दक्षयज्ञोत्तरवृत्तान्तः (Post–Dakṣa-Yajña Developments and the Appeal to Viṣṇu)

Verse 1

नारद उचाच । विधे विधे महाप्राज्ञा शैवतत्त्वप्रदर्शक । श्राविता रमणीप्राया शिवलीला महाद्भुता

Wika ni Nārada: “O Lumikha, O Lumikha—dakilang pantas na nagpapahayag ng katotohanan ni Śiva—narinig ko mula sa iyo ang lubhang kamangha-manghang līlā ng Panginoong Śiva, kaakit-akit sa likas nito.”

Verse 2

वीरेण वीरभद्रेण दक्षयज्ञं विनाश्य वै । कैलासाद्रौ गते तात किमभूत्तद्वदाधुना

Matapos wasakin ng makapangyarihang Vīrabhadra ang paghahandog ni Dakṣa at (si Śiva) ay nagtungo sa Bundok Kailāsa, mahal kong giliw—ano ang nangyari pagkatapos? Isalaysay mo ngayon sa akin.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । अथ देवगणास्सर्वे मुनयश्च पराजिताः । रुद्रानीकैर्विभिन्नांगा मम लोकं ययुस्तदा

Sinabi ni Brahmā: “Pagkaraan, ang lahat ng pangkat ng mga deva at maging ang mga muni ay natalo. Ang kanilang mga katawan ay napira-piraso ng mga batalyon ni Rudra, at noon ay dumulog sila sa aking daigdig (Brahmaloka) upang magkanlong.”

Verse 4

स्वयंभुवे नमस्कृत्य मह्यं संस्तूय भूरिशः । तत्स्वक्लेशं विशेषेण कार्त्स्येनैव न्यवेदयन्

Matapos yumukod kay Svayambhū (Brahmā) at maghandog ng saganang papuri sa akin, saka niya isinalaysay—nang malinaw at ganap—ang sariling pagdurusa at dalamhati.

Verse 5

तदाकर्ण्य ततोहं वै पुत्रशोकेन पीडितः । अचिन्तयमतिव्यग्रो दूयमानेन चेतसा

Nang marinig ko iyon, tunay ngang nabagabag ako sa dalamhati para sa aking anak. Sa pusong nag-aapoy sa kirot at sa matinding pagkabalisa, nagsimula akong magnilay kung ano ang nararapat gawin.

Verse 6

किं कार्य्यं कार्यमद्याशु मया देवसुखावहम् । येन जीवतु दक्षासौ मखः पूर्णो भवेत्सुरः

“Anong gawain ang dapat kong gawin—anong agarang pagkilos ngayon—upang maghatid ng kagalakan sa mga deva, upang mabuhay si Daksha, at upang ang yajña na ito ay ganap na matapos, O Deva?”

Verse 7

एवं विचार्य बहुधा नालभं शमहं मुने । विष्णुं तदा स्मरन् भक्त्या ज्ञानमाप्तं तदोचितम्

“Pagkatapos magnilay sa maraming paraan, O muni, hindi ko pa rin natamo ang kapayapaan. Pagkaraan, sa debosyon ay inalaala ko si Viṣṇu, at natanggap ko ang angkop na pagkaunawa para sa panahong iyon.”

Verse 8

अथ देवैश्च मुनिभिर्विष्णोर्लोकमहं गतः । नत्वा नुत्वा च विविधैस्स्तवैर्दुःखं न्यवेदयम्

Pagkaraan, kasama ang mga deva at mga muni, nagtungo ako sa tahanan ni Viṣṇu. Paulit-ulit akong yumukod at pumuri sa kanya sa iba’t ibang himno, at inihain ko sa kanya ang aking dalamhati.

Verse 9

यथाध्वरः प्रपूर्णः स्याद्देव यज्ञकरश्च सः । सुखिनस्स्युस्सुरास्सर्वे मुनयश्च तथा कुरु

“Kumilos ka nang gayon, O Deva, upang ang ritwal na paghahandog ay ganap na matapos at ang nagsasagawa ng handog ay magtagumpay; at sa gayon, maging masaya ang lahat ng mga deva at ang mga muni.”

