
Sa Adhyaya 5, tinanong ni Vyāsa kung ano ang nangyari matapos mabigyan ng dīkṣā ang hari ng daitya at malinlang ng isang ascetic na may kapangyarihang māyā. Sumagot si Sanatkumāra at isinalaysay ang pag-uusap pagkatapos ng dīkṣā: ang ascetic na si Arihann, napapaligiran ng mga alagad at may kasamang mga tulad ni Nārada, ay nagturo sa pinunong daitya ng aral na iniharap bilang “Vedānta-sāra,” ang kataas-taasang lihim. Ipinapahayag ng turo na ang saṃsāra ay walang pasimula at kusang umiiral, walang ganap na paghahati ng gumagawa at gawa; kusa itong lumilitaw at kusang naglalaho. Mula kay Brahmā hanggang sa isang talim ng damo, hanggang sa pagkakagapos sa katawan, ang ātman lamang ang iisang Panginoon; walang ikalawang tagapamahala. Binibigyang-diin din na ang lahat ng katawan (mula sa mga diyos hanggang sa mga insekto) ay panandalian at nalulusaw sa takbo ng panahon, at na magkakatulad ang mga nilalang na may katawan: pagkain, tulog, takot, at pagnanasa ay pangkalahatan; maging ang kasiyahan matapos mag-ayuno ay magkakahawig. Sa daloy ng salaysay ng Tripura, ang “di-dalawang” payong ito ay nagiging māyā: pinanginginig ang tiwala ng daitya at binabago ang pagtingin sa pag-ako ng gawa, upang ihanda ang mas dakilang layon ni Śiva sa pangyayaring Tripura.
Verse 1
व्यास उवाच । दैत्यराजे दीक्षिते च मायिना तेन मोहिते । किमुवाच तदा मायी किं चकार स दैत्यपः
Sinabi ni Vyāsa: Nang ang hari ng mga Daitya ay naitalaga sa dīkṣā at nalinlang ng panginoon ng māyā, ano ang sinabi noon ng salamangkero, at ano ang ginawa ng panginoong Daitya?
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । दीक्षां दत्त्वा यतिस्तस्मा अरिहन्नारदादिभिः । शिष्यैस्सेवितपादाब्जो दैत्यराजानमब्रवीत्
Wika ni Sanatkumāra: Matapos ipagkaloob ang dīkṣā (pagpapasinaya) sa kanya, ang asetikong yaon—na ang mga alagad na gaya nina Arihan at Nārada ay naglilingkod sa kaniyang mga paang-loto—ay saka nagsalita sa hari ng mga Dānava.
Verse 3
अरिहन्नुवाच । शृणु दैत्यपते वाक्यं मम सञ्ज्ञानगर्भितम् । वेदान्तसारसर्वस्वं रहस्यं परमोत्तमम्
Sinabi ni Arihan: “Makinig ka, O panginoon ng mga Daitya, sa aking mga salita—puspos ng tunay na pag-unawa. Ito ang pinakadiwa at kabuuang layon ng Vedānta, isang lihim na aral na sukdulan at pinakadakila.”
Verse 4
अनादिसिद्धस्संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवत्येव स्वयमेव विलीयते
Ang siklo ng daigdig (saṃsāra) ay walang pasimula at likas na naitatag; wala itong hiwalay na gumagawa at gawa. Kusang lumilitaw at kusang nalulusaw—samantalang ang Kataas-taasang Panginoon, si Mahādeva (Śiva), ang laging naroroon na saligan ng lahat.
Verse 5
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखंडे त्रिपुरमोहनं नाम पञ्चमोऽध्यायः
Sa ganito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa Ikalawang Aklat, sa Rudra-saṃhitā, sa ikalimang bahagi na tinatawag na Yuddha-khaṇḍa—nagtatapos ang ikalimang kabanata na pinamagatang “Tripuramohana,” na nagsasalaysay kung paanong ang Tripura ay dinala sa pagkalito sa banal na paraan ni Śiva.
