
Binubuksan ng Adhyāya 24 ang paglipat sa anyong diyalogo: si Nārada, matapos marinig ang mapalad na pagpupuri kina Śiva at Satī, ay humihiling kay Brahmā ng mas ganap na salaysay tungkol sa kanilang sumunod na gawi at sa “mas mataas” na diwa ng kanilang kabanalan at katanyagan. Ipinapaloob ni Brahmā ang kuwento sa laukikī gati—isang sinadyang pag-angkop sa paraan ng daigdig—at itinatampok na ang mga pangyayari ay līlā, hindi karaniwang sanhi-at-bunga. Itinataas ng kabanata ang tensiyong doktrinal sa pagitan ng paghihiwalay sa salaysay at ng pagkakaisa sa metapisika: may nagsasabing naranasan ni Satī ang pagkalayo kay Śaṅkara, ngunit agad na iginigiit ng teksto ang kanilang likás na di-mapaghihiwalay, gaya ng salita at kahulugan (vāk-artha), kaya’t ang literal na pagkaputol ay mahirap tanggapin sa pilosopiya. Ang paglutas: lahat ay nagaganap ayon sa banal na layon at paglalaro ng Diyos, sumusunod sa “paraan ng mundo” upang magturo. Pagkaraan ay inaalala ang pangyayari sa yajña: si Satī, anak ni Dakṣa, nang makita ang pagwawalang-bahala kay Śiva sa handog ng kanyang ama at ang paglapastangan kay Śambhu, ay iniwan ang kanyang katawan doon; pagkatapos ay muling nagpakita sa Himālaya bilang Pārvatī, nagsagawa ng dakilang tapas at sa huli’y nakamtan si Śiva sa pamamagitan ng kasal. Bumabalik ang balangkas sa pagsasalaysay ni Sūta: muling hinihiling ni Nārada kay Brahmā/Vidhātṛ ang mas detalyadong paliwanag ng salaysay nina Śiva–Satī, ayon sa gawi ng mundo at sa mas malalim na kahulugan nito, bilang paghahanda sa susunod na pagpapalawig.
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे प्रजानाथ महाप्राज्ञ कृपाकर । श्रावितं शंकरयशस्सतीशंकरयोः शुभम्
Wika ni Nārada: O Brahmā, O Vidhi na Lumikha, O Panginoon ng mga nilalang—dakilang marunong at mahabagin—isalaysay mo sa akin ang mapalad at banal na kaluwalhatian ni Śaṅkara, at ang pinagpalang salaysay tungkol kina Satī at Śaṅkara.
Verse 2
इदानीं ब्रूहि सत्प्रीत्या परं तद्यश उत्तमम् । किमकार्ष्टां हि तत्स्थौ वै चरितं दंपती शिवौ
Ngayon, isalaysay mo nang may tapat na pag-ibig ang kataas-taasang kaluwalhatiang iyon. Tunay, ano ang ginawa roon ng banal na mag-asawa—si Śiva at Satī? Ilarawan mo ang kanilang sagradong salaysay.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । सतीशिवचरित्रं च शृणु मे प्रेमतो मुने । लौकिकीं गतिमाश्रित्य चिक्रीडाते सदान्वहम्
Sinabi ni Brahmā: O pantas, makinig ka sa akin nang may pag-ibig tungkol sa banal na salaysay nina Satī at Śiva. Sa pag-angkin ng gawi ng sanlibutan, silang dalawa’y laging naglalaro at nagsasaya araw-araw.
Verse 4
ततस्सती महादेवी वियोगमलभन्मुने । स्वपतश्शंकरस्येति वदंत्येके सुबुद्धयः
Pagkaraan, O pantas, si Satī, ang Mahādevī, ay dumanas ng paghihiwalay—paghihiwalay sa sarili niyang Panginoon, si Śaṅkara; gayon ang sinasabi ng ilang marurunong at maingat mag-isip.
Verse 5
वागर्थाविव संपृक्तौ शक्तोशौ सर्वदा चितौ । कथं घटेत च तयोर्वियोगस्तत्त्वतो मुने
Gaya ng pananalita at kahulugan nito, ang Śakti at ang Īśa ay laging magkaugnay—kapwa sila dalisay na kamalayan. O pantas, paano magkakaroon ng tunay na paghihiwalay sa pagitan nila ayon sa katotohanan?