Verse 10

देव देव रमानाथ विष्णो देवसुखावह । वयं त्वच्छरणं प्राप्तास्सदेवमुनयो ध्रुवम्

“O Diyos ng mga diyos, O Panginoon ni Ramā (Lakṣmī), O Viṣṇu, tagapagkaloob ng banal na kaginhawahan—tunay na kami, kasama ang mga muni ng mga deva, ay dumating na matatag upang magkanlong sa iyong mga paa.”

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणस्स रमेश्वरः । प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा शिवात्मा दीनमानसः

Wika ni Brahmā: Nang marinig ni Rameśvara (Viṣṇu) ang aking mga salita, ang kanyang isip ay nagpakumbaba; inalaala niya ang Panginoong Śiva, naging iisang-tutok ang loob sa Śiva, at saka siya sumagot sa akin.

Verse 12

विष्णुरुवाच । तेजीयसि न सा भूता कृतागसि बुभूषताम् । तत्र क्षेमाय बहुधा बुभूषा हि कृतागसाम्

Wika ni Viṣṇu: “Ang nakagawa ng pagkakasala ngunit nagnanais pang umunlad ay hindi kailanman—at hindi kailanman magkakaroon—ng tunay na kasaganaan. Para sa may sala, ang kagalingan ay nakakamit lamang sa maraming paraan ng pagtubos at pagsisisi, na isinasagawa para sa kanilang pag-iingat.”

Verse 13

कृतपापास्सुरा सर्वे शिवे हि परमेश्वरे । पराददुर्यज्ञभागं तस्य शंभोर्विधे यतः

Ang lahat ng mga diyos, yamang nagkaroon ng kasalanan, ay naghandog ng bahagi ng yajña kay Śiva, ang Kataas-taasang Panginoon; sapagkat Siya, O Brahmā, ang tunay na tagapag-ayos ng mga ritwal at ng nararapat na bahagi nito.

Verse 14

प्रसादयध्यं सर्वे हि यूयं शुद्धेन चेतसा । अथापरप्रसादं तं गृहीतांघ्रियुगं शिवम्

Kayong lahat, na may isip na nalinis, ay magsikap na bigyang-lugod si Panginoong Śiva. Pagkaraan, kapag natamo ang kataas-taasang biyaya, masdan si Śiva—na ang Kanyang dalawang banal na paa ay dapat kapitan sa ganap na pagsuko.

Verse 15

यस्मिन् प्रकुपिते देवे विनश्यत्यखिलं जगत् । सलोकपालयज्ञस्य शासनाज्जीवितं द्रुतम्

Kapag nagngitngit ang Diyos na iyon (Śiva), nalilipol ang buong sansinukob. Kaya, ayon sa utos ng paghahandog na kasama ang mga Lokapāla (mga tagapagbantay ng daigdig), dapat iligtas at ingatan agad ang buhay sa pamamagitan ng mabilis na pagsunod at pagkilos.

Verse 16

तमाशु देवं प्रियया विहीनं च दुरुक्तिभिः । क्षमापयध्वं हृद्विद्धं दक्षेण सुदुरात्मना

Dali-dali ninyong payapain ang Panginoong iyon—ngayo’y wala ang Kanyang minamahal at sugatan ang puso—sapagkat si Dakṣa, na masamang-loob, ay sumugat sa Kanya sa pamamagitan ng malulupit na salita.

Verse 17

अयमेव महोपायस्तच्छांत्यै केवलं विधे । शंभोस्संतुष्टये मन्ये सत्यमेवोदितं मया

O Vidhe, Manlilikha, ito lamang ang dakilang paraan upang maghatid ng kapayapaan na iyon. Naniniwala akong ito’y para sa ikalulugod ni Śambhu (Śiva); ang aking sinabi ay tunay na katotohanan.

Verse 18

नाहं न त्वं सुराश्चान्ये मुनयोपि तनूभृतः । यस्य तत्त्वं प्रमाणं च न विदुर्बलवीर्ययोः

Hindi ako, hindi ikaw, ni ang ibang mga diyos, maging ang mga muni na may katawan—ay tunay na nakakakilala sa Kanya; ang Kanyang tunay na kalikasan at ang sukat ng Kanyang kapangyarihan at lakas ay lampas sa aming abot.