Verse 6
यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यास्तदाख्या देहिनामिमाः । आख्यायथास्मदादीनामरिहन्नादिरुच्यते
Ang mga tawag na Brahmā, Viṣṇu, at Rudra ay mga pangalang inaangkin lamang ng mga nilalang na may katawan. Ngunit kapag binabanggit ang mga sinaunang pinagmulan, mula sa amin pataas, Siya ay tinatawag na “Arihan”—ang Walang Pasimula, ang Tagapagpuksa ng mga kaaway.
Verse 7
देहो यथास्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा
Kung paanong ang katawan ng mga nilalang na tulad namin ay nalulusaw kapag natapos ang itinakdang panahon, gayon din ang katawan ng lahat—mula kay Brahmā hanggang sa pinakamunting lamok—ay nalulusaw pagdating ng kani-kanilang takdang oras.
Verse 8
विचार्यमाणे देहेऽस्मिन्न किंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्
Kapag sinuri ang katawang ito nang may pag-unawa, walang mas mataas na bagay na masusumpungan dito saanman. Pagkain, pakikipagtalik, pagtulog, at takot—ang mga ito’y nakikitang magkakatulad sa lahat ng may katawan.
Verse 9
निराहारपरीमाणं प्राप्य सर्वो हि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्
Matapos maunawaan ang wastong sukat, kahit sa pag-aayuno, ang bawat may katawan ay dapat magtamo lamang ng angkop na kasiyahan—hindi kailanman labis.
Verse 10
यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोऽल्पकोधिकः
Kung paanong kami, sa pag-inom ng inumin nang may galak, ay napapawi ang uhaw, gayon din ang iba ay nauuhaw; sa bagay na iyon, walang tunay na pagkakaiba—maliit man o malaki—sa pagitan natin.
Verse 11
संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्यैकेवेहोपयुज्यते
Kahit pa may libu-libong babae na hitik sa ganda at alindog, sa oras ng pagsasanib ng pag-ibig, dito’y iisa lamang ang tunay na kapareha.
Verse 12
अश्वाः परश्शतास्संतु संत्वेनेकैप्यनेकधा । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः
Kahit may daan-daang kabayo—maging napakarami sa iba’t ibang anyo—sa pagsakay ay iisa lamang ang pinipili; gayon din, para sa sariling Ātman, walang pangalawa.
Verse 13
पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपजायते । तदेव सौख्यं निद्राभिर्भूतभूशायिनामपि
Ang ginhawang sumisibol sa pagtulog ng mga nakahiga sa higaan—sa mismong pagtulog ding iyon, ang mga nilalang na nakahiga sa hubad na lupa ay nakararanas din ng gayong ginhawa.
Verse 14
यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादिवपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्
Kung paanong may takot sa kamatayan ang mga nilalang na may katawan gaya natin, gayon din—mula kay Brahmā hanggang sa pinakamunting insekto—may pangamba ring sumisibol dahil sa kamatayan.
Verse 15
सर्वे तनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्य्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोऽपि कुत्रचित्
Kung pagninilayan nang may malinaw na pag-unawa, ang lahat ng nilalang na may katawan ay iisa ang diwa. Kapag ito’y natiyak, huwag hayaang sinuman ang manakit sa sinuman, saanman.
Verse 16
धर्मो जीवदयातुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः
Sa balat ng daigdig na ito, walang dharma na hihigit o hihigit pang kapantay ng habag sa mga nilalang na may buhay. Kaya’t sa lahat ng pagsisikap, dapat isagawa ng tao ang kabaitan at awa sa lahat ng nilalang.
Verse 17
एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्
Kapag ang isang buhay ay iningatan, para bang ang tatlong daigdig ay naingatan. Kapag ang isang buhay ay pinaslang, para bang ang tatlong daigdig ay napaslang. Kaya’t ingatan ang buhay at huwag mag-udyok ng pagpatay.