Verse 6
लीलारुचित्वादथ वा संघटेताऽखिलं च तत् । कुरुते यद्यदीशश्च सती च भवरीतिगौ
O kaya naman, dahil sa kinalulugdan ng Kanyang banal na līlā, magagawa ng Panginoon na tipunin at ayusin ang buong kaayusang ito. Anuman ang gawin ng Kataas-taasang Īśa—at gayundin ni Satī—kapwa sila kumikilos ayon sa itinakdang daloy ng bhava, ang pag-iral at pagiging ng sanlibutan.
Verse 7
सा त्यक्ता दक्षजा दृष्ट्वा पतिना जनकाध्वरे । शंभोरनादरात्तत्र देहं तत्याज संगता
Doon, sa paghahandog na ritwal ng kanyang ama, ang anak ni Dakṣa (si Satī)—nang makita ang pagwawalang-galang at ang paghamak sa kanyang asawa na si Śambhu—ay iniwan ang kanyang katawan, matatag sa kanyang pasiya.
Verse 8
पुनर्हिमालये सैवाविर्भूता नामतस्सती । पार्वतीति शिवं प्राप तप्त्वा भूरि विवाहतः
Muli, siya’y nagpakita sa kabundukang Himalaya bilang anak na babae ni Himālaya. Sa pangalan, siya rin yaong Satī, at nakilala bilang Pārvatī. Sa pamamagitan ng masaganang pag-aayuno at matinding tapas, natamo niya ang Panginoong Śiva bilang asawa sa pamamagitan ng kasal.
Verse 9
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणस्स तु नारदः । पप्रच्छ च विधातारं शिवाशिवमहद्यशः
Sinabi ni Sūta: Nang marinig niya ang mga salita ni Brahmā, ang pantas na si Nārada—na may dakilang katanyagan na kaugnay kapwa ng mapalad at di-mapalad—ay muling nagtanong sa Manlilikha.
Verse 10
नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाभाग विधे मे वद विस्तरात् । शिवाशिवचरित्रं तद्भवाचारपरानुगम्
Sinabi ni Nārada: “O marangal, alagad ni Viṣṇu! O Vidhī (Brahmā), isalaysay mo sa akin nang masinsin ang banal na kasaysayan nina Śiva at Satī, kasama ang wastong asal at mga disiplina na nagmumula rito at dapat sundin.”
Verse 11
किमर्थं शंकरो जायां तत्याज प्राणतः प्रियाम् । तस्मादाचक्ष्व मे तात विचित्रमिति मन्महे
“Sa anong dahilan iniwan ni Śaṅkara ang kanyang asawa—na higit pang mahal kaysa sa sariling buhay? Kaya, mahal na ama, ipaliwanag mo sa akin; itinuturing naming ito’y isang kababalaghan.”
Verse 12
कुतोऽह्यध्वरजः पुत्रां नादरोभूच्छिवस्य ते । कथं तत्याज सा देहं गत्वा तत्र पितृक्रतौ
“Bakit si Dakṣa, panginoon ng paghahandog, ay hindi nagpakita ng paggalang kay Śiva, ang Panginoon ng iyong anak na babae? At paano niya, pagdating doon sa paghahandog ng kanyang ama, iniwan ang kanyang katawan?”
Verse 13
ततः किमभवत्तत्र किमकार्षीन्महेश्वरः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व श्रद्धायुक् तच्छुतावहम्
“Pagkatapos, ano ang nangyari roon, at ano ang ginawa ni Maheśvara? Isalaysay mo sa akin ang lahat nang ganap, sapagkat ako’y puspos ng pananampalataya at sabik na marinig ito.”
Verse 14
ब्रह्मोवाच । शृणु तात परप्रीत्या मुनिभिस्सह नारद । सुतवर्य महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः
Sinabi ni Brahmā: “Minamahal kong anak na Nārada, makinig ka nang may sukdulang galak, kasama ng mga muni. O pinakadakila sa mga Sūta, o lubhang marunong—pakinggan ang banal na salaysay ng Panginoong may koronang buwan (Śiva).”
