यक्षेश्वरावतारः (Yakṣeśvara-Avatāra) and the Nīlakaṇṭha Paradigm in the Churning of the Ocean

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । यक्षेश्वरावतारं च शृणु शंभोर्मुनीश्वर । गर्विणं गर्वहन्तारं सताम्भक्तिविवर्द्धनम्

Wika ni Nandīśvara: O panginoon sa mga muni, pakinggan mo ang salaysay ng pagkakatawang-tao ni Śambhu bilang Yakṣeśvara—Siya na nagpapayuko sa mapagmataas, pumupuksa sa pagmamataas mismo, at nagpapalago ng debosyon ng mga banal.

Verse 2

पुरा देवाश्च दैत्याश्च पीयूषार्थम्महाबलाः । क्षीरोदधिं ममन्थुस्ते सुकृत स्वार्थ सन्धयः

Noong unang panahon, ang mga Deva at mga Daitya—makapangyarihan at nagnanais makamtan ang amṛta, ang nektar ng kawalang-kamatayan—ay nagkiskis sa Karagatang Gatas, matapos magkaisa para sa sariling minimithing pakinabang, na sinusuportahan ng naipong kabutihang-loob.

Verse 3

मथ्यमानेऽमृते पूर्वं क्षीराब्धेस्सुरदानवैः । अग्नेः समुत्थितं तस्माद्विषं कालानलप्रभम्

Nang ang Karagatang Gatas ay kiniskis ng mga Deva at mga Dānava para sa amṛta, bago pa lumitaw ang nektar, unang sumiklab mula roon ang isang lason—nagniningas na gaya ng kālānala, apoy ng pagkalusaw sa wakas ng panahon.

Verse 4

तं दृष्ट्वा निखिला देवा दैत्याश्च भयविह्वलाः । विद्रुत्य तरसा तात शंभोस्ते शरणं ययुः

Nang makita Siya, ang lahat ng mga Deva at mga Daitya ay nanginig sa takot at nagtakbuhang mabilis; at, o minamahal, sila’y lumapit upang manangan sa kanlungan ni Śambhu (Panginoong Śiva).

Verse 5

दृष्ट्वा तं शंकरं सर्वे सर्वदेवशिखामणिम् । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या साच्युता नतमस्तकाः

Nang makita si Śaṅkara—ang hiyas sa tuktok ng lahat ng mga diyos—sila’y yumukod at nagpatirapa, at sa debosyon ay nagpuri sa Kanya, nakayuko ang ulo sa paggalang, hindi nalilihis sa dharma.

Verse 6

ततः प्रसन्नो भगवाच्छङ्करो भक्तवत्सलः । पपौ विषं महाघोरं सुरासुरगणार्दनम्

Pagkaraan, ang Mapalad na Panginoong Śaṅkara—na mahabagin sa mga deboto—nang malugod, ay ininom ang lubhang nakapanghihilakbot na lason na nagpapahirap sa mga pangkat ng mga deva at asura.

Verse 7

पतिं तं विषमं कण्ठे निदधे विषमुल्बणम् । रेजेतेनाति स विभुर्नीलकण्ठो बभूव ह

Ang Panginoong namamahala sa lahat (Pati) ay inilagak ang nakapanghihilakbot at napakalakas na lason sa sarili Niyang lalamunan. Dahil dito, ang Lubos na Lumalaganap ay nagningning nang labis, kaya Siya’y nakilala bilang Nīlakaṇṭha, ang Panginoong Bughaw ang Lalamunan.

Verse 8

ततः सुरा सुरगणा ममन्थुः पुनरेव तम् । विषदाहविनिर्मुक्ताः शिवानुग्रहतोऽखिलाः

Pagkaraan, muling hinalo ng mga Deva at ng mga pangkat ng mga diyos ang yaon. Sa biyaya ni Panginoong Śiva, lubos silang napalaya sa hapdi ng lason at nagpatuloy sa paghalo nang may panibagong tatag.

Verse 9

तातो बहूनि रत्नानि निस्सृतानि ततो मुने । अमृतं च पदार्थं हि सुरदानवयोर्मुने

Pagkaraan, O pantas, maraming mahahalagang hiyas ang lumitaw mula roon. At mula sa mismong paghalo, O muni, sumibol din ang Amṛta, ang nektar ng kawalang-kamatayan, para sa kapakinabangan ng mga Deva at ng mga Dānava.

Verse 10

तत्पपुः केवलन्देवा नासुराः कृपया हरेः । ततो बभूव सुमहद्रत्नं तेषां मिथोऽकदम्

Sa habag ni Panginoong Hari, ang mga Deva lamang ang uminom nito—hindi ang mga asura. Pagkaraan, may isang napakadakilang hiyas na lumitaw, at iyon ang naging sanhi ng alitan sa pagitan nila.

