
Sa Adhyaya 5, isinalaysay ni Sūta ang isang pag-uusap kung saan si Nārada, matapos marinig ang mga naunang pangyayari, ay nagtanong kay Brahmā. Tiyak na inusisa ni Nārada si Sandhyā: saan siya nagtungo matapos umalis ang mga mānasaputra patungo sa kani-kanilang tahanan, ano ang ginawa niya pagkaraan, at kanino siya ipinakasal. Si Brahmā, bilang tattvavit na nakaaalam ng katotohanan, ay nag-alay ng paggunita kay Śaṅkara at nagsimulang magpaliwanag sa paraang pangkanunugan at pang-aral: si Sandhyā ay anak na isinilang sa isipan ni Brahmā, nagsagawa ng tapas (mahigpit na pagninilay at pag-aayuno), iniwan ang dating katawan, at muling isinilang bilang Arundhatī. Sa gayon, iniuugnay ng kabanata ang sinaunang Sandhyā sa huwarang pativratā na si Arundhatī, at itinatag ang pagbabagong ito sa bisa ng pag-aaske at banal na kautusan ng Brahmā–Viṣṇu–Maheśa.
Verse 1
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो मुनिसत्तमः । स मुदोवाच संस्मृत्य शंकरं प्रीतमानसः
Wika ni Sūta: Nang marinig niya ang mga salita ni Brahmā, ang pinakadakilang pantas—na ang puso’y nalulugod sa pag-ibig—ay inalaala si Śaṅkara (Śiva) at saka nagsalita nang may galak.
Verse 2
नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । अद्भुता कथिता लीला त्वया च शशिमौलिनः
Wika ni Nārada: “O Brahman, O Vidhe na Manlilikha, O dakilang pinagpala—O marunong na alagad ni Viṣṇu—naisalaysay mo nga ang kagila-gilalas na banal na lila ng Panginoong may gasuklay na buwan (Śiva).”
Verse 3
गृहीतदारे मदने हृष्टे हि स्वगृहे गते । दक्षे च स्वगृहं याते तथा हि त्वयि कर्तरि
Nang si Kāma (Madanā) ay nagalak matapos tanggapin ang kanyang tungkulin at bumalik sa sariling tahanan, at nang si Dakṣa man ay umuwi sa kanyang bahay—gayundin, O Tagapagganap (Śiva), Ikaw ang nanatiling kataas-taasang sanhi sa likod ng lahat ng naganap.
Verse 4
मानसेषु च पुत्रेषु गतेषु स्वस्वधामसु । संध्या कुत्र गता सा च ब्रह्मपुत्री पितृप्रसूः
Nang makaalis na ang mga anak na isinilang sa isip patungo sa kani-kanilang tahanan, nagtanong si Brahmā: “Saan naparoon si Sandhyā—ang anak na babae ni Brahmā at ina ng mga Pitṛ, ang mga ninunong banal?”
Verse 5
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे संध्याचरित्रवर्णनो नाम पंचमोऽध्यायः
Sa gayon nagwakas ang ikalimang kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Salaysay ni Sandhyā,” sa ikalawang Rudra Saṃhitā ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa ikalawang bahagi na kilala bilang Satī Khaṇḍa.
Verse 6
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मपुत्रश्च धीमतः । संस्मृत्य शंकरं सक्त्या ब्रह्मा प्रोवाच तत्त्ववित्
Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang mga salitang iyon, ang marunong na anak ni Brahmā (Nārada) ay nagunita si Śaṅkara sa pamamagitan ng nakatuong lakas-loob at panloob na śakti; saka nagsalita si Brahmā, ang nakakabatid ng katotohanan.
Verse 7
ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं च मुने सर्वं संध्यायाश्चरितं शुभम् । यच्छ्रुत्वा सर्वकामिन्यस्साध्व्यस्स्युस्सर्वदा मुने
Wika ni Brahmā: O pantas, pakinggan mo ang buong mapalad na salaysay tungkol kay Sandhyā. Sa pagdinig nito, O pantas, ang mga babae na may iba’t ibang hangarin ay nagiging laging banal, matuwid, at matatag sa dharma.
Verse 8
सा च संध्या सुता मे हि मनोजाता पुराऽ भवत् । तपस्तप्त्वा तनुं त्यक्त्वा सैव जाता त्वरुंधती
“Ang Sandhyā na iyon ay tunay na aking anak na babae; noong una’y isinilang siya mula sa aking isipan. Matapos magsagawa ng matinding tapa at iwan ang katawang iyon, siya mismo’y muling isinilang bilang si Arundhatī, ang dalisay at tapat.”