Verse 15
नमस्कृत्य महेशानं हर्यादिसुरसेवितम् । परब्रह्म प्रवक्ष्यामि तच्चरित्रं महाद्भुतम्
Pagkaraang yumuk at magbigay-galang kay Maheśāna—na pinaglilingkuran at iginagalang ni Hari (Viṣṇu) at ng iba pang mga deva—ipahahayag ko ngayon ang Parabrahman at ang kanyang kamangha-manghang banal na salaysay.
Verse 16
सर्वेयं शिवलीला हि बहुलीलाकरः प्रभुः । स्वतंत्रो निर्विकारी च सती सापि हि तद्विधा
Ang lahat ng ito ay tunay na banal na līlā ni Śiva. Ang Panginoon na nagpapakita ng di-mabilang na mga līlā ay ganap na malaya at di-nagbabago; at si Satī man ay may gayon ding kalikasan.
Verse 17
अन्यथा कस्समर्थो हि तत्कर्मकरणे मुने । परमात्मा परब्रह्म स एव परमेश्वरः
Kung hindi gayon, O pantas, sino nga ba ang tunay na may kakayahang gumanap ng gawaing iyon? Siya lamang—si Śiva, ang Kataas-taasang Sarili at ang Parabrahman—ang tunay na Parameśvara, ang Pinakamataas na Panginoon.
Verse 18
यं सदा भजते श्रीशोऽहं चापि सकलाः सुराः । मुनयश्च महात्मानः सिद्धाश्च सनकादयः
Siya na laging sinasamba ni Śrīśa (Viṣṇu)—at na iginagalang ko rin, kasama ng lahat ng mga deva—Siya na patuloy na sinasamba ng mga dakilang muni at ng mga Siddha, simula kina Sanaka at iba pa.
Verse 19
शेषस्सदा यशो यस्य मुदा गायति नित्यशः । पारं न लभते तात स प्रभुश्शंकरः शिवः
O mahal ko, maging si Shesha, na laging masayang umaawit ng Kanyang kaluwalhatian araw-araw, ay hindi umaabot sa Kanyang hangganan. Ang Panginoong iyon ay si Shankara—Shiva, ang Kataas-taasang Panginoon.
Verse 20
तस्यैव लीलया सर्वोयमिति तत्त्वविभ्रमः । तत्र दोषो न कस्यापि सर्वव्यापी स प्रेरकः
Sa pamamagitan ng Kanyang banal na laro ay lumilitaw ang delusyon, "Ang lahat ng ito ay (independiyenteng) katotohanan." Sa bagay na iyon, walang indibidwal ang may kasalanan, sapagkat Siya—ang Panginoong laganap sa lahat—ang panloob na tagapagpakilos ng lahat.
Verse 21
एकस्मिन्समये रुद्रस्सत्या त्रिभुवने भवः । वृषमारुह्य पर्याटद्रसां लीलाविशारदः
Noong isang panahon, si Bhava—Rudra—kasama si Sati, ay naglibot sa tatlong mundo, nakasakay sa Toro, nagagalak sa banal na laro at ganap na bihasa sa mga kamangha-manghang pagpapahayag nito.
Verse 22
आगत्य दण्डकारण्यं पर्यटन् सागरांबराम् । दर्शयन् तत्र गां शोभां सत्यै सत्यपणः प्रभुः
Pagdating sa kagubatan ng Dandaka, ang Panginoon—na tapat sa Kanyang pangako—ay naglibot sa lupa, na tila suot ang karagatan bilang Kanyang damit, na ipinapakita kay Sati ang karilagan at kagandahan ng lupain na iyon.
Verse 23
तत्र रामं ददर्शासौ लक्ष्मणेनान्वितं हरः । अन्विष्यंतं प्रियां सीतां रावणेन हृता छलात्
Doon, namasdan ni Panginoong Hara (Śiva) si Rāma na kasama si Lakṣmaṇa—naghahanap sa minamahal na si Sītā, na dinukot ni Rāvaṇa sa pamamagitan ng panlilinlang.
