रुद्ररथ-निर्माणवर्णनम् / Description of Rudra’s Divine Chariot Construction

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शैवप्रवर सन्मते । अद्भुतेयं कथा तात श्राविता परिमेशितुः

Sinabi ni Vyāsa: “O Sanatkumāra, ang lubos na nakaaalam, ang pinakadakila sa mga deboto ni Śiva, at may marangal na pag-unawa—mahal na anak, ang kamangha-manghang salaysay na ito ay aking napakinggan, gaya ng ipinahayag tungkol kay Parameśvara (ang Kataas-taasang Panginoong Śiva).”

Verse 2

इदानीं रथनिर्माणं ब्रूहि देवमयं परम् । शिवार्थं यत्कृतं दिव्यं धीमता विश्वकर्मणा

“Ngayon, isalaysay mo ang paglikha ng kataas-taasang karwaheng banal, gawang-diyos—na ginawa para sa layon ni Śiva—na hinubog nang kamangha-mangha ng marunong na si Viśvakarmā.”

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्य स मुनीश्वरः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

Sinabi ni Sūta: Nang marinig niya ang mga salita ni Vyāsa, ang panginoon sa mga pantas na si Sanatkumāra ay nagunita ang mga paang-loto ni Śiva at saka nagsimulang magsalita.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ रथादेर्निर्मितिं मुने । यथामति प्रवक्ष्येऽहं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

Sinabi ni Sanatkumāra: “Makinig ka, O Vyāsa na dakilang marunong, O muni, sa salaysay ng paglikha ng karwahe at ng iba pang kasangkapan. Ayon sa aking pagkaunawa, ipaliliwanag ko ito matapos munang gunitain ang mga paang-loto ng Panginoong Śiva.”

Verse 5

अथ देवस्य रुद्रस्य निर्मितो विश्वकर्मणा । सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्

Pagkaraan, para kay Panginoong Rudra, si Viśvakarmā—sa masusing pagsisikap at may banal na paggalang—ay lumikha ng isang maningning na karwaheng makalangit, na wari’y sumasaklaw sa lahat ng daigdig sa anyo nito.

Verse 6

सर्वभूतमयश्चैव सौवर्णस्सर्वसंमतः । रथांगं दक्षिणं सूर्यस्तद्वामं सोम एव च

Ang karwaheng iyon ay sumasaklaw sa lahat ng nilalang, kumikislap na parang ginto at kinikilala ng lahat. Ang kanang gulong nito ay ang Araw, at ang kaliwang gulong ay ang Buwan.

Verse 8

शशिनः षोडशारास्तु कला वामस्य सुव्रत । ऋक्षाणि तु तथा तस्य वामस्यैव विभूषणम्

O marangal na may dakilang panata, ang labing-anim na sinag ng Buwan ay mga palamuti sa Kanyang kaliwang panig; gayundin, ang mga nakṣatra (mga tahanang-buwan) ay palamuti rin sa mismong kaliwang panig na iyon.

Verse 9

ऋतवो नेमयः षट् च तयोर्वै विप्रपुंगव । पुष्करं चांतरिक्षं वै रथनीडश्च मंदरः

O pinakamainam sa mga brahmin, ang mga panahon at ang anim na bahagi ng gilid ng gulong (nemi) ay tunay na kabilang doon; gayundin ang Puṣkara, ang kalawakan sa pagitan (antarikṣa), ang Rathanīḍa, at ang bundok na Mandara.

Verse 10

अस्ताद्रिरुदयाद्रिस्तु तावुभौ कूबरौ स्मृतौ । अधिष्ठानं महामेरुराश्रयाः केशराचलाः

Ang Astādri, ang Bundok sa Kanluran, at ang Udayādri, ang Bundok sa Silangan, ay kapwa inaalala bilang dalawang “Kubera,” ang magkabilang tagiliran na sumusuporta. Ang dakilang Bundok Meru ang kanilang saligan; at ang mga bundok na Keśara ang nagsisilbing mga hanay na sumasaklolo at sumusuporta rito.

Verse 11

वेगस्संवत्सरास्तस्य अयने चक्रसंगमौ । मुहूर्ता वंधुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः

Para sa Kanya, ang mismong bilis ang siyang taon; ang dalawang landas ng ayana (mga solstis) ay ang pagtatagpo ng mga gulong ng kosmos. Para sa Kanya, ang mga muhūrta ay maiikling pagitan lamang, at ang mga kalā ay naaalala na parang kisap—kaya itinuturo ang Kanyang pag-angat sa ibabaw ng panahon.

