त्रिपुरदाहवर्णनम् | Tripura-dāha-varṇanam (Description of the Burning of Tripura)

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । अथ शम्भुर्महादेवो रथस्थस्सर्वसंयुतः । त्रिपुरं सकलं दग्धुमुद्यतोऽभूत्सुरद्विषाम् । शीर्षं स्थानकमास्थाय संधाय च शरोत्तमम् । सज्जं तत्कार्मुकं कृत्वा प्रत्यालीढं महाद्भुतम्

Sinabi ni Sanatkumāra: Pagkaraan, si Śambhu, ang Mahādeva, ay sumakay sa karwahe at ganap na nasangkapan, at nagpasiyang tupukin sa apoy ang buong Tripura—ang kuta ng mga kaaway ng mga deva. Kinuha Niya ang matatag na tindig na tinatawag na “Śīrṣa-sthānaka,” inilapat ang pinakamainam na palaso, inihanda ang Kanyang busog, at tumindig sa kahanga-hangang pratyālīḍha na ayos ng mamamana.

Verse 3

निवेश्य दृढमुष्टौ च दृष्टिं दृष्टौ निवेश्य च । अतिष्ठन्निश्चलस्तत्र शतं वर्षसहस्रकम्

Mahigpit Niyang kinuyom ang Kanyang mga kamao at itinuon ang tingin nang hindi nanginginig. Doon Siya nanatiling di-kumikilos sa loob ng isang daang libong taon—matatag ang pasiya, gaya ng katahimikan ng isang yogi.

Verse 4

ततोङ्गुष्ठे गणाध्यक्षस्स तु दैत्यनिशंस्थितः । न लक्ष्यं विविशुस्तानि पुराण्यस्य त्रिशूलिनः

Pagkaraan, ang pinunò ng mga Gaṇa, na nakatindig sa hinlalaki ni Śiva, ay humarap sa panginoon ng mga demonyo. Ngunit ang mga sinaunang sandatang makalangit ng Panginoong may hawak ng Triśūla ay hindi tumama sa kaniya.

Verse 5

ततोंतरिक्षादशृणोद्धनुर्बाणधरो हरः । मुंजकेशो विरूपाक्षो वाचं परमशोभनाम्

Pagkatapos, mula sa gitnang langit ay narinig si Hara—may tangan na busog at mga palaso, may gusot na buhok na tulad ng muñja, at may mga matang kamangha-manghang nakakakita ng lahat—na bumibigkas ng mga salitang lubhang maringal.

Verse 6

भो भो न यावद्भगवन्नर्चितोऽसौ विनायकः । पुराणि जगदीशेश सांप्रतं न हनिष्यति

“O! O Panginoon—hangga’t hindi pa nararapat na sinasamba ang iginagalang na si Vināyaka, hindi niya, kahit ngayon, wawasakin ang mga naunang kaayusan. O Panginoon ng sansinukob, O Kataas-taasang Īśa!”

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गजवक्त्रमपूजयत् । भद्रकालीं समाहूय ततोंधकनिषूदनः

Nang marinig ang mga salitang iyon, pinarangalan ng Tagapagpuksa kay Andhaka (Śiva) si Gajavaktra (Gaṇeśa). Pagkaraan, tinawag niya si Bhadrakālī at nagpatuloy sa susunod na hakbang ng labanan.

Verse 8

तस्मिन् संपूजिते हर्षात्परितुष्टे पुरस्सरे । विनायके ततो व्योम्नि ददर्श भगवान्हरः

Nang si Vināyaka, ang pangunahing pinunò, ay nasamba nang wasto at nalugod sa kagalakan, si Bhagavān Hara (Śiva) ay tumingala sa langit at nakita ang magaganap.

Verse 9

पुराणि त्रीणि दैत्यानां तारकाणां महात्मनाम् । यथातथं हि युक्तानि केचिदित्थं वदंति ह

May ilan ang nagsasabi nang ganito: “Ang tatlong sinaunang lungsod ng mga dakilang Daitya—ang mga Tāraka—ay pinagsama at inayos sa iba’t ibang paraan, ayon sa hinihingi ng kalagayan.”