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे रामपरीक्षावर्णनं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः
Kaya nito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa Ikalawang Aklat, ang Rudra Saṃhitā, sa ikalawang bahagi na tinatawag na Satī Khaṇḍa—nagtatapos ang ika-24 na kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Pagsubok kay Rāma.”
Verse 25
समिच्छंतं च तत्प्राप्तिं पृच्छंतं तद्गतिं हृदा । कुजादिभ्यो नष्टधियमत्रपं शोकविह्वलम्
Nananabik siyang muling makamtan siya, at sa puso’y patuloy na nagtatanong tungkol sa kanyang dinaanan at kinaroroonan. Ngunit sa harap nina Kuja at ng iba pa, nawala ang kanyang katatagan ng isip—walang hiya sa dalamhati at lugmok sa matinding pagdadalamhati.
Verse 26
सूर्यवंशोद्भवं वीरं भूपं दशरथात्मजम् । भरताग्रजमानंदरहितं विगतप्रभम्
Namataan niya ang matapang na hari—isinilang sa angkan ng Araw, anak ni Daśaratha, nakatatandang kapatid ni Bharata—ngayo’y salat sa galak at kupas na ang ningning.
Verse 27
पूर्णकामो वराधीनं प्राणमत्स्म मुदा हरः । रामं भ्रमन्तं विपिने सलक्ष्मणमुदारधीः
Bagaman laging ganap at walang kakulangan, si Panginoong Hara—dinala ng kagalakan at ayon sa sariling biyaya—ay yumukod sa pagpupugay. Ang marangal ang loob na Panginoon ay nakita si Rāma na gumagala sa gubat kasama si Lakṣmaṇa.
Verse 28
जयेत्युक्त्वाऽन्यतो गच्छन्नदात्तस्मै स्वदर्शनम् । रामाय विपिने तस्मिच्छंकरो भक्तवत्सलः
Sa pagsambit ng “Tagumpay!”, at paglakad patungo sa iba, si Śaṅkara—mahabagin at mapagmahal sa mga deboto—ay nagkaloob sa kanya ng sariling banal na darśana roon sa gubat, alang-alang kay Rāma.
Verse 29
इतीदृशीं सतीं दृष्ट्वा शिवलीलां विमोहनीम् । सुविस्मिता शिवं प्राह शिवमायाविमोहिता
Nang makita si Satī sa gayong kalagayan, at masdan ang nakalilitong lila ni Śiva, siya’y lubhang namangha; nalinlang ng sariling Māyā ni Śiva, kaya nagsalita siya kay Panginoong Śiva.
Verse 30
सत्युवाच । देव देव परब्रह्म सर्वेश परमेश्वर । सेवंते त्वां सदा सर्वे हरिब्रह्मादयस्सुराः
Wika ni Satī: “O Diyos ng mga diyos, O Kataas-taasang Brahman—O Panginoon ng lahat, O Pinakamataas na Panginoon—ang lahat ng mga deva, mula kina Hari (Viṣṇu) at Brahmā, ay laging sumasamba at naglilingkod sa Iyo.”
Verse 31
त्वं प्रणम्यो हि सर्वेषां सेव्यो ध्येयश्च सर्वदा । वेदांतवेद्यो यत्नेन निर्विकारी परप्रभुः
Ikaw nga ay karapat-dapat pagyukuran ng lahat; dapat paglingkuran at laging pagnilayan sa dhyāna. Ikaw ay nakikilala sa pamamagitan ng Vedānta sa taimtim na pagsisikap—di-nagbabago, ang Kataas-taasang Panginoon na lampas sa lahat.
Verse 32
काविमौ पुरुषौ नाथ विरहव्याकुलाकृती । विचरंतौ वने क्लिष्टौ दीनौ वीरौ धनुर्धरौ
O Panginoon, ang dalawang lalaking ito—ang anyo’y nababalisa sa hapdi ng pagkawalay—ay pagala-gala sa gubat, pagod at pinahihirapan; bagama’t mga bayaning mamamana, sila’y tila lugmok at kaawa-awa.
