Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 26

कामशापानुग्रहः (Kāmaśāpānugraha) — “The Curse and Grace Concerning Kāma”

Devanagari script

अथ भावयुतां संध्यां वीक्ष्याकार्षं प्रजापतिः । धर्माभिपूरित तनुरभिलाषमहं मुने

Transliteration

atha bhāvayutāṃ saṃdhyāṃ vīkṣyākārṣaṃ prajāpatiḥ | dharmābhipūrita tanurabhilāṣamahaṃ mune

Translation

Pagkaraan, si Prajāpati (Brahmā), nang makita si Sandhyā na puspos ng mapang-akit na ganda, ay nahila sa loob ng puso patungo sa kanya. O pantas, bagaman ang kanyang katawan ay napupuno ng diwa ng dharma, sumibol pa rin sa kanya ang pagnanasa.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/प्रसङ्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (conj./discourse particle)

• भाव-युताम्: endowed with emotion
• भाव-युताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भाव (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• संध्याम्: Sandhyā
• संध्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (fem. acc. sg.)

• वीक्ष्य: having seen
• वीक्ष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययभाव/gerund), ‘having seen’ (absolutive)

• आकार्षम्: drew/attracted
• आकार्षम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृष् (धातु) उपसर्ग: आ-
• Form: लुङ् (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. aorist)

• प्रजापतिः: Prajāpati
• प्रजापतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (masc. nom. sg.)

• धर्म-अभि-पूरित: filled with dharma
• धर्म-अभि-पूरित: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + अभि- (उपसर्ग) + पूरित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पॄ/पूर्)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष-समास; पूरित = क्त-प्रत्यय (past passive participle); नपुंसक/पुंलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचन-रूपं सन्दर्भानुसारम्

• तनुः: body/form
• तनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (fem. nom. sg.)

• अभिलाषम्: desire/longing
• अभिलाषम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभिलाष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (masc. acc. sg.)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन (voc. sg.)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Characters & Entities

• Brahma
• Sandhya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights that even exalted cosmic authorities can be touched by kāma (desire), showing how bondage (pāśa) can arise and why discipline and ultimately Shiva’s grace are essential for purity and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By illustrating the instability of the mind under desire, the verse implicitly points to Saguna Shiva worship—such as Linga-pūjā—as a stabilizing sādhana that purifies impulses and reorients the seeker toward Pati (Shiva) rather than worldly attraction.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The practical takeaway is sense-restraint supported by daily Shiva-upāsanā—japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), along with Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as reminders of vairāgya and inner purity.