Verse 9
मेधातिथेस्सुता भूत्वा मुनिश्रेष्ठस्य धीमती । ब्रह्मविष्णुमहेशानवचनाच्चरितव्रता
Naging marunong na anak na babae ng pinakadakilang pantas na si Medhātithi, tinupad niya nang tapat ang kanyang mga panatang banal ayon sa salita nina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśāna (Śiva).
Verse 10
वव्रे पतिं महात्मानं वसिष्ठं शंसितव्रतम् । पतिव्रता च मुख्याऽभूद्वंद्या पूज्या त्वभीषणा
Pinili niya bilang asawa ang dakilang si Vasiṣṭha, na bantog sa mga papuring pagtalima sa mga banal na gawi. Naging pinakapanguna sa mga pativratā, siya’y karapat-dapat igalang at sambahin, at kakila-kilabot sa lakas na espirituwal.
Verse 12
नारद उवाच । कथं तया तपस्तप्तं किमर्थं कुत्र संध्यया । कथं शरीरं सा त्यक्त्वाऽभवन्मेधातिथेः सुता । कथं वा विहितं देवैर्ब्रह्मविष्णुशिवैः पतिम् । वसिष्ठं तु महात्मानं संवव्रे शंसितव्रतम्
Sinabi ni Nārada: “Paano niya isinagawa ang tapasya, para sa anong layon, at sa aling banal na sandhyā (pagtatagpo ng oras/lugar)? Paano niya iniwan ang kanyang katawan at naging anak na babae ni Medhātithi? At paano itinakda ng mga diyos—Brahmā, Viṣṇu, at Śiva—ang magiging asawa niya, kaya pinili niya si Vasiṣṭha, ang dakilang kaluluwa, na bantog sa mga pinupuring panata?”
Verse 13
एतन्मे श्रोष्यमाणाय विस्तरेण पितामह । कौतूहलमरुंधत्याश्चरितं ब्रूहि तत्त्वतः
O Pitāmaha, yamang sabik akong makinig, isalaysay mo sa akin nang masinsin at ayon sa katotohanan ang kahanga-hangang salaysay tungkol kay Arundhatī na labis na nag-udyok ng aking pag-uusisa.
Verse 14
ब्रह्मोवाच । अहं स्वतनयां संध्यां दृष्ट्वा पूर्वमथात्मनः । कामायाशु मनोऽकार्षं त्यक्त्वा शिवभयाच्च सा
Wika ni Brahmā: “Noon, nang makita ko ang sarili kong anak na si Sandhyā, ang aking isip—ay, sa aba—ay agad nahila tungo sa pagnanasa. Ngunit siya, dahil sa takot kay Śiva, ay iniwan iyon at umurong.”
Verse 15
संध्यायाश्चलितं चित्तं कामबाणविलोडितम् । ऋषीणामपि संरुद्धमानसानां महात्मनाम्
Sa sandhyā (takipsilim), kahit ang isipan ng mga dakilang rishi na may marangal na diwa—na mahusay na napipigil ang mga pandama—ay maaaring manginig, ginugulo at iniikot ng mga palaso ni Kāma.
Verse 16
भर्गस्य वचनं श्रुत्वा सोपहासं च मां प्रति । आत्मनश्चलितत्वं वै ह्यमर्यादमृषीन्प्रति
Nang marinig ko ang mga salita ni Bharga—na may panlilibak laban sa akin—napansin ko sa aking sarili ang pag-uga ng pagpipigil, at nakita ko ang paglabag sa nararapat na paggalang sa mga rishi.
Verse 17
कामस्य तादृशं भावं मुनिमोहकरं मुहुः । दृष्ट्वा संध्या स्वयं तत्रोपयमायातिदुःखिता
Nang makita nang paulit-ulit ang gayong kalagayan ni Kāma—na makalilito kahit sa mga muni—si Saṃdhyā mismo, nababalisa sa dalamhati, ay dumating doon at sumilong upang humingi ng pag-iingat.
Verse 18
ततस्तु ब्रह्मणा शप्ते मदने च मया मुने । अंतर्भूते मयि शिवे गते चापि निजास्पदे
Pagkaraan, O pantas, nang masumpa si Kāma ni Brahmā at gayundin ng aking sumpa, siya’y pumasok sa loob ko; at ako—si Śiva—ay nagbalik sa sarili kong tahanan.