Verse 33
तयोर्ज्येष्ठं कंजश्यामं दृष्ट्वा वै केन हेतुना । सुदितस्सुप्रसन्नात्माऽभवो भक्त इवाऽधुना
Nang makita ang kanilang nakatatanda—maitim na tila lotus—sa anong dahilan kaya si Sudita ay biglang naging payapa sa kalooban at nagningning sa galak, na para bang siya’y isang deboto ni Śiva sa sandaling iyon?
Verse 34
इति मे संशयं स्वामिञ्शंकर छेत्तुमर्हसि । सेव्यस्य सेवकेनैव घटते प्रणतिः प्रभो
Kaya nga, O Guro, O Śaṅkara, nararapat Mong pawiin ang aking pag-aalinlangan. O Panginoon, tunay na angkop na ang isang lingkod ay maghandog ng mapagpakumbabang pagpupugay sa Karapat-dapat sambahin.
Verse 35
ब्रह्मोवाच । आदिशक्तिस्सती देवी शिवा सा परमेश्वरी । शिवमायावशीभूत्वा पप्रच्छेत्थं शिवं प्रभुम्
Wika ni Brahmā: Si Satī Devī—ang Ādi-Śakti, si Śivā, ang Kataas-taasang Diyosa—nang mapasailalim sa māyā ni Śiva, ay nagtanong nang gayon sa Panginoong Śiva, ang dakilang Tagapaghari.
Verse 36
तदाकर्ण्य वचस्सत्याश्शंकरः परमेश्वरः । तदा विहस्य स प्राह सतीं लीलाविशारदः
Nang marinig ni Śaṅkara—ang Kataas-taasang Panginoon—ang mga salita ni Satī, siya’y ngumiti. Dalubhasa sa banal na līlā, saka niya kinausap si Satī.
Verse 37
परमेश्वर उवाच । शृणु देवि सति प्रीत्या यथार्थं वच्मि नच्छलम् । वरदानप्रभावात्तु प्रणामं चैवमादरात्
Wika ni Parameśvara (Panginoong Śiva): “Makinig ka, O Devī Satī, nang may pag-ibig at kagalakan. Sasabihin ko ang katotohanan, na walang daya. Dahil sa kapangyarihan ng ipinagkaloob na biyaya, ang pagpupugay na ito ay inihahandog sa ganitong paraan, nang may ganap na paggalang.”
Verse 38
रामलक्ष्मणनामानौ भ्रातरौ वीरसम्मतौ । सूर्यवंशोद्भवौ देवि प्राज्ञौ दशरथात्मजौ
O Devī, ang dalawang magkapatid na sina Rāma at Lakṣmaṇa—na kinikilalang mga tunay na bayani—ay isinilang sa Sūryavaṃśa, ang angkan ng Araw; sila’y marurunong at mga anak ni Daśaratha.
Verse 39
गौरवर्णौ लघुर्बंधुश्शेषेशो लक्ष्मणाभिधः । ज्येष्ठो रामाभिधो विष्णुः पूर्णांशो निरुपद्रवः
Ang nakababatang kapatid, maputi ang kutis, ay si Śeṣa mismo—na kilala sa pangalang Lakṣmaṇa. Ang nakatatanda, na tinawag na Rāma, ay si Viṣṇu, ganap na bahagi ng pagka-Diyos, walang kapintasan at walang pagdurusa.
Verse 40
अवतीर्णं क्षितौ साधुरक्षणाय भवाय नः । इत्युक्त्वा विररामाऽसौ शंभुस्मृतिकरः प्रभुः
“Siya’y bumaba sa lupa upang ingatan ang mga banal at para sa ating kapakanan.” Pagkasabi nito, ang Panginoon—na gumigising sa pag-alaala kay Śambhu (Śiva) sa lahat—ay tumahimik.
Verse 41
श्रुत्वापीत्थं वचश्शम्भोर्न विशश्वास तन्मनः । शिवमाया बलवती सैव त्रैलोक्यमोहिनी
Kahit marinig niya ang gayong mga salita mula kay Śambhu (Śiva), hindi pa rin naniwala ang kanyang isipan. Sapagkat ang Māyā ni Śiva ay napakalakas—siya nga ang tagapagpahibang sa tatlong daigdig.