Verse 18
अहिंसा परमो धर्मः पापमात्मप्रपीडनम् । अपराधीनता मुक्तिस्स्वर्गोऽभिलषिताशनम्
Ang ahimsa (di-karahasan) ang pinakamataas na dharma; ang pahirapan ang sarili ay kasalanan. Ang kalayaan mula sa pagkakasala ang mukti, at ang langit ay ang pagtamasa ng ninanais na pagkain at ligaya.
Verse 19
पूर्वसूरिभिरित्युक्तं सत्प्रमाणतया ध्रुवम् । तस्मान्न हिंसा कर्त्तव्यो नरैर्नरकभीरुभिः
Ito’y ipinahayag ng mga sinaunang rishi bilang tiyak na katotohanan, na pinagtitibay ng wastong patunay. Kaya ang mga taong natatakot sa impiyerno ay huwag kailanman gagawa ng karahasan.
Verse 20
न हिंसासदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः
Sa tatlong daigdig—sa mga nilalang na gumagalaw at sa hindi gumagalaw—walang kasalanang kapantay ng karahasan. Ang marahas ay napupunta sa impiyerno; ang di-marahas ay nakakamit ang langit.
Verse 21
संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छफलप्रदैः । अभीतिसदृशं दानं परमेकमपीह न
Maraming uri ng dāna, ngunit ano ang silbi ng mga handog na munting bunga lamang ang ibinibigay? Dito, wala ni isang kaloob na maihahambing sa sukdulang kawanggawa: ang pagbibigay ng abhaya—kalayaan mula sa takot at kawalang-katiyakan.
Verse 22
इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेऽत्र परत्र च
Dito, ipinahayag ng mga dakilang rishi ang apat na uri ng dāna. Matapos siyasatin ang sari-saring śāstra, itinuro ang mga ito bilang daan tungo sa kapayapaan at kagalingan, sa mundong ito at sa susunod.
Verse 23
भीतेभ्यश्चाभयं देयं व्याधितेभ्यस्तथोषधम् । देया विद्यार्थिनां विद्या देयमन्नं क्षुधातुरे
Ang mga natatakot ay dapat bigyan ng abhaya—pagtiyak at pag-iingat; ang maysakit ay bigyan ng gamot. Sa naghahanap ng pag-aaral, ipagkaloob ang kaalaman; sa pinahihirapan ng gutom, ibigay ang pagkain. Ang habag na naihahayag bilang napapanahong tulong ay nagiging matuwid na handog, ayon sa dharma ni Shiva.
Verse 24
यानि यानीह दानानि बहुमुन्युदितानि च । जीवाभयप्रदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्
Anumang mga kaloob na itinakda rito ng maraming pantas—wala ni isa ang makapapantay kahit sa ikalabing-anim na bahagi ng kabutihang nakukuha sa pagbibigay ng walang-takot (abhaya) at pag-iingat sa mga nilalang na may buhay.
Verse 26
अर्थानुपार्ज्य बहुशो द्वादशायतनानि वै । परितः परिपूज्यानि किमन्यैरिह पूजितैः
Matapos magtipon ng yaman nang paulit-ulit, dapat sambahin nang buong paggalang, sa lahat ng panig, ang labindalawang banal na tahanan (ni Śiva). Kapag ang mga ito’y naparangalan nang wasto, ano pa ang kailangan dito na ibang pagsamba?
Verse 27
पंचकर्मेन्द्रियग्रामाः पंच बुद्धींद्रियाणि च । मनो बुद्धिरिह प्रोक्तं द्वादशायतनं शुभम्
Ang limang pangkat ng mga sangkap ng pagkilos, ang limang sangkap ng pagdama, at dito rin ang isipan at talino (buddhi)—ang mga ito ang ipinahayag na mapalad na labindalawang āyatana, mga batayan ng karanasan.
Verse 28
इहैव स्वर्गनरकौ प्राणिनां नान्यतः क्वचित् । सुखं स्वर्गः समाख्याता दुःखं नरकमेव हि
Para sa mga nilalang na may katawan, ang langit at impiyerno ay nararanasan dito mismo sa buhay na ito, hindi sa iba pang dako kailanman. Ang ligaya ang tinatawag na ‘langit’, at ang pagdurusa lamang ang tunay na ‘impiyerno’.