Verse 19

आत्मतंत्रस्य तस्यापि परस्य परमात्मनः । क उपायं विधित्सेद्वै परं मूढं विरोधिनम्

Siya ay sariling namamahala—ang Kataas-taasang Paramātmā ay lampas sa anumang pagpipigil. Kaya anong paraan ang maiisip ng sinuman upang pigilan o daigin ang lubhang naliligaw na kalabang tumatayo sa pagsalungat sa Kanya?

Verse 20

चलिष्येहमपि ब्रह्मन् सर्वैः सार्द्ध शिवालयम् । क्षमापयामि गिरिशं कृतागाश्च शिवे धुवम्

O Brahmā, ako man ay pupunta rin, kasama ang lahat, sa tahanan ni Śiva. Tiyak na hihingi ako ng kapatawaran kay Girīśa, ang Panginoon ng Bundok, sa mga pagkakasalang nagawa ko laban kay Śivā.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्थमादिश्य विष्णुर्मां ब्रह्माणं सामरादिकम् । सार्द्धं देवेर्मतिं चक्रे तद्गिरौ गमनाय सः

Wika ni Brahmā: Matapos akong turuan nang gayon—ako, si Brahmā—kasama ang mga diyos at iba pa, si Panginoong Viṣṇu, kasama si Devī, ay nagpasiyang magtungo sa bundok na iyon.

Verse 22

ययौ स्वधिष्ण्य निलयं शिवस्याद्रिवरं शुभम् । कैलासं सामरमुनिप्रजेशादिमयो हरिः

Si Hari (Viṣṇu), kasama ang mga pangkat ng mga diyos, mga muni, at mga Prajāpati, ay umalis mula sa sariling tahanan at nagtungo sa mapalad at kataas-taasang bundok na tahanan ni Śiva—ang banal na Kailāsa.

Verse 23

अतिप्रियं प्रभोर्नित्यं सुजुष्टं किन्नरादिभिः । नरेतरैरप्सरोभिर्योगसिद्धैमहोन्नतम्

Yaon ay laging lubhang minamahal ng Panginoon; marangal na pinaglilingkuran ng mga Kinnara at iba pang nilalang sa langit; dinadalaw ng mga Apsaras at ng mga pangkat na di-tao; at itinatanghal ng mga yoging ganap na sa siddhi.

Verse 24

नानामणिमयैश्शृंगैः शोभमानं समंततः । नानाधातुविचित्रं वै नानाद्रुमलताकुलम्

Nagniningning ito sa lahat ng panig, na may mga tuktok na hinubog mula sa sari-saring hiyas. Makulay sa iba’t ibang mineral, at hitik sa maraming punò at mga baging na nagkakabuhol-buhol.

Verse 25

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिसमन्वितम् । नानाजलप्रस्रवणैरमरैस्सिद्धयोषिताम्

Hitik ito sa mga kawan ng iba’t ibang uri ng usa at pinalalamutian ng mga ibon na sari-saring lahi. Maraming bukal na umaagos ang naggagayak dito, at dinadalaw ng mga imortal na deva at ng mga Siddha na ganap, kasama ang kanilang mga dalagang makalangit.

Verse 26

रमणैवाहरंतीनां नानाकंदर सानुभिः । द्रुमजातिभिरन्याभी राजितं राजतप्रभम्

Ang pook na iyon—kumikinang na tila pilak—ay nagniningning sa kagandahan. Pinapalamutian ito ng maraming kaakit-akit na dalisdis at sari-saring yungib, at lalo pang pinaganda ng iba’t ibang punò na nagpapasaya sa puso ng sinumang tumitingin.

Verse 27

व्याघ्रादिभिर्महासत्त्वैर्निर्घुष्टं क्रूरतोज्झितम् । सर्वशोभान्वितं दिव्यं महाविस्मयकारकम्

Umaalingawngaw ito sa sigaw ng mga makapangyarihang nilalang gaya ng tigre, ngunit malaya sa anumang kalupitan. Taglay ang lahat ng karilagan, ito’y banal at makalangit—isang tahanang nagdudulot ng dakilang pagkamangha.