Verse 11

द्वन्द्वयुद्धम्बभूवाथ देवदानवयोर्मुने । तत्र राहुभयाच्चन्द्रो विदुद्राव तदर्दितः

O pantas, noon ay sumiklab ang mabagsik na labanan nang harapan sa pagitan ng mga diyos at ng mga Dānava. Sa kaguluhang iyon, ang Buwan, sa takot kay Rāhu, ay tumakas, nababagabag at hinahabol ng pangamba.

Verse 12

जगाम सदनं शंभोः शरणम्भय विह्वलः । सुप्रणम्य च तुष्टाव पाहिपाहीति संवदन्

Nayanig sa takot, siya’y nagtungo sa tahanan ni Śambhu upang sumilong. Malalim na nagpatirapa, pinuri niya Siya, paulit-ulit na sumisigaw: “Iligtas Mo ako, iligtas Mo ako!”

Verse 13

ततस्सतामभयदः शंकरो भक्तवत्सलः । दध्रे शिरसि चन्द्रं स विभुश्शरणमागतम्

Pagkaraan, si Śaṅkara—tagapagkaloob ng kawalang-takot sa mga matuwid at mapagmahal sa mga deboto—ay inilagay sa Kanyang ulo ang Buwan na lumapit upang magkanlong. Ang Panginoong sumasaklaw sa lahat ay nagkaloob dito ng pag-iingat at dangal.

Verse 14

अथागतस्तदा राहुस्तुष्टाव सुप्रणम्य तम् । शंकरं सकलाधीशं वाग्भिरिष्टाभिरादरात्

Pagkatapos, dumating si Rahu at, malalim na nagpatirapa, pinuri niya si Śaṅkara—ang Panginoon ng lahat—sa piling mga salita na inialay nang may paggalang at debosyon.

Verse 15

शंभुस्तन्मतमाज्ञाय तच्छिरांस्यच्युतेन ह । पुरा छिन्नानि वै केतुसंज्ञानि निदधे गले

Nang maunawaan ni Śambhu ang layon, ipinagawa niya kay Acyuta (Viṣṇu) ang pagputol sa mga ulong iyon; at ang mga ulong iyon, na pagkaraan ay tinawag na “Ketu,” ay matagal nang inilagay ni Śiva sa Kanyang leeg bilang palamuti.

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां यक्षेश्वरावतारवर्णनं नाम षोडशोध्यायः

Sa ganito nagtatapos ang Ikalabing-anim na Kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan sa Pagkakatawang-tao ni Yakṣēśvara,” sa Ikatlong Aklat ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa loob ng Śatarudra Saṃhitā.

Verse 17

विष्णुप्रभृतयः सर्व्वे बभूवुश्चातिगर्विताः । बलानि चांकुरंतोन्तश्शिवमायाविमोहिताः

Si Vishnu at ang iba pang mga diyos ay lubhang nagmataas; at dahil sa Māyā ni Shiva na lumito sa kanilang kalooban, pinahintulutan nilang sumibol at lumaki ang kanilang mga kapangyarihan sa loob nila.

Verse 18

ततस्स शंकरो देवः सर्वाधीशोथ गर्वहा । यक्षो भूत्वा जगामाशु यत्र देवाः स्थिता मुने

Pagkaraan, si Śaṅkara—ang Deva, Panginoon ng lahat, tagapagwasak ng pagmamataas—ay dagling nagtungo sa kinaroroonan ng mga diyos, O pantas, matapos mag-anyong Yakṣa.

Verse 19

सर्वान्दृष्ट्वाच्युतमुखान्देवान्यक्षपतिस्स वै । महागर्वाढ्यमनसा महेशाः प्राह गर्वहा

Nang makita ang lahat ng mga diyos na pinangungunahan ni Acyuta (Vishnu), ang panginoon ng mga Yakṣa (Kubera)—na ang isip ay namamaga sa malaking pagmamataas—ay nagsalita kay Maheśa, ang tagapagwasak ng pagmamataas.

Verse 20

यक्षेश्वर उवाच । किमर्थं संस्थिता यूयमत्र सर्वे सुरा मिथः । किमु काष्ठाखिलम्ब्रूत कारणं मेनुपृच्छते

Wika ni Yakṣeśvara: “Sa anong dahilan kayo, kayong lahat na mga diyos, ay nagkatipon dito? Ipaalam sa akin ang tunay na sanhi nang walang pagtatago, sapagkat ako’y nagtatanong.”

Verse 21

देवा ऊचुः । अभूदत्र महान्देव रणः परमदारुणः । असुरा नाशितास्सर्वेऽवशिष्टा विद्रुता गताः

Nagsalita ang mga diyos: “O Mahādeva, dito naganap ang isang dakilang labanan, tunay na napakakakila-kilabot. Nalipol ang lahat ng asura; ang mga natira ay tumakas sa takot.”