Verse 29
सुखेषु भुज्यमानेषु यत्स्याद्देहविसर्जनम् । अयमेव परो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः
Kapag kahit tinatamasa ang mga kaligayahang makamundo ay sumisibol ang pagbitaw sa pagkakakilanlang nakadikit sa katawan—ito lamang ang kataas-taasang mokṣa, na dapat maunawaan ng mga nagmumuni sa tattva.
Verse 30
वासनासहिते क्लेशसमुच्छेदे सति ध्रुवम् । अज्ञानो परमो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः
Kapag ang buong bunton ng mga pagdurusa at klesa ay tiyak na naputol, kasama ang mga vāsanā (nakabaong bakas ng hilig)—kung gayon, ang dapat malaman ng mga nagmumuni sa tattva ay ito: ang kataas-taasang mokṣa ay ang pagwawakas ng kamangmangan (avidyā).
Verse 31
प्रामाणिकी श्रुतिरियं प्रोच्यते वेदवादिभिः । न हिंस्यात्सर्वभूतानि नान्या हिंसा प्रवर्तिका
Ito ang may-kapangyarihang aral ng Śruti, gaya ng ipinahayag ng mga tagapagpaliwanag ng Veda: huwag manakit ng alinmang nilalang; sapagkat walang ibang udyok tungo sa karahasan ang dapat pasiglahin.
Verse 32
अग्निष्टोमीयमिति या भ्रामिका साऽसतामिह । न सा प्रमाणं ज्ञातॄणां पश्वालंभनकारिका
Ang paniwalang “ang ritong ito ay agniṣṭomīya” dito ay isang pagkalito na angkop lamang sa may pusong di-tapat. Sa mga marunong na nakakabatid, hindi ito wastong kapangyarihang patunay—ni hindi rin ito dahilan upang pahintulutan ang pagkatay ng mga hayop.
Verse 33
वृक्षांश्छित्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम् । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलष्यते
Pagkatapos putulin ang mga puno, patayin ang mga hayop, at gawing putik ng dugo ang lupa—saka sunugin sa apoy ang linga, ghee, at iba pang handog—kakaiba ngang minimithi pa ang langit bilang hantungan.
Verse 34
इत्येवं स्वमतं प्रोच्य यतिस्त्रिपुरनायकम् । श्रावयित्वाखिलान् पौरानुवाच पुनरादरात्
Matapos ihayag ang kanyang pinag-isipang pananaw sa Panginoon ng Tripura, pinakinggan niya ang lahat ng mamamayan, at muling nagsalita nang may taimtim na paggalang.
Verse 35
दृष्टार्थप्रत्ययकरान्देहसौख्यैकसाधकान् । बौद्धागम विनिर्दिष्टान्धर्मान्वेदपरांस्ततः
Itinaguyod nila ang mga aral na itinuro sa tradisyong Budista—mga aral na nagbubunga ng paniniwala lamang sa nakikitang agad at nakatuon lang sa ginhawa ng katawan—kaya’t tumalikod sila sa Veda, ang pinakamataas na pamantayan para sa dharma at paglaya.
Verse 36
आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुत्यैवं यन्निगद्यते । तत्तथैव ह मंतव्यं मिथ्या नानात्वकल्पना
Ipinahahayag ng Śruti na ang mismong kalikasan (anyo) ng Brahman ay Ananda, ang banal na kaligayahan. Kaya dapat itong maunawaan nang gayon nga; ang lahat ng guniguning paglikha ng pagkamarami ay huwad.
Verse 37
यावत्स्वस्थमिदं वर्ष्म यावन्नेन्द्रियविक्लवः । यावज्जरा च दूरेऽस्ति तावत्सौख्यं प्रसाधयेत्
Hangga’t malusog pa ang katawang ito, hangga’t hindi pa nanghihina ang mga pandama, at hangga’t malayo pa ang katandaan—sa panahong iyon ay magsikap na linangin ang kagalingan at tunay na ligaya sa tamang pamumuhay at dharma.