Verse 19
आमर्षवशमापन्ना सा संध्या मुनिसत्तम । मम पुत्री विचार्यैवं तदा ध्यानपराऽभवत्
O pinakadakilang pantas, si Sandhyā na napailalim sa matinding poot ay nagmuni-muni nang ganito; at noon, ang aking anak na babae ay lubos na nagtuon sa pagninilay.
Verse 20
ध्यायंती क्षणमेवाशु पूर्वं वृत्तं मनस्विनी । इदं विममृशे संध्या तस्मिन्काले यथोचितम्
Ang matatag na si Satī ay mabilis na nagmuni-muni sandali sa naganap noon. At sa mismong sandaling iyon, maingat niyang pinagpasiyahan ang nararapat at angkop na gawin.
Verse 21
संध्योवाच । उत्पन्नमात्रां मां दृष्ट्वा युवतीं मदनेरितः । अकार्षित्सानुरागोयमभिलाषं पिता मम
Wika ni Sandhyā: “Sa sandaling ako’y lumitaw, ang aking ama—na ginising ni Kāma, ang diyos ng pagnanasa—ay tumingin sa akin na parang isang dalagang bata, at sinaklot ng pananabik na may halong pagkapit at pagnanasa.”
Verse 22
पश्यतां मानसानां च मुनीनां भावितात्मनाम् । दृष्ट्वैव माममर्यादं सकाममभवन्मनः
Kahit ang mga muni—mga pantas na may disiplinadong isip at malalim na pagninilay—ay nakatingin, nang makita nila akong kumikilos nang lampas sa nararapat na hangganan, ang kanilang isipan ay agad na nayanig ng pagnanasa.
Verse 24
फलमेतस्य पापस्य मदनस्स्वयमाप्तवान् । यस्तं शशाप कुपितः शंभोरग्रे पितामहः
Si Kama (Madana) mismo ang tumanggap ng bunga ng makasalanang gawaing ito; sapagkat si Pitamaha (Brahma), na nagalit sa harap ni Shambhu (Shiva), ay nagbigay ng sumpa sa kanya.
Verse 26
यन्मां पिता भ्रातरश्च सकाममपरोक्षतः । दृष्ट्वा चक्रुस्स्पृहां तस्मान्न मत्तः पापकृत्परा
Nang makita nila ako nang harapan, ang aking ama at mga kapatid na lalaki—na ginanyak ng makamundong pagnanasa—ay tumingin sa akin nang may pag-iimbot. Kaya walang higit na makasalanan kaysa sa akin.
Verse 27
ममापि कामभावोभूदमर्यादं समीक्ष्य तान् । पत्या इव स्वकेताते सर्वेषु सहजेष्वषि
Nang makita kong sila’y kumikilos nang walang pagpipigil, sumibol din sa akin ang pagnanasa; at waring sila ang aking mga asawa, ang loob ko’y kumiling din sa lahat ng mga kasama roon.
Verse 28
करिष्यारम्यस्य पापस्य प्रायश्चित्तमहं स्वयम् । आत्मानमग्नौ होष्यामि वेदमार्गानुसारत
“Sa kasalanang malapit kong gawin, ako mismo ang magiging pagtubos. Ayon sa landas na itinatag ng mga Veda, iaalay ko ang aking sarili sa banal na apoy.”
Verse 29
किं त्वेकां स्थापयिष्यामि मर्यादामिह भूतले । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामास्स्युश्शरीरिणः
Ngunit magtatatag ako ng isang hangganan dito sa lupa: na ang mga nilalang na may katawan, sa sandaling isilang, ay huwag agad maging alipin ng pagnanasa at paghahangad ng sarap.
Verse 30
एतदर्थमहं कृत्वा तपः परम दारुणम् । मर्यादां स्थापयिष्यामि पश्चात्त्यक्षामि जीवितम्
“Para sa layuning ito, magsasagawa ako ng napakabagsik na pag-aayuno at pagninilay (tapas). Itatatag ko ang wastong hangganan ng dharma, at pagkaraan ay bibitiwan ko ang buhay na ito.”