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे त्रिपुरदाहवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ikasampung kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan ng Pagkasunog ng Tripura,” sa ikalimang bahagi, ang Yuddha-khaṇḍa, ng Rudra-saṃhitā, sa ikalawang aklat ng maluwalhating Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 11

स स्वतंत्रः परं ब्रह्म सगुणो निर्गुणोऽपि ह । अलक्ष्यः सकलैस्स्वामी परमात्मा निरंजनः

Siya ang ganap na Malaya—ang Kataas-taasang Brahman. Siya’y tunay na may mga katangian (saguṇa) at gayundin ay lampas sa mga katangian (nirguṇa). Hindi Siya masaklaw ng lahat ng pandama; Siya ang Panginoon ng lahat, ang Kataas-taasang Sarili, dalisay at walang dungis.

Verse 12

पंचदेवात्मकः पंचदेवोपास्यः परः प्रभुः । तस्योपास्यो न कोप्यस्ति स एवोपास्य आलयम्

Ang Kataas-taasang Panginoon ay may kalikasan ng limang diyos at sinasamba sa pamamagitan ng limang diyos. Para sa Kanya, wala nang ibang diyos na dapat sambahin; Siya lamang ang tunay na tahanan at sukdulang kanlungan ng lahat ng pagsamba.

Verse 13

अथ वा लीलया तस्य सर्वं संघटते मुने । चरितं देवदेवस्य वरदातुर्महेशितुः

O kaya naman, O pantas, sa pamamagitan lamang ng banal Niyang Līlā, ang lahat ay nagkakatipon at natatapos. Ito ang sagradong salaysay ni Maheśvara, ang Diyos ng mga diyos, ang dakilang Tagapagkaloob ng mga biyaya.

Verse 14

तस्मिस्थिते महादेवे पूजयित्वा गणाधिपम् । पुराणि तत्र कालेन जग्मुरेकत्वमाशु वै

Nang manatili roon si Mahādeva, sinamba nila si Gaṇādhipa (Panginoong Gaṇeśa). Pagkaraan, sa takdang panahon, ang lahat ng mga gaṇa ay mabilis na nagkaisa—nagkakaisang layon.

Verse 15

एकीभावं मुने तत्र त्रिपुरे समुपागते । बभूव तुमुलो हर्षो देवादीनां महात्मनाम्

O pantas, nang dumating doon ang Tripura na nagkakaisang hanay, sumiklab ang napakalakas na galak sa mga dakilang-loob—mula sa mga Deva.

Verse 16

ततो देवगणास्सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः । जयेति वाचो मुमुचुः स्तुवंतश्चाष्टमूर्तिनम्

Pagkatapos, ang lahat ng pangkat ng mga diyos, kasama ang mga Siddha at ang mga pinakadakilang rishi, ay sumigaw ng “Jaya!” at sa pagpupuri, itinanghal si Śiva bilang Aṣṭamūrti—ang walong anyo Niya.

Verse 17

अथाहेति तदा ब्रह्मा विष्णुश्च जगतां पतिः । समयोऽपि समायातो दैत्यानां वधकर्मणः

Pagkatapos ay nagsalita si Brahmā, at si Viṣṇu—Panginoon ng mga daigdig—ay sumang-ayon din. Dumating na rin ang itinakdang panahon para sa paglipol sa mga Dāitya.

Verse 18

तेषां तारकपुत्राणां त्रिपुराणां महेश्वर । देवकार्यं कुरु विभो एकत्वमपि चागतम्

O Maheśvara, tungkol sa mga Tripura—mga anak ni Tāraka—O Panginoong Makapangyarihan sa lahat, tuparin Mo ang layunin ng mga deva; sapagkat ang kanilang pagkakaisa at pinagsamang lakas ay naganap na ngayon.