Verse 38
अस्वास्थ्येन्द्रियवैकल्ये वार्द्धके तु कुतस्सुखम् । शरीरमपि दातव्यमर्थिभ्योऽतस्सुखेप्सुभिः
Kapag may karamdaman, kapansanan ng mga pandama, at katandaan, saan pa masusumpungan ang ligaya? Kaya ang tunay na naghahangad ng pangmatagalang kagalingan ay dapat maging handang ihandog maging ang sariling katawan sa paglilingkod sa mga nangangailangan.
Verse 39
याचमानमनोवृत्तिप्रीणने यस्य नो जनिः । तेन भूर्भारवत्येषा समुद्रागद्रुमैर्न हि
Ang taong walang udyok na pagbigyan ang sakim at palimos na hilig ng isip—dahil sa kanya lamang nagiging tunay na pabigat ang Daigdig; hindi dahil sa mga dagat, bundok, at mga punò.
Verse 40
सत्वरं गत्वरो देहः संचयास्सपरिक्षयाः । इति विज्ञाय विज्ञाता देहसौख्यं प्रसाधयेत्
Yamang ang katawan ay mabilis na tumatakbo sa pagkabulok, at ang lahat ng naipon ay tiyak na mauuwi sa pagkawala, ang marunong—na batid ang katotohanang ito—ay dapat ayusin nang wasto ang kagalingang pangkatawan, bilang sandigan ng dharma at ng pagsamba kay Panginoong Śiva.
Verse 41
श्ववाय सकृमीणां च प्रातर्भोज्यमिदं वपुः । भस्मांतं तच्छरीरं च वेदे सत्यं प्रपठ्यते
Ang katawang ito sa umaga ay pagkain ng mga aso at uod. Ang katawang yaon ay hahantong sa abo; ang katotohanang ito’y tunay na ipinahahayag sa Veda.
Verse 42
मुधा जातिविकषोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोऽधर्मः कोऽथ चोत्तमः
Sa mga daigdig, ang paniwalang “pagkakaiba ayon sa kasta” ay guniguni lamang. Kung ang pagiging tao ang iisang saligan, ano ang tunay na adharma, at ano ang tinatawag na nakahihigit?
Verse 43
ब्रह्मादिसृष्टिरेषेति प्रोच्यते वृद्धपूरुषैः । तस्य जातौ सुतौ दक्षमरीची चेति विश्रुतौ
Ito ang tinatawag na “paglikhang nagsisimula kay Brahmā,” ayon sa pahayag ng matatandang rishi. Mula sa kanya ay isinilang ang dalawang anak na lalaking bantog—sina Dakṣa at Marīci.
Verse 44
मारीचेन कश्यपेन दक्षकन्यास्सुलोचनाः । धर्मेण किल मार्गेण परिणीतास्त्रयोदश
Si Kaśyapa, anak ni Marīci, na sumunod sa matuwid na kautusan ng dharma, ay marapat na nag-asawa sa labintatlong anak na babae ni Dakṣa na may magagandang mata.
Verse 45
अपीदानींतनैर्मर्त्यैरल्पबुद्धिपराक्रमैः । अपि गम्यस्त्वगम्योऽयं विचारः क्रियते मुधा
Kahit ang mga mortal sa panahong ito—na kapos sa unawa at lakas—ay walang saysay pang nagtatalo kung ito ba’y nalalaman o di‑nalalaman; ang pagsisiyasat na walang tunay na pananaw ay nauuwi sa wala.
Verse 46
मुखबाहूरुसञ्जातं चातुर्वर्ण्य सहोदितम् । कल्पनेयं कृता पूर्वैर्न घटेत विचारतः
“Ang apat na kaayusang varṇa na sinasabing sabay na nagmula sa bibig, mga bisig, mga hita, at mga paa ay guniguni lamang na hinubog ng mga sinauna; sa masusing pag-uusisa, hindi ito tunay na naninindigan.”
