरेऽनघे । दमयन्ती च विख्याता भविष्यसि गुणान्विता

O ikaw na walang dungis, ikaw ay magiging anak na babae ni Haring Bhīma sa lungsod ng Vidarbha; at ikaw ay magiging tanyag bilang Damayantī, na puspos ng mararangal na katangian.

Verse 31

युवां चोभौ मिलित्वा च राजभोगं सुविस्तरम् । भुक्त्वा मुक्तिं च योगीन्द्रेर्लप्स्येथे दुर्लभां ध्रुवम्

Kapag kayo’y nagkaisa, kayong dalawa ay magtatamasa ng malawak na ligaya ng kahariang karangyaan; at pagkaraan, tiyak ninyong makakamtan ang matatag na mukti, ang paglaya na maging sa mga pinakadakilang yogin ay mahirap makuha.

Verse 32

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च स्वयं शम्भुर्लिङ्गरूपोऽभवत्तदा । तस्मान्न चलितो धर्मादचलेश इति स्मृतः

Wika ni Nandīśvara: “Pagkasabi nito, si Śambhu mismo ay nag-anyong Liṅga. Kaya’t yamang hindi Siya lumilihis sa Dharma, Siya’y inaalala bilang ‘Acaleśa’—ang Panginoong Di-Nagagalaw.”

Verse 33

स भिल्ल आहुकश्चापि वीरसेनसुतोऽभवत् । नैषधे नगरे तात नलनामा महानृपः

Ang Bhilla na iyon ay naging si Āhuka rin, at isinilang bilang anak ni Vīrasena. Sa lungsod ng Niṣadha, mahal kong anak, siya’y naging dakilang haring nagngangalang Nala.

Verse 34

आहुका सा महाभिल्ली भीमस्य तनयाऽभवत् । वैदर्भे नगरे राज्ञो दमयन्तीति विश्रुता

Ang dakilang babaeng Bhillī na si Āhukā ay naging anak na babae ni Haring Bhīma. Sa lungsod ng Vidarbha, siya’y nakilala at sumikat sa pangalang Damayantī.

Verse 35

यतिनाथाह्वयस्सोपि हंसरूपोऽभवच्छिवः । विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलेन वै

Ang kilala sa pangalang Yatinātha ay hindi iba kundi si Śiva mismo, na nag-anyong gansa. Tunay ngang Siya ang nagpagawa at nagpatupad ng kasal nina Damayantī at Nala.

Verse 36

पूर्वसत्काररूपेण महापुण्येन शंकरः । हंसरूपं विधायैव ताभ्यां सुखमदात्प्रभुः

Bilang ganti sa kanilang naunang magalang na pagtanggap—isang dakilang kabutihan—si Panginoong Śaṅkara, ang Kataas-taasang Guro, ay nag-anyong Haṃsa (gansa) at ipinagkaloob sa kanilang dalawa ang ligaya at kagalingan.

Verse 37

शिवो हंसावतारो हि नानावार्ताविचक्षणः । दमयन्त्या नलस्यापि परमानन्ददायकः

Tunay nga, si Śiva ay nagkatawang-tao bilang Hamsa, ang banal na sisne, na marunong umunawa sa sari-saring salaysay at maseselang aral; at kina Damayantī at Nala, Siya ang nagkakaloob ng sukdulang kaligayahan.

Verse 38

इदं चरितं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्तेः । यतीशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि हंसाह्वयस्यापि विमुक्तिदं हि

Ang salaysay na ito ay lubhang banal at pinakadalisay—tungkol sa avatāra ni Śiva na ang Kanyang katanyagan ay sagrado. Ito ang kamangha-manghang kasaysayan ng tinatawag na Yatīśa, na tinatawag ding Hamsa; tunay na ito’y nagkakaloob ng paglaya (mokṣa).

Verse 39

यतीशब्रह्महंसाख्यावतारचरितं शुभम् । शृणुयाच्छ्रावयेद्यो हि स लभेत परां गतिम्

Sinumang makinig—o magpakinggan sa iba—sa mapalad na salaysay ng pagkakatawang-tao ni Śiva na kilala bilang Yatīśa (Panginoon ng mga asceta) at Brahmahaṁsa, ay makakamit ang kataas-taasang kalagayan (kalayaan).

Verse 40

इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भक्तिवर्धनमुत्तमम्

O walang dungis, ang banal na salaysay na ito ay nagkakaloob ng bunga ng lahat ng matuwid na hangarin. Ipinagkakaloob nito ang gantimpalang makalangit, dangal, at mahabang buhay; at—pinakamataas sa lahat—pinapalago ang debosyon kay Panginoong Śiva.

Verse 41

श्रुत्वैतच्चचरितं शम्भोर्यतिहंसस्वरूपयोः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्

Matapos marinig ang banal na salaysay na ito tungkol kay Śambhu sa anyo ng asceta at sa anyong tulad ng haṁsa, tatamasahin ng tao ang lahat ng ligaya sa mundong ito at sa huli ay makararating sa Śivapura—ang kataas-taasang tahanan ni Śiva.