Verse 31
यस्मिञ्च्छरीरे पित्रा मे ह्यभिलाषस्स्वयं कृतः । भातृभिस्तेन कायेन किंचिन्नास्ति प्रयोजनम्
Ang mismong katawang ito, na siyang pinagnasaan ng aking ama sa sarili niyang pagnanais—ano pa ang silbi sa akin ng katawang iyon, o ng buhay na umaasa rito, sa gitna ng aking mga kapatid?
Verse 32
मया येन शरीरेण तातेषु सहजेषु च । उद्भावितः कामभावो न तत्सुकृतसाधनम्
Ang katawang yaon sa akin, na dahil dito kahit sa gitna ng mga likas na kamag-anak ay naudyok ang pagnanasa—ang gayong bagay ay hindi kailanman kasangkapan ng kabutihang-loob o merit (puṇya).
Verse 33
इति संचित्य मनसा संध्या शैलवरं ततः । जगाम चन्द्रभागाख्यं चन्द्रभागापगा यतः
Pagkapagpasyahan niya ito sa kanyang kalooban, si Sandhyā ay umalis sa dakilang bundok na iyon at nagtungo sa pook na tinatawag na Candrabhāgā—kung saan dumadaloy ang ilog na Candrabhāgā.
Verse 34
अथ तत्र गतां ज्ञात्वा संध्यां गिरिवरं प्रति । तपसे नियतात्मानं ब्रह्मावोचमहं सुतम्
Pagkaraan, nang malaman ni Brahmā na si Sandhyā ay nagtungo roon patungo sa pinakadakilang bundok—na may pusong napigil at nakatuon sa pag-aayuno at tapa—siya’y nagsalita sa akin, na kanyang anak.
Verse 35
वशिष्ठं संयतात्मानं सर्वज्ञं ज्ञानयोगिनम् । समीपे स्वे समासीनं वेदवेदाङ्गपारगम्
Sa malapit ay nakaupo si Vasiṣṭha—mapagpigil sa sarili, lubos na nakaaalam, isang yogin na matatag sa landas ng kaalaman—nakaupo sa tabi, at ganap na bihasa sa mga Veda at sa mga sangay nitong agham.
Verse 36
ब्रह्मोवाच । वसिष्ठ पुत्र गच्छ त्वं संध्यां जातां मनस्विनीम् । तपसे धृतकामां च दीक्षस्वैनां यथा विधि
Wika ni Brahmā: “O anak ni Vasiṣṭha, pumaroon ka kay Sandhyā—siya na naging matatag at matibay ang loob, at matibay na pinili ang landas ng tapas (pagpapakasakit-espirituwal). Ipagkaloob mo sa kanya ang dikṣā ayon sa itinakdang ritwal upang maisagawa ang tapas.”
Verse 37
मंदाक्षमभवत्तस्याः पुरा दृष्ट्वैव कामुकान् । युष्मान्मां च तथात्मानं सकामां मुनिसत्तम
O pinakadakilang muni, noon—sa pagtanaw pa lamang niya sa mga taong inalipin ng pita—yumuko at lumamlam ang kanyang tingin. At inakala niyang ikaw, ako, at maging ang sarili niya ay may bahid pa rin ng kāma (pagnanasa).
Verse 38
अभूतपूर्वं तत्कर्म पूर्व मृत्युं विमृश्य सा । युष्माकमात्मनश्चापि प्राणान्संत्यक्तुमिच्छति
Matapos pagnilayan ang gawaing iyon bilang bagay na di pa nagaganap noon, at matapos pag-isipan na ang kamatayan, ngayo’y nais na niyang iwan ang hininga ng buhay—kasama at dahil din sa inyong mga sarili.
Verse 39
समर्यादेषु मर्यादां तपसा स्थापयिष्यति । तपः कर्तुं गता साध्वी चन्द्रभागाख्यभूधरे
Upang panatilihin ang banal na kaayusan sa mga gumagalang sa wastong asal, nagpasya ang banal na si Satī na itatag ang nararapat na hangganan sa pamamagitan ng austeridad; at upang magsagawa ng tapas, nagtungo siya sa bundok na tinatawag na Chandrabhāgā.
Verse 40
न भावं तपसस्तात सानुजानाति कंचन । तस्माद्यथोपदेशात्सा प्राप्नोत्विष्टं तथा कुरु
O mahal, walang sinuman ang tunay na makapagpapahintulot o makapagtatakda ng panloob na layon at bunga ng austeridad ng iba. Kaya gawin mo nang ganap ayon sa itinuro sa iyo, upang makamtan niya ang ninanais niyang layon.