Verse 12

तस्य काष्ठाः स्मृता घोणाश्चाक्षदंडाः क्षणाश्च वै । निमेषाश्चानुकर्षश्च ईषाश्चानुलवाः स्मृताः

Para sa Kanya, ang mga sukat ng panahon ay sinasabing: kāṣṭhā, ghoṇā, akṣa-daṇḍa, at kṣaṇa; gayundin ang nimeṣa, anukarṣa, īṣā, at ang anulava ay ipinahayag din.

Verse 13

द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ । युगान्तकोटितौ तस्य भ्रमकामदुघौ स्मृतौ

Ang langit mismo ang naging bubong (varūtha) ng Kanyang karwahe; ang dalawang watawat nito ay ang Langit (svarga) at ang Paglaya (mokṣa). At para sa Kanya, ang magkaparis na tinatawag na Yugānta at Koṭita ay bantog bilang tagapagkaloob ng kamangha-manghang bisa na tumutupad ng ninanais.

Verse 14

ईषादंडस्तथा व्यक्तं वृद्धिस्तस्यैव नड्वलः । कोणास्तस्याप्यहंकारो भूतानि च बलं स्मृतम्

Ang īṣā-daṇḍa, ang gitnang biga, ay kinikilalang siyang lantad na prinsipyo (vyakta); ang paglawak nito ay tinatawag na naḍvala. Ang mga sulok nito ay sinasabing ang pagkamakasarili o egoidad (ahaṅkāra), at ang mga bhūta ay inaalala bilang lakas (bala) nito.

Verse 15

इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समंततः । श्रद्धा च गतिरस्यैव रथस्य मुनिसत्तम

O pinakadakila sa mga pantas, ang mga pandama mismo ang mga palamuti ng karwaheng yaon sa lahat ng panig; at ang śraddhā—banal na pananampalataya—lamang ang siyang paggalaw, ang pag-usad pasulong ng karwaheng iyon.

Verse 16

तदानीं भूषणान्येव षडंगान्युपभूषणम् । पुराणन्यायमीमांसा धर्मशास्त्राणि सुव्रताः

Noong sandaling iyon, ang mga disiplina mismo ang naging palamuti: ang anim na Vedāṅga ay nagsilbing dagdag na gayak; at ang mga Purāṇa, Nyāya, Mīmāṃsā, at mga Dharmaśāstra—o ikaw na may marangal na panata—ay tumindig bilang mga haliging nagpapaganda at nagtataguyod ng dharma.

Verse 17

बलाशया वराश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः । मंत्रा घंटाः स्मृतास्तेषां वर्णपादास्तदाश्रमाः

Taglay nila ang lakas, pagpapala, at lahat ng tanda ng ganap na katangian. Inaalaala sila bilang mga “mantra” at mga “kampana”; at ang mga pantig at mga paa ng sukat-tula ang sinasabing kanilang mismong mga tahanan (sandigan).

Verse 18

अथो बन्धो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः । दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश्चह

Bukod dito, si Ananta—na pinalamutian ng sanlibong talukbong—ang naging bigkis na sandigan nito. Ang mga Direksiyon ang naging mga paa ng karwaheng ito, gayundin ang mga pagitaning direksiyon.

Verse 19

पुष्कराद्याः पताकाश्च सौवर्णा रत्नभूषिताः । समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकंबलिनस्स्मृताः

Ang mga watawat niya—mula sa tinatawag na Puṣkara at iba pa—ay yari sa ginto at pinalamutian ng mga hiyas. At ang apat na “karagatan” na kaugnay niya ay sinasabing mga pantakip (kambala) ng kanyang karwahe.

Verse 20

गंगाद्यास्सरित श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः । चामरासक्तहस्ताग्रास्सर्वास्त्रीरूपशोभिताः

Ang mga pangunahing ilog—mula sa Gaṅgā—ay nagpakita, na may lahat ng palamuti. Ang kanilang mga kamay ay may hawak na pamaypay na buntot-yak (cāmara), at silang lahat ay nagniningning sa anyong marikit na babae.

Verse 21

तत्र तत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम् । आवहाद्यास्तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम्

Sa iba’t ibang dako, kinuha nila ang mga itinakdang puwesto at pinalamutian ang karwahe. Gayundin, naghatid sila ng isang napakainam na hagdang ginto na may pitong baitang.