Verse 28

पर्यस्तं गंगया सत्या स्थानपुण्यतरोदया । सर्वपावनसंकर्त्र्या विष्णुपद्या सुनिर्मलम्

Ang pook na iyon ay lubos na nababalot ng tunay na Gaṅgā—na ang paglitaw niya’y nagpapadakila sa kabanalan ng isang lugar; siya ang tagapaglinis ng lahat ng karumihan, ang banal na agos na sumibol mula sa paa ni Viṣṇu, kaya’t ito’y nagiging ganap na dalisay.

Verse 29

एवंविधं गिरिं दृष्ट्वा कैलासाख्यं शिवप्रियम् । ययुस्ते विस्मयं देवा विष्ण्वाद्यास्समुनीश्वराः

Nang makita nila ang gayong bundok—na tinatawag na Kailāsa, na pinakamamahal ni Panginoong Śiva—ang mga diyos, kasama si Viṣṇu at ang mga pangunahing pantas, ay napuno ng pagkamangha.

Verse 30

तस्समीपेऽलकां रम्यां ददृशुर्नाम ते पुरीम् । कुबेरस्य महादिव्यां रुद्रमित्रस्य निर्जराः

Sa kalapitan, namasdan ng mga nilalang na makalangit ang marikit na lungsod na tinatawag na Alakā—ang lubhang banal na kabisera ni Kubera, na tanyag bilang kaibigan ni Rudra (Śiva).

Verse 31

वनं सौगंधिकं चापि ददृशुस्तत्समीपतः । सर्वद्रुमान्वितं दिव्यं यत्र तन्नादमद्रुतम्

Pagkaraan, sa malapit, nakita nila ang mabangong gubat na Saugaṅdhika—isang mapalad at banal na kakahuyan na hitik sa lahat ng uri ng puno—na doo’y patuloy na umaalingawngaw ang kahanga-hangang tunog na iyon nang walang tigil.

Verse 32

तद्बाह्यतस्तस्य दिव्ये सरितावतिपावने । नंदा चालकनंदा च दर्शनात्पापहारिके

Sa labas ng banal na pook na iyon ay dumadaloy ang dalawang ilahing ilog na lubhang nakapagdalisay—ang Nandā at ang Cālakanandā—na ang pagtanaw pa lamang ay nakapapawi ng kasalanan.

Verse 33

पपुः सुरस्त्रियो नित्यमवगूह्य स्वलोकतः । विगाह्य पुंभिस्तास्तत्र क्रीडंति रतिकर्शिताः

Ang mga dalagang makalangit ay palaging umiinom doon, paglabas mula sa kani-kanilang daigdig. Kasama ang mga lalaking makalangit, sila’y lumulubog sa tubig at naglalaro roon, ang mga katawan ay pumapayat dahil sa tindi ng kaluguran.

Verse 34

हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगंधिकं च यत् । गच्छंतस्ते सुरा आराद्ददृशुश्शांकरं वटम्

Pagkaalis sa lungsod ni Yakṣeśvara at sa mabangong gubat na Saugandhika, nagpatuloy ang mga diyos sa paglalakbay at di naglaon ay namataan nila mula sa malapit ang banal na punong balete ni Śaṅkara (Panginoong Śiva).

Verse 35

पर्यक् कृताचलच्छायं पादोन विटपाय तम् । शतयोजन कोत्सेधं निर्नीडं तापवर्ज्जितम्

Napakalawak ng lilim nito, na wari’y anino ng bundok na inilatag na parang higaan. Sa ilalim, ang mga sanga’y halos sumayad sa lupa. Umaabot ito sa taas na sandaang yojana, walang pugad, at ganap na walang init.

Verse 36

महापुण्यवतां दृश्यं सुरम्यं चातिपावनम् । शंभुयोगस्थलं दिव्यं योगिसेव्यं महोत्तमम्

Ito’y tanawing para lamang sa may dakilang kabutihan—lubhang marikit at lubos na nakapagdalisay. Ito ang banal na lupain ng Yoga ni Śambhu, ang pinakadakilang pook, na nararapat lapitan at paglingkuran ng mga yogin.

Verse 37

मुमुक्षुशरणे तस्मिन् महायोगमये वटे । आसीनं ददृशुस्सर्वे शिवं विष्ण्वादयस्सुराः

Doon, sa punong balete (banyan) na kanlungan ng mga naghahangad ng kalayaan (moksha) at puspos ng Dakilang Yoga, nakita ng lahat ng mga diyos—sa pangunguna ni Viṣṇu—si Śiva na nakaupo sa payapang tindig ng yoga.