Verse 47
एकस्यां च तनौ जाता एकस्माद्यदि वा क्वचित् । चत्वारस्तनयास्तत्किं भिन्नवर्णत्वमाप्नुयुः
Kung sakaling apat na anak na lalaki ang isinilang mula sa iisang katawan at iisang pinagmulan, paano sila magkakaroon ng magkakaibang varṇa o kulay?
Verse 48
वर्णावर्णविभागोऽयं तस्मान्न प्रतिभासते । अतो भेदो न मंतव्यो मानुष्ये केनचित्क्वचित्
Kaya nga, ang paghahating “varṇa” at “di‑varṇa” ay hindi tunay na nagliliwanag bilang sukdulang katotohanan. Dahil dito, walang sinuman ang dapat mag-isip o magpataw ng anumang pagkakaiba sa mga tao saanman.
Verse 49
सनत्कुमार उवाच । इत्थमाभाष्य दैत्येशं पौरांश्च स यतिर्मुने । सशिष्यो वेदधर्माश्च नाशयामास चादरात्
Sinabi ni Sanatkumāra: “O pantas, matapos magsalita nang gayon sa panginoon ng mga Daitya at pati sa mga mamamayan, ang asetikong iyon—kasama ang kanyang mga alagad—ay masigasig na nagpasira sa mga tungkulin at pagsasagawa ayon sa Veda.”
Verse 50
स्त्रीधर्मं खंडयामास पातिव्रत्यपरं महत् । जितेन्द्रियत्वं सर्वेषां पुरुषाणां तथैव सः
Winawasak Niya ang dakilang dharma ng asawa na nakasalig sa pātivratya—banal na katapatan sa kabiyak; at gayundin, winasak Niya ang pagpipigil sa mga pandama (sariling pagpipigil) ng lahat ng kalalakihan.
Verse 51
देवधर्मान्विशेषेण श्राद्धधर्मांस्तथैव च । मखधर्मान्व्रतादींश्च तीर्थश्राद्धं विशेषतः
“(Itinuro Niya) lalo na ang mga tungkuling dharma ukol sa mga Deva, at gayundin ang mga dharma ng śrāddha; ang mga tuntunin ng paghahandog na sakripisyo (makha), at ang mga panata (vrata) at kaugnay na pagsasagawa—lalo na ang pagganap ng śrāddha sa mga banal na tīrtha.”
Verse 52
शिवपूजां विशेषेण लिंगाराधनपूर्विकाम् । विष्णुसूर्यगणेशादिपूजनं विधिपूर्वकम्
Dapat sambahin si Śiva sa natatanging paraan, na nagsisimula sa taimtim na pag-aradhana sa Liṅga; at pagkatapos, ayon sa wastong kaayusan, sambahin din si Viṣṇu, si Sūrya, si Gaṇeśa at ang iba pang mga diyos, alinsunod sa tamang ritwal.
Verse 53
स्नानदानादिकं सर्वं पर्वकालं विशेषतः । खंडयामास स यतिर्मायी मायाविनां वरः
Ang asetikong iyon—taglay ang māyā at pinakadakila sa mga mapanlinlang—ay gumambala at winasak ang lahat ng gawain gaya ng paliligo sa ritwal at pagbibigay‑kawanggawa, lalo na yaong isinasagawa sa mga banal na panahon ng kapistahan.
Verse 54
किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र त्रिपुरे तेन मायिना । वेदधर्माश्च ये केचित्ते सर्वे दूरतः कृताः
Ano pa ang kailangan pang sabihin nang marami, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa? Sa Tripura, dahil sa tagapagdala ng ilusyon na iyon, ang lahat ng tuntunin ng Vedic dharma—anuman ang mga iyon—ay itinaboy nang malayo at itinakwil.
Verse 55
पतिधर्माश्रयाः सर्वा मोहितास्त्रिपुरांगनाः । भर्तृशुश्रूषणवतीं विजहुर्मतिमुत्तमाम्
Ang lahat ng kababaihan ng Tripura—na dati’y nakaugat sa dharma ng katapatan sa asawa—ay nalinlang ng pagkalito, at tinalikuran ang pinakamarangal na pag-uugali ng debotong paglilingkod sa kanilang mga panginoong asawa.