Verse 22

वयं सर्वे महावीरा दैत्यघ्ना बलवत्तराः । अग्रेस्माकं कियन्तस्ते दैत्य क्षुद्रबलास्सदा

Kami ay pawang lahat na dakilang bayani—mga pumatay sa mga asura at higit na makapangyarihan. Kung ihahambing sa amin, ilan ka ba, O asura, na laging may munting lakas?

Verse 23

नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां सुराणां गर्वगर्भितम् । गर्वहासौ महादेवो यक्षरूपो वचोऽब्रवीत्

Sinabi ni Nandīśvara: Nang marinig ang mga salita ng mga deva na punô ng pagmamataas, si Mahādeva—ngumiti sa kanilang kayabangan—ay nagsalita sa anyo ng isang Yakṣa.

Verse 24

यक्षेश्वर उवाच । हे सुरा निखिला यूयं मद्वचश्शृणुतादरात् । यथार्थं वच्मि नासत्यं सर्वगर्वापहारकम्

Sinabi ni Yakṣeśvara: “O kayong lahat na deva, pakinggan ninyo nang may paggalang ang aking mga salita. Ang sinasabi ko ay katotohanan, hindi kasinungalingan—mga salitang nag-aalis ng lahat ng pagmamataas.”

Verse 25

गर्व्वमेनं न कुरुत कर्त्ता हर्त्ताऽपरः प्रभुः । विस्मृताश्च महेशानं कथयध्वम्वृथाबलाः

Huwag ninyong alagaan ang pagmamataas na ito. May tunay na Panginoon—hindi kayo—na siyang gumagawa at siyang bumabawi sa lahat. Sa pagkalimot kay Mahēśāna, nagsasalita kayo na tila makapangyarihan; ang lakas na iyon ay walang saysay.

Verse 26

युष्माकञ्चेत्स हि मदो जानतां स्वबलम्महत् । मत्स्थापितं तृणमिदं छिन्त स्वास्त्रैश्च तैस्सुराः

Kung ang pagmamataas na ito ay tunay na sa inyo—yamang alam ninyong dakila ang sariling lakas—kung gayon, O mga Deva, putulin ninyo ang munting talim ng damong ito na inilagay Ko rito, gamit ang sarili ninyong mga sandata.

Verse 27

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वैकतृणन्तेषां निचिक्षेप पुरस्ततः । जह्रे सर्वमदं यक्षरूप ईशस्सतांगतिः

Wika ni Nandīśvara: “Pagkasabi nito, ang Panginoon—kanlungan ng mga matuwid—ay inihagis ang isang talim ng damo sa harap nila. Sa anyong Yakṣa, inalis ni Īśa ang lahat ng kanilang pagmamataas.”

Verse 28

अथ सर्वे सुरा विष्णुप्रमुखा वीरमानिनः । कृत्वा स्वपौरुषन्तत्र स्वायुधानि विचिक्षिपुः

Pagkaraan, ang lahat ng mga Deva—pinamunuan ni Viṣṇu at palalo sa kanilang kabayanihan—ay nagpakita roon ng sariling giting at saka inihagis ang kanilang mga sandata.

Verse 29

तत्रासन् विफलान्याशु तान्यस्त्राणि दिवौकसाम् । शिवप्रभावतस्तेषां मूढगर्वापहारिणः

Doon, ang mga sandata ng mga nilalang sa langit ay agad naging walang saysay—dahil sa kapangyarihan ni Śiva—na nag-aalis sa kanila ng bulag na pagmamataas.

Verse 30

अथासीत्तु नभोवाणी देवविस्मयहारिणी । यक्षोऽयं शंकरो देवाः सर्वगर्वापहारकः

Pagkatapos, may tinig na umalingawngaw mula sa langit, na nag-alis ng pagkalito ng mga Deva: “O mga Deva, ang ‘Yakṣa’ na ito ay si Śaṅkara (Śiva) mismo, ang nag-aalis ng lahat ng pagmamataas.”

Verse 31

कर्ता हर्त्ता तथा भर्त्ताऽयमेव परमेश्वरः । एतद्बलेन वलिनो जीवाः सर्वेऽन्यथा न हि

Siya lamang—ang Kataas-taasang Panginoon (Parameśvara)—ang gumagawa, ang bumabawi, at ang nagtataguyod. Sa kapangyarihan Niya lamang nagkakaroon ng lakas ang lahat ng nilalang; hindi maaaring iba pa.

Verse 32

अस्य मायाप्रभावाद्वै मोहिताः स्वप्रभुं शिवम् । मदतो बुबुधु नैवाद्यापि बोधतनुम्प्रभुम्

Tunay nga, dahil sa kapangyarihan ng Kaniyang Māyā, sila’y nalinlang at hindi nakilala ang sarili nilang Panginoon, si Śiva. Hanggang ngayon, lasing sa pagkamakasarili at sa pang-akit ng daigdig, hindi pa rin sila nagigising sa Panginoong ang mismong katawan ay dalisay na Kamalayan.