Verse 22

लोकालोकाचलस्तस्योपसोपानस्समंततः । विषयश्च तथा बाह्यो मानसादिस्तु शोभनः

Sa palibot nito ay naroon ang mga daanang paakyat at mga baitang ng Bundok Lokāloka sa lahat ng dako; at sa kabila nito ay ang panlabas na daigdig ng mga bagay—nagsisimula sa isip—na marikit ang pagkakaayos.

Verse 23

पाशास्समंततस्तस्य सर्वे वर्षाचलास्स्मृताः । तलास्तस्य रथस्याऽथ सर्वे तलनिवासिनः

Ang lahat ng mga tali ng paggapós (pāśa) na nakapaligid sa kanya ay naunawaang mga Bundok Varṣa sa bawat panig; at ang mga daigdig sa ibaba (tala) ay tunay na nakahimpil bilang saligan ng kanyang karwahe—kasama ang lahat ng nilalang na nananahan sa mga kahariang nasa ilalim ng lupa.

Verse 24

सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवा रश्मिधराः स्मृताः । प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम्

Para sa kosmikong karwaheng iyon, ang mapalad na Panginoong Brahmā ay inaalala bilang sais; at ang mga deva ay sinasabing mga may hawak ng renda. Para kay Brahmā, ang pang-udyok (pratoda) ay ang banal na pantig na Praṇava (Oṁ), ang kanyang namamayaning banal na prinsipyo, na siyang nagtutulak sa maayos na daloy ng paglikha pasulong.

Verse 25

अकारश्च महच्छत्रं मंदरः पार्श्वदंडभाक् । शैलेन्द्रः कार्मुकं तस्य ज्या भुजंगाधिपस्स्वयम्

Ang pantig na “A” ay naging malawak na payong-maharaja ng Kanya; ang Bundok Mandara ang naging tungkod sa gilid na sumasalo rito. Ang panginoon ng mga bundok ang naging busog Niya, at ang hari ng mga ahas mismo ang naging pisi ng busog.

Verse 26

घंटा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी । इषुर्विष्णुर्महातेजास्त्वग्निश्शल्यं प्रकीर्तितम्

Ang kampana ay ang Diyosa Sarasvatī; ang busog ay ang Veda mismo sa anyo ng Śruti—ang banal na kapahayagang naririnig. Ang palaso ay ang makapangyarihang Viṣṇu, at si Agni ang ipinahahayag na matalim na dulo (śalya) ng palasong iyon.

Verse 27

हयास्तस्य तथा प्रोक्ताश्चत्वारो निगमा मुने । ज्योतींषि भूषणं तेषामवशिष्टान्यतः परम्

O pantas, sinasabi na ang kanyang mga kabayo ay apat—ang apat na Nigama (ang apat na Veda). Ang kanilang mga palamuti ay ang mga liwanag sa langit; at pagkatapos nito, ang iba pang nalalabing bagay ay isinasalaysay pa nang higit.

Verse 28

अनीकं विषसंभूतं वायवो वाजका स्मृताः । ऋषयो व्यासमुख्याश्च वाहवाहास्तथाभवन्

Ang hukbong pangdigma ay sumibol mula sa lason; ang mga hangin ay nakilala bilang mga matuling kabayong pangarangkada. Ang mga rishi rin—pangunahing si Vyāsa—ay naging mga tagapasan at tagapagdala ng mga banal na puwersa sa labang iyon.

Verse 29

स्वल्पाक्षरैस्संब्रवीमि किं बहूक्त्या मुनीश्वर । ब्रह्मांडे चैव यत्किंचिद्वस्तुतद्वै रथे स्मृतम्

Sa ilang salita ko ito sasabihin—ano pa ang kailangan ng maraming pahayag, O panginoon ng mga muni. Anumang nilalang na nasa loob ng Brahmāṇḍa (sansinukob), lahat nga ay inaalalang nakapaloob sa karwaheng iyon.

Verse 30

एवं सम्यक्कृतस्तेन धीमता विश्वकर्मणा । सरथादिप्रकारो हि ब्रह्मविष्ण्वाज्ञया शुभः

Kaya nga, sa pamamagitan ng marunong na si Viśvakarman, ang buong mapalad na kaayusan—mula sa karwahe at iba pa—ay nalikhang ganap, ayon sa utos nina Brahmā at Viṣṇu.