Verse 56
अभ्यस्याकर्षणीं विद्यां वशीकृत्यमयीमपि । पुरुषास्सफलीचक्रुः परदारेषु मोहिताः
Matapos sanayin ang mahika ng pang-akit at maging ang sining ng pagpapasuko, ang mga lalaking iyon—nalinlang ng pagnanasa sa asawa ng iba—ay ginawa nilang ‘mabisa’ sa paningin ng daigdig ang lihim na kaalamang iyon, subalit lalo lamang silang naigapos sa pagkaalipin.
Verse 57
अंतःपुरचरा नार्यस्तथा राजकुमारकाः । पौराः पुरांगनाश्चापि सर्वे तैश्च विमोहिताः
Ang mga babaeng gumagalaw sa loob ng palasyong panloob, gayundin ang mga batang prinsipe, at maging ang mga mamamayan kasama ang mga babae ng lungsod—lahat sila’y nalinlang at nabulag ng pagkalito dahil sa kanila.
Verse 58
एवं पौरेषु सर्वेषु निजधर्मेषु सर्वथा । पराङ्मुखेषु जातेषु प्रोल्ललास वृषेतरः
Kaya nga, nang ang lahat ng mamamayan ay sa lahat ng paraan ay tumalikod sa sarili nilang dharma, si Vṛṣetara ay nagbunyi sa matinding galak.
Verse 59
माया च देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभो । अलक्ष्मीश्च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता
O Panginoon, sa utos ng Deva ng mga deva, si Viṣṇu, nagtungo rin sa Tripura si Māyā; at si Alakṣmī mismo, na inatasan niya, ay pumasok din sa Tripura.
Verse 60
या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादरात् । बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः
O Panginoon, ang kasaganaan (Lakṣmī) na natamo nila sa pamamagitan ng tapasya—sa mapagpalang kalooban ng Panginoon ng mga deva—ay lumabas at iniwan sila, ayon sa utos ni Brahmā.
Verse 61
बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णो र्मायाविनिर्मितम् । तेषां दत्त्वा क्षणादेव कृतार्थोऽभूत्स नारदः
Ang mismong pagkalito ng pag-unawa—na hinubog ng māyā ni Viṣṇu—ay ipinagkaloob ni Nārada sa kanila; at sa isang kisap, natupad ni Nārada ang kanyang layon.
Verse 62
नारदोपि तथारूपो यथा मायी तथैव सः । तथापि विकृतो नाभूत्परमेशादनुग्रहात्
Si Nārada man ay nag-anyong gayon din, tulad ng may hawak ng māyā. Ngunit hindi siya nabaluktot ni nalinlang, sapagkat ito’y dahil sa biyaya ni Parameśvara, ang Kataas-taasang Panginoon.
Verse 63
आसीत्कुंठितसामर्थ्यो दैत्यराजोऽपि भो मुने । भ्रातृभ्यां सहितस्तत्र मयेन च शिवेच्छया
O pantas, sa mismong kalooban ni Śiva, maging ang hari ng mga Daitya ay napurol ang kapangyarihan; doon siya tumindig kasama ang kaniyang mga kapatid, at kasama rin si Maya, ayon sa layon ni Śiva.
The chapter situates the Tripura arc by describing the daitya-king’s initiation (dīkṣā) by a māyāvin ascetic and the ensuing instruction that functions to ‘delude/enchant’ (mohana) the daityas.
It reframes agency and sovereignty: by asserting beginningless saṃsāra and the ātman as the sole lord, it undercuts egoic/daitya control and serves as māyā—an instrument within Śiva’s strategy rather than a neutral metaphysical lecture.
The text ranges from Brahmā and other gods down to grass and insects, emphasizing that all bodies dissolve in time and share the same embodied imperatives (food, sleep, fear, sex).