Verse 33

नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा नभोवाणीं बुबुधुस्ते गतस्मयाः । यक्षेश्वरम्प्रणेमुश्च तुष्टुवुश्च तमीश्वरम्

Wika ni Nandīśvara: Nang marinig nila ang tinig mula sa langit, sila’y natauhan at napawi ang kanilang pagmamataas. Yumukod sila sa Panginoon ng mga Yakṣa at pinuri ang dakilang Panginoong iyon.

Verse 34

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव सर्वगर्वापहारक । यक्षेश्वरमहालील माया तेत्यद्भुता प्रभो

Wika ng mga Deva: “O Diyos ng mga diyos, O Mahādeva, tagapag-alis ng lahat ng pagmamataas! O Panginoon, ang Iyong kamangha-manghang līlā na nag-anyong dakilang Yakṣa—tunay na kagila-gilalas ang Iyong Māyā, O Prabhu.”

Verse 35

मोहिता माययाद्यापि तव यक्षस्वरूपिणः । सगर्वमभिभाषन्तस्त्वत्पुरो हि पृथङ्मयाः

Hanggang ngayon, nalilinlang pa rin ng iyong māyā, yaong nag-anyong yakṣa ay nagsasalita sa harap Mo nang may pagmamataas, inaakalang sila’y hiwalay; ngunit sa katotohanan, Ikaw lamang ang lumalaganap at sumasaklaw sa lahat.

Verse 36

इदानीं ज्ञानमायातन्तवैव कृपया प्रभो । कर्ता हर्ता च भर्ता च त्वमेवान्यो न शंकर

Ngayon, ang tunay na pagkaunawa ay sumilang—tanging sa Iyong biyaya, O Panginoon. Ikaw lamang ang gumagawa, ang bumabawi, at ang nagtataguyod; wala nang iba kundi Ikaw, O Śaṅkara.

Verse 37

त्वमेव सर्वशक्तीनां सर्वेषां हि प्रवर्तकः । निवर्तकश्च सर्वेशः परमात्माव्ययोऽद्वयः

Ikaw lamang ang tagapag-udyok ng lahat ng kapangyarihan, at siyang nagpapasimula ng lahat. Ikaw rin ang nagbabalik at bumabawi sa mga ito; O Panginoon ng lahat, Ikaw ang Kataas-taasang Sarili—di-nasisira at di-dalawa.

Verse 38

यक्षेश्वरस्वरूपेण सर्वेषां नो मदो हृतः । इतो मन्यामहे तत्तेनुग्रहो हि कृपालुना

Sa pag-anyong Yakṣeśvara, inalis Niya ang pagmamataas ng aming lahat. Mula rito nauunawaan naming ito nga ang biyaya ng Panginoong mahabagin na ipinagkaloob sa amin.

Verse 39

अथो स यक्षनाथोऽनुगृह्य वै सकलान् सुरान् । विबोध्य विविधैर्वाक्यैस्तत्रैवान्तरधीयत

Pagkaraan, ang Panginoon ng mga Yakṣa, matapos pagpalain ang lahat ng mga diyos, ay gumising sa kanilang kamalayan sa iba’t ibang payo; at doon din Siya naglaho sa paningin.

Verse 40

इत्थं स वर्णितः शम्भोरवतारः सुखावहः । यक्षेश्वराख्यस्सुखदस्सतान्तुष्टोऽभयंकरः

Sa ganitong paraan inilarawan ang mapalad na paglalangkap (avatāra) ni Śambhu na nagdudulot ng kaginhawahan, ang tagapagkaloob ng kaligayahan. Kilala bilang Yakṣeśvara, Siya’y nagbibigay-galak, laging nalulugod sa mga banal ang asal, at nagkakaloob ng kawalang-takot.

Verse 41

इदमाख्यानममलं सर्वगर्वापहारकम् । सतां सुशान्तिदन्नित्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्

Ang dalisay na banal na salaysay na ito ay nag-aalis ng lahat ng pagmamataas. Lagi nitong ipinagkakaloob ang malalim na kapayapaan sa mga banal, at iginagawad sa tao ang kapwa katuparang makamundo at pangwakas na kalayaan (moksha).

Verse 42

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा सुधीः पुमान् । सर्वकामानवाप्नोति ततश्च लभते गतिम्

Sinumang marunong na makinig dito nang may debosyon, o magpabigkas nito para sa iba, ay makakamtan ang lahat ng ninanais; at pagkaraan, matatamo niya ang pinakamataas na landas—moksha sa biyaya ni Panginoong Śiva.