Verse 19

यावन्न यान्ति देवेश विप्रयोगं पुराणि वै । तावद्बाणं विमुंचश्च त्रिपुरं भस्मसात्कुरु

O Panginoon ng mga deva, bago pa makalayo at makatakas ang mga sinaunang lungsod na iyon (Tripura), pakawalan Mo agad ang Iyong palaso at gawing abo ang Tripura.

Verse 20

अथ सज्यं धनुः कृत्वा शर्वस्संधाय तं शरम् । पूज्य पाशुपतास्त्रं स त्रिपुरं समचिंतयत्

Pagkatapos, si Śarva (Panginoong Śiva), nang maikabit ang pisi sa Kanyang busog at maihanda ang palaso, ay sumamba sa sandatang Pāśupata; at itinuon Niya ang banal na pasya sa Tripura upang ito’y mapuksa.

Verse 21

अथ देवो महादेवो वरलीलाविशारदः । केनापि कारणेनात्र सावज्ञं तदवैक्षत

Pagkatapos, ang Diyos na si Mahādeva—dalubhasa sa pagbibigay ng biyaya at sa banal na lila—dahil sa isang dahilan sa sandaling iyon, ay tumingin dito nang may sinasadyang, batid na pagwawalang-bahala.

Verse 22

पुरत्रयं विरूपाक्षः कर्तुं तद्भस्मसात्क्षणात् । समर्थः परमेशानो मीनातु च सतां गतिः

Si Virūpākṣa, ang Kataas-taasang Parameśvara, ay ganap na may kakayahang gawing abo sa isang kisap ang tatlong lungsod (Tripura). Nawa’y ang Parameśvara—kanlungan at hantungan ng mga matuwid—ay magkaloob sa amin ng pag-iingat.

Verse 23

दग्धुं समर्थो देवेशो वीक्षणेन जगत्त्रयम् । अस्मद्यशो विवृद्ध्यर्थं शरं मोक्तुमिहार्हसि

O Panginoon ng mga deva, kaya mong sunugin ang tatlong daigdig sa isang sulyap lamang. Ngunit upang lumago ang aming dangal at pangalan, nararapat na pakawalan mo ang iyong palaso rito.

Verse 24

इति स्तुतोऽमरैस्सर्वैविष्ण्वादिविधिभिस्तदा । दग्धुं पुरत्रयं तद्वै बाणेनैच्छन्महेश्वरः

Kaya noon, nang siya’y purihin ng lahat ng mga deva—kasama si Viṣṇu at ang iba pang mga banal na tagapag-ayos—ninais ni Maheśvara na sunugin ang tatlong lungsod (Tripura) sa pamamagitan ng iisang palaso.

Verse 25

अभिलाख्यमुहूर्ते तु विकृष्य धनुरद्भुतम् । कृत्वा ज्यातलनिर्घोषं नादमत्यंतदुस्सहम्

Sa mismong sandaling mapagpasya, hinila niya ang kahanga-hangang busog; pinaugong ang pisi at nagpalabas ng dagundong na halos di-matiis—parang kulog na pahayag ng di-mapipigil na lakas sa labanan.

Verse 26

आत्मनो नाम विश्राव्य समाभाष्य महासुरान् । मार्तंडकोटिवपुषं कांडमुग्रो मुमोच ह

Ipinahayag niya nang malakas ang sariling pangalan at kinausap ang mga dakilang asura; saka iniluwal ng mabagsik na mandirigma ang palasong nagliliyab, kasingningning ng liwanag ng sampung milyong araw.

Verse 27

ददाह त्रिपुरस्थास्तान्दैत्यांस्त्रीन्विमलापहः । स आशुगो विष्णुमयो वह्निशल्यो महाज्वलन्

Pagkatapos, sinunog ng dalisay na Kapangyarihang pumupuksa sa kasalanan ang tatlong Daitya na nananahan sa Tripura. Mabilis itong lumipad, puspos ng lakas ni Viṣṇu, at naging palasong may dulo ng apoy, naglalagablab nang matindi.