Verse 41
इदं रूपं परित्यज्य निजं रूपांतरं मुने । परिगृह्यांतिके तस्यास्तपश्चर्यां निदर्शयन्
O pantas, iniwan Niya ang anyong ito at kinuha ang isa pang anyo na Kanya ring sarili; nanatili Siya sa tabi niya at ipinamalas ang disiplinadong kapangyarihan ng tapas—sa pamamagitan ng ascetikong pagsunod, inihayag ang landas na Śaiva kung saan nahihinog ang kaluluwa tungo sa biyaya ni Śiva.
Verse 42
इदं स्वरूपं भवतो दृष्ट्वा पूर्वं यथात्र वाम् । नाप्नुयात्साऽथ किंचिद्वै ततो रूपांतरं कुरु
Yamang nakita na niya noon dito ang mismong anyong ito Mo, wala na siyang makakamit na bago mula rito ngayon; kaya’t mag-anyong iba Ka.
Verse 43
ब्रह्मोवाच नारदेत्थं वसिष्ठो मे समाज्ञप्तो दयावता । यथाऽस्विति च मां प्रोच्य ययौ संध्यांतिकं मुनिः
Sinabi ni Brahmā: “O Nārada, ganyan ako tinagubilinan ng mahabaging si Vasiṣṭha. Pagkasabi sa akin, ‘Gayon na nga,’ ang pantas na rishi ay umalis upang ganapin ang mga ritwal ng saṃdhyā sa dapithapon.”
Verse 44
तत्र देवसरः पूर्णं गुणैर्मानससंमितम् । ददर्श स वसिष्टोथ संध्यां तत्तीरगामपि
Doon ay nakita niya ang isang banal na lawa ng mga deva, ganap sa mga mapalad na katangian at maihahambing sa sagradong Lawa ng Mānasa. Pagkaraan, nakita rin ni Vasiṣṭha si Sandhyā (ang diyosa ng dapithapon) na naglalakad sa pampang nito.
Verse 45
तीरस्थया तया रेजे तत्सरः कमलोज्ज्वलम् । उद्यदिंदुसुनक्षत्र प्रदोषे गगनं यथा
Nakatayo sa pampang, pinagliwanag niya ang lawang kumikislap sa mga lotus—gaya ng langit sa dapithapon na kumikinang sa pagsikat ng buwan at sa marikit na hanay ng mga bituin.
Verse 46
मुनिर्दृष्ट्वाथ तां तत्र सुसंभावां स कौतुकी । वीक्षांचक्रे सरस्तत्र बृहल्लोहितसंज्ञकम्
Nang makita niya siya roon—mapalad at hitik sa mararangal na palatandaan—ang pantas ay napukaw ng pagkamangha; lumingon siya sa paligid at namalas ang isang lawa na tinatawag na Bṛhallohita.
Verse 47
चन्द्रभागा नदी तस्मात्प्राकाराद्दक्षिणांबुधिम् । यांती सा चैव ददृशे तेन सानुगिरेर्महत्
Mula sa muog na iyon, ang ilog na Candrabhāgā ay umagos patimog tungo sa karagatan. Sa pagdaloy nito, namalas niya—kasama ang mga bundok na nakapaligid—ang isang tanawing malawak at maringal.
Verse 48
निर्भिद्य पश्चिमं सा तु चन्द्रभागस्य सा नदी । यथा हिमवतो गंगा तथा गच्छति सागरम्
Bumutas patungong kanluran, ang ilog na iyon—ang Candrabhāgā—ay patuloy na umaagos. Gaya ng Gaṅgā na nagmumula sa Himavat at umaabot sa karagatan, gayon din siya’y tumutungo sa dagat.
Verse 49
तस्मिन् गिरौ चन्द्रभागे बृहल्लोहिततीरगाम् । संध्यां दृष्ट्वाथ पप्रच्छ वसिष्ठस्सादरं तदा
Doon, sa bundok sa pook na tinatawag na Candrabhāgā, nakita ni Vasiṣṭha si Sandhyā na papalapit mula sa pampang ng ilog Bṛhallohita; at saka, nang may paggalang, siya’y tinanong niya.
Verse 50
वशिष्ठ उवाच । किमर्थमागता भद्रे निर्जनं त्वं महीधरम् । कस्य वा तनया किं वा भवत्यापि चिकीर्षितम्
Sinabi ni Vasiṣṭha: “O mapalad na ginang, sa anong dahilan ka naparito sa nag-iisang bundok na ito? Kaninong anak ka, at ano nga ba ang balak mong gawin?”