Verse 38

विधिपुत्रैर्महासिद्धैश्शिव भक्तिरतैस्सदा । उपास्यमानं सुमुदा शांतैस्संशांतविग्रहैः

Siya ay sinasamba nang may dakilang kagalakan ng mga makapangyarihang Siddha—mga anak ni Brahmā—na laging nalulubog sa debosyon kay Śiva, payapa ang isipan at ganap na tahimik at napapawi ang galaw ng katawan.

Verse 39

तथा सख्या कुबेरेण भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् । सेव्यमानं विशेषेण स्वगणैर्ज्ञातिभिस्सदा

Gayundin, siya’y nakipagkaibigan kay Kubera, panginoon ng mga Guhyaka at Rākṣasa; at palagi siyang pinaglilingkuran nang may natatanging paggalang ng sarili niyang mga pangkat at ng kanyang mga kamag-anak.

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे शिवदर्शनवर्णनं नाम चत्वारिंशोध्यायः

Sa ganito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa ikalawang aklat na tinatawag na Rudra-saṃhitā, sa ikalawang bahagi—ang Satī-khaṇḍa—nagtatapos ang ikaapatnapung kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Darśana (banal na pangitain) ni Śiva.”

Verse 41

मुने तुभ्यं प्रवोचंतं पृच्छते ज्ञानमुत्तमम् । कुशासने सूपविष्टं सर्वेषां शृण्वतां सताम्

O pantas na muni, habang ikaw ay nagpapaliwanag, may nagtatanong sa iyo tungkol sa pinakamataas na kaalaman—sa oras na ikaw ay maayos na nakaupo sa upuang damong kuśa, at habang ang lahat ng mabubuti ay taimtim na nakikinig.

Verse 42

कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं चरणं चैव जानुनि । बाहुप्रकोष्ठाक्षमालं स्थितं सत्तर्कमुद्रया

Inilagay Niya ang kaliwang paa sa kanang hita at ang isa pang paa sa tuhod; nanatili Siyang payapa at matatag. Sa Kanyang bisig ay nakapatong ang mālā na rosaryo, at Siya’y nanahan sa marangal na tarka-mudrā, ang mudrā ng wastong pag-unawa.

Verse 43

एवंविधं शिवं दृष्ट्वा तदा विष्ण्वादयस्सुराः । प्रणेमुस्त्वरितं सर्वे करौ बध्वा विनम्रकाः

Nang makita si Śiva sa gayong hayag at nakapanghihilakbot na anyo, si Viṣṇu at ang iba pang mga diyos ay nagmadaling yumuk. Magkakadikit ang mga palad sa paggalang, silang lahat ay nagpatirapa, mapagpakumbaba at masunurin.

Verse 44

उपलभ्यागतं रुद्रो मया विष्णुं सतां गतिः । उत्थाय चक्रे शिरसाभिवंदनमपि प्रभुः

Nang matanto ni Rudra na dumating doon si Viṣṇu—kanlungan at tunay na landas ng mga matuwid—tumindig Siya; bagaman Siya ang Panginoon, yumuko Siya at nagbigay-galang sa pamamagitan ng pagyuko ng ulo.

Verse 45

वंदितांघ्रिस्तदा सर्वैर्दिव्यैर्विष्ण्वादिभिश्शिवः । ननामाथ यथा विष्णुं कश्यपं लोकसद्गतिः

Pagkaraan, si Śiva—na ang Kanyang mga paa ay sinasamba ng lahat ng banal na nilalang, pangunahin si Viṣṇu—ay yumuko rin bilang tugon, gaya ng pagyuko ni Viṣṇu kay Kaśyapa, ang kagalang-galang na kanlungan ng mga daigdig.

Verse 46

सुरसिद्धगणाधीशमहर्षिसु नमस्कृतम् । समुवाच सुरैर्विष्णुं कृतसन्नतिमादरात्

Pagkatapos, si Viṣṇu—na iginagalang at sinasamba ng mga pangkat ng mga diyos, ng mga Siddha, ng mga pinuno ng Gaṇa, at ng mga dakilang Ṛṣi—ay nagsalita sa mga Deva nang may paggalang at mapagpakumbabang loob.