Verse 28

ततः पुराणि दग्धानि चतुर्जलधिमेखलाम् । गतानि युगपद्भूमिं त्रीणि दग्धानि भस्मशः

Pagkaraan, ang mga sinaunang kuta ay nasunog; ang tatlo, na napapaligiran ng apat na karagatan, ay sabay-sabay na bumagsak sa lupa—tinupok at lubusang naging abo.

Verse 29

दैत्यास्तु शतशो दग्धास्तस्य बाणस्थवह्निना । हाहाकारं प्रकुर्वंतश्शिवपूजाव्यतिक्रमात्

Daan-daang daitya ang natupok sa apoy na nananahan sa kanyang mga palaso; at dahil nilabag nila ang nararapat na pagsamba kay Shiva, sila’y humiyaw sa matinding panaghoy.

Verse 30

तारकाक्षस्तु निर्दग्धो भ्रातृभ्यां सहितोऽभवत् । सस्मार स्वप्रभुं देवं शंकरं भक्तवत्सलम्

Si Tārakākṣa, na nasunog at napabagsak kasama ng kanyang mga kapatid, ay naalaala ang sarili niyang Panginoon—ang banal na Śaṅkara, na laging mahabagin sa mga deboto.

Verse 31

भक्त्या परमया युक्तः प्रलपन् विविधा गिरः । महादेवं समुद्वीक्ष्य मनसा तमुवाच सः

Taglay ang pinakamataas na debosyon, bumigkas siya ng sari-saring salitang mula sa puso; at habang taimtim na tumitingin kay Mahādeva, kinausap niya Siya sa loob ng kanyang isipan.

Verse 32

तारकाक्ष उवाच । भव ज्ञातोसि तुष्टोऽसि यद्यस्मान् सह बंधुभिः । तेन सत्येन भूयोऽपि कदा त्वं प्रदहिष्यसि

Wika ni Tārakākṣa: “O Bhava (Śiva), kung tunay na nakilala Mo kami at nalugod Ka sa amin kasama ng aming mga kamag-anak, kung gayon, sa katotohanan ng pangakong iyon, kailan Mo kami muling susunugin?”

Verse 33

दुर्लभं लब्धमस्माभिर्यदप्राप्यं सुरासुरैः । त्वद्भावभाविता बुद्धिर्जातेजाते भवत्विति

Nakamtan namin ang lubhang bihira—yaong hindi man nakamtan ng mga deva at asura. Nawa’y ang aming buddhi, na laging pinupuspos ng Iyong bhāva (biyaya at pagninilay sa Iyo), ay sumibol sa bawat kapanganakan, muli at muli.

Verse 34

इत्येवं विब्रुवंतस्ते दानवास्तेन वह्निना । शिवाज्ञयाद्भुतं दग्धा भस्मसादभवन्मुने

Habang gayon ang pagsasalita ng mga Dānava, sila’y kamangha-manghang sinunog ng apoy na yaon—na pinakilos sa utos ni Śiva—at, O pantas, sila’y nauwi sa abo.

Verse 35

अन्येऽपि बाला वृद्धाश्च दानवास्तेन वह्निना । शिवाज्ञया द्रुतं व्यास निर्दग्धा भस्मसात्कृताः

O Vyāsa, sa utos ni Śiva, ang apoy na yaon ay mabilis ding sumunog sa iba pang Dānava—maging bata o matanda—at lubusang ginawang abo.

Verse 36

स्त्रियो वा पुरुषा वापि वाहनानि च तत्र ये । सर्वे तेनाग्निना दग्धाः कल्पान्ते तु जगद्यथा

Babae man o lalaki—pati ang mga sinasakyan at mga sasakyang naroon—lahat ay tinupok ng apoy na iyon, gaya ng buong daigdig na nilalamon ng apoy sa wakas ng isang kalpa.