Verse 51
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं वद गुह्यं न चेद्भवेत् । वदनं पूर्णचन्द्राभं निश्चेष्टं वा कथं तव
Nais kong marinig ito—sabihin mo sa akin, kung hindi ito dapat itago bilang lihim. Bakit ang mukha mo, na nagniningning na parang kabilugan ng buwan, ay naging hindi kumikilos at walang anyo ng damdamin?
Verse 52
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वशिष्ठस्य महात्मनः । दृष्ट्वा च तं महात्मानं ज्वलंतमिव पावकम्
Sinabi ni Brahmā: Nang marinig ang mga salita ng dakilang si Vasiṣṭha, at makita ang marangal na rishi na naglalagablab na tila apoy, (sila’y napuno ng pagkamangha at taimtim na pakikinig).
Verse 53
शरीरधृग्ब्रह्मचर्यं विलसंतं जटाधरम् । सादरं प्रणिपत्याथ संध्योवाच तपोधनम्
Nang makita ni Sandhyā ang ermitanyong iyon—nagniningning sa panatang brahmacarya, may buhok na jaṭā, at pinananatili ang katawan sa mahigpit na pagpipigil—siya’y yumukod at nagpatirapa nang may paggalang sa kayamanan ng pag-aayuno, saka nagsalita.
Verse 54
संध्योवाच । यदर्थमागता शैलं सिद्धं तन्मे निबोध ह । तव दर्शनमात्रेण यन्मे सेत्स्यति वा विभो
Wika ni Sandhyā: “O makapangyarihang Panginoon, ipabatid Mo sa akin nang malinaw kung anong layunin ang nagdala sa Iyo sa ganap na bundok na ito. Sa pagtanaw ko lamang sa Iyo, ano ang matutupad para sa akin, O Vibhū?”
Verse 55
तपश्चर्तुमहं ब्रह्मन्निर्जनं शैलमागता । ब्रह्मणोहं सुता जाता नाम्ना संध्येति विश्रुता
“O Brahman, naparito ako sa bundok na ito na liblib upang magsagawa ng tapas. Ako’y isinilang na anak na babae ni Brahmā, at kilala sa pangalang Sandhyā.”
Verse 56
यदि ते युज्यते सह्यं मां त्वं समुपदेशय । एतच्चिकीर्षितं गुह्यं नान्यैः किंचन विद्यते
Kung ito’y nararapat at katanggap-tanggap sa iyo, turuan mo ako nang ganap. Ang hangaring ito’y lihim—walang ibang nakaaalam nito.
Verse 57
अज्ञात्वा तपसो भावं तपोवनमुपाश्रिता । चिंतया परिशुष्येहं वेपते हि मनो मम
Hindi ko nauunawaan ang tunay na diwa ng pag-aayuno at pagtitika, kaya ako’y sumilong sa gubat ng pagtapasya. Ngunit dahil sa pag-aalala, ako’y nalalanta rito, at ang aking isipan ay tunay na nanginginig.
Verse 58
ब्रह्मोवाच । आकर्ण्य तस्या वचनं वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमः । स्वयं च सर्वकृत्यज्ञो नान्यत्किंचन पृष्टवान्
Wika ni Brahmā: Nang marinig ang kanyang mga salita, si Vasiṣṭha—ang pinakadakila sa mga nakakakilala sa Brahman—na bihasa rin sa lahat ng wastong tungkulin at ritwal, ay hindi na nagtanong pa ng anuman.
Verse 59
अथ तां नियतात्मानं तपसेति धृतोद्यमाम् । प्रोवाच मनसा स्मृत्वा शंकरं भक्तवत्सलम्
Pagkaraan, nang makita niyang siya’y may pagpipigil-sa-sarili at matatag ang pasya na magsagawa ng mga pag-aayuno at pagkamahigpit, nagsalita si Dakṣa—matapos alalahanin sa loob ng puso si Śaṅkara, ang Panginoong mahabagin sa mga deboto.
Verse 60
वसिष्ठ उवाच । परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमः परमाराध्यः शम्भुर्मनसि धार्यताम्
Wika ni Vasiṣṭha: Itanim sa isipan si Śambhu—Siya na sukdulang maningning, sukdulang mahigpit sa tapa, ang Kataas-taasan, at ang pinakakarapat-dapat sambahin.
Verse 61
धर्मार्थकाममोक्षाणां य एकस्त्वादिकारणम् । तमेकं जगतामाद्यं भजस्व पुरुषोत्तमम्
Sambahin mo ang iisang Purusha Uttama, Siya lamang ang unang sanhi ng dharma, artha, kāma, at mokṣa—ang nag-iisang pinagmulan ng lahat ng daigdig.
Verse 62
मंत्रेणानेन देवेशं शम्भुं भज शुभानने । तेन ते सकला वाप्तिर्भविष्यति न संशयः
O may magandang mukha, sambahin si Śambhu, ang Panginoon ng mga diyos, sa pamamagitan ng mismong mantrang ito. Sa bisa nito, tiyak mong matatamo ang ganap na kaganapan at lahat ng minimithing biyaya—walang pag-aalinlangan.
Verse 63
ॐ नमश्शंकरायेति ओंमित्यंतेन सन्ततम् । मौनतपस्याप्रारंम्भं तन्मे निगदतः शृणु
"Om—pagpupugay kay Śaṅkara": na may "Om" bilang pangwakas na selyo, ulit-ulitin ito nang patuloy. Ngayon ay makinig habang ipinapahayag ko sa iyo ang pagsisimula ng penitensya ng katahimikan (mauna-tapas).
Verse 64
स्नानं मौनेन कर्तव्यं मौनेन हरपूजनम् । द्वयोः पूर्णजलाहारं प्रथमं षष्ठकालयोः
Ang pagligo ay dapat gawin sa katahimikan, at sa katahimikan ang pagsamba kay Hara (Śiva) ay dapat gawin. Sa parehong pagkakataon, ang isa ay dapat kumuha lamang ng kumpletong diyeta sa tubig.
Verse 65
तृतीये षष्ठकाले तु ह्युपवासपरो भवेत् । एवं तपस्समाप्तौ वा षष्ठे काले क्रिया भवेत्
Sa ikatlong yugto, sa ikaanim na itinakdang oras, ang isa ay dapat maging tapat sa pag-aayuno. Sa gayon, kapag ang disiplina ng penitensya ay natapos na, ang ritwal ay dapat ding gawin sa ikaanim na oras.
Verse 66
एवं मौनतपस्याख्या ब्रह्मचर्यफलप्रदा । सर्वाभीष्टप्रदा देवि सत्यंसत्यं न संशयः
Kaya nga, O Diyosa, ang disiplin na tinatawag na pag-aayuno ng katahimikan (mauna-tapas) ay nagkakaloob ng bunga ng brahmacarya, ang banal na pagpipigil-sa-sarili. Ipinagkakaloob nito ang lahat ng minimithing layon; ito’y katotohanan—katotohanang tunay—walang alinlangan.
Verse 67
एवं चित्ते समुद्दिश्य कामं चिंतय शंकरम् । स ते प्रसन्न इष्टार्थमचिरादेव दास्यति
Kaya nga, ituon ang isip sa ganitong paraan, isantabi ang makamundong pagnanasa, at magnilay kay Śaṅkara. Kapag Siya’y nalugod sa iyo, agad Niyang ipagkakaloob ang minimithing layon.
Verse 68
ब्रह्मोवाच । उपविश्य वसिष्ठोथ संध्यायै तपसः क्रियाम् । तामाभाष्य यथान्यायं तत्रैवांतर्दधे मुनिः
Sinabi ni Brahmā: Pagkaraan, umupo si Vasiṣṭha at isinagawa ang Sandhyā (pagsamba sa takipsilim) na puspos ng tapas. Matapos niyang ituro (sa kanya) ang pagsasagawa ayon sa wastong tuntunin, naglaho ang pantas mula sa lugar na iyon.
The chapter explains Sandhyā’s subsequent fate and identity-change: after tapas and relinquishing her body, she is said to be reborn as Arundhatī, establishing an etiological link between primordial Sandhyā and the later exemplary wife-figure.
It presents tapas as a mechanism of ontological refinement and re-situation: a being’s form and role can be reconfigured to embody dharmic exemplarity, with divine sanction (Brahmā–Viṣṇu–Maheśa) anchoring the transformation.
Śiva is highlighted through epithets (Śaṅkara, Śaśimauli) and as the devotional reference-point invoked before authoritative teaching; Brahmā appears as the tattvavit narrator; Nārada functions as the epistemic catalyst through questioning.