Verse 37

भर्तॄन्कंठगतान्हित्वा काश्चिद्दग्धा वरस्त्रियः । काश्चित्सुप्ताः प्रमत्ताश्च रतिश्रांताश्च योषितः

May ilang mararangal na babae, iniwan ang mga asawang nakayakap na sa kanilang leeg, at sila’y nasunog; ang iba’y natutulog, ang iba’y pabaya at nalilito, at ang iba nama’y pagod sa kaligayahang makamundo.

Verse 38

अर्द्धदग्धा विबुद्धाश्च बभ्रमुर्मोहमूर्च्छिताः । तेन नासीत्सुसूक्ष्मोऽपि घोरत्रिपुरवह्निना

Bahagyang nasunog at biglang nagkamalay, sila’y nagpagala-gala, nahihimatay sa pagkalito. Sa kakila-kilabot na apoy ng Tripura, ni ang pinakapinong bakas man nila ay hindi na naiwan.

Verse 39

अविदग्धो विनिर्मुक्तः स्थावरो जंगमोपि वा । वर्जयित्वा मयं दैत्यं विश्वकर्माणमव्ययम्

Maging di bihasa o ganap na bihasa, maging nilalang na nakatigil o gumagalaw—maliban lamang sa Daitya na si Māyā—si Viśvakarmā, ang di-nasisirang banal na panday, ay may kakayahang lumikha ng anumang kailangan.

Verse 40

अविरुद्धं तु देवानां रक्षितं शंभुतेजसा । विपत्कालेपि सद्भक्तं महेशशरणागतम्

Kahit hindi hayagang nagkakasalungatan ang mga deva, sila’y pinangangalagaan ng maningning na tejas ni Śambhu; at lalo na sa oras ng kapahamakan, ang tunay na deboto—yaong sumilong kay Maheśa—ay tiyak na iniingatan.

Verse 41

सन्निपातो हि येषां नो विद्यते नाशकारकः । दैत्यानामन्यसत्त्वानां भावाभावे कृताकृते

Para sa mga nilalang na sa kanila’y walang pagsasanib ng mga sanhi na nagiging kasangkapan ng pagkapuksa—maging sa mga Daitya o sa iba pang nilalang—sa kalagayang may-iral at di-may-iral, walang matatawag na ‘nagawa’ o ‘di nagawa’ na nagbubunga ng pagkakagapos.

Verse 42

तस्माद्यत्नस्सुसंभाव्यः सद्भिः कर्तव्य एव हि । गर्हणात्क्षीयते लोको न तत्कर्म समाचरेत्

Kaya nga, ang mga marangal ay dapat magsagawa lamang ng pagsisikap na pinag-isipang mabuti; sapagkat ang dangal ng tao sa daigdig ay kumukupas dahil sa paninisi. Kaya’t huwag gawin ang gawang nagdudulot ng pagsisi at pagbatikos.

Verse 43

न संयोगो यथा तेषां भूयात्त्रिपुरवासिनाम् । मतमेतद्धि सर्वेषां दैवाद्यदि यतो भवेत्

Huwag sanang magkaroon ng pagkakataon ang mga taga-Tripura na muling magkaisa at magtipon. Ito ang pinagkaisahang pasya ng lahat; sapagkat kung sa tadhana at atas ng Diyos mangyari ang muling pagsasama, iyon mismo ang magiging sanhi ng panibagong lakas nila.

Verse 44

ये पूजयंतस्तत्रापि दैत्या रुद्रं सबांधवाः । गाणपत्यं ययुस्सर्वे शिवपूजावि धेर्बलात्

Doon din, ang mga Daitya, kasama ang kanilang mga kamag-anak, ay nagsimulang sumamba kay Rudra. At sa makapangyarihang bisa ng itinakdang disiplina ng pagsamba kay Śiva, silang lahat ay pumasok sa landas na Gaṇapatya—pagkamakadiyos kay Gaṇeśa bilang pinuno ng mga gaṇa ni Śiva.