Verse 42
अविश्वस्तं मनो ज्ञात्वा तस्याश्शंभुस्सनातनः । अवोचद्वचनं चेति प्रभुलीलाविशारदः
Nang malaman niyang ang isip niya’y hindi pa ganap na nagtitiwala, ang Walang-hanggang Śambhu—dalubhasa sa banal na lila ng Panginoon—ay nagsalita sa kanya.
Verse 43
शिव उवाच । शृणु मद्वचनं देवि न विश्वसिति चेन्मनः । तव रामपरिक्षां हि कुरु तत्र स्वया धिया
Wika ni Śiva: “Pakinggan mo ang aking mga salita, O Diyosa. Kung ang isip mo’y hindi pa sumasampalataya, sa sarili mong pag-unawa ay magsagawa ka ng pagsubok tungkol kay Rāma roon.”
Verse 44
विनश्यति यथा मोहस्तत्कुरु त्वं सति प्रिये । गत्वा तत्र स्थितस्तावद्वटे भव परीक्षिका
“Minamahal na Satī, gawin mo yaong sumisira sa pagkalito. Pumaroon ka at manatili muna sa punong balete, at maging tagasuri na sumusubok sa katotohanan.”
Verse 45
ब्रह्मोवाच । शिवाज्ञया सती तत्र गत्वाचिंतयदीश्वरी । कुर्यां परीक्षां च कथं रामस्य वनचारिणः
Sinabi ni Brahmā: Sa utos ni Śiva, nagtungo roon si Satī; at ang makapangyarihang Diyosa ay nagmuni-muni, “Paano ko nga ba susubukin si Rāma, ang nananahan sa gubat?”
Verse 46
सीतारूपमहं धृत्वा गच्छेयं रामसन्निधौ । यदि रामो हरिस्सर्वं विज्ञास्यति न चान्यथा
Aanyuhin ko ang anyo ni Sītā at haharap ako kay Rāma. Kung si Rāma—na si Hari—ay tunay na nakaaalam ng lahat, makikilala niya ang buong katotohanan, at hindi sa ibang paraan.
Verse 47
इत्थं विचार्य सीता सा भूत्वा रामसमीपतः । आगमत्तत्परीक्षार्थं सती मोहपरायणा
Pagkaraang magnilay nang gayon, si Satī ay nag-anyong Sītā at lumapit kay Rāma; dahil sa pagkalito ng māyā, dumating siya roon upang subukin siya.
Verse 48
सीतारूपां सतीं दृष्ट्वा जपन्नाम शिवेति च । विहस्य तत्प्रविज्ञाय नत्वावोचद्रघूद्वहः
Nang makita ni Rāma—pinakamainam sa angkan ni Raghu—si Satī sa anyo ni Sītā at marinig siyang marahang inuusal ang pangalang “Śiva,” siya’y ngumiti, naunawaan ang katotohanan, yumukod bilang paggalang, at saka nagsalita.
Verse 49
राम उवाच । प्रेमतस्त्वं सति ब्रूहि क्व शंभुस्ते नमोगतः । एका हि विपिने कस्मादागता पतिना विना
Wika ni Rāma: “O Satī, sabihin mo sa akin nang tapat at may pag-ibig—nasaan ang iyong Śambhu? Bakit ka naparito sa gubat na ito nang mag-isa, na wala ang iyong asawa?”
Verse 50
त्यक्त्वा स्वरूपं कस्मात्ते धृतं रूपमिदं सति । ब्रूहि तत्कारणं देवि कृपां कृत्वा ममोपरि
O Satī, bakit mo isinantabi ang iyong tunay na anyo at tinanggap ang anyong ito? O Diyosa, sa habag mo sa akin, ipahayag mo ang dahilan nito.
Verse 51
ब्रह्मोवाच । इति रामवचः श्रुत्वा चकितासीत्सती तदा । स्मृत्वा शिवोक्तं मत्वा चावितथं लज्जिता भृशम्
Sinabi ni Brahmā: Nang marinig ni Satī ang mga salita ni Rāma, siya’y nagulat noon din. Naalala niya ang sinabi ni Śiva at napagtantong ito’y di nagkakamali; kaya siya’y labis na napahiya.
Verse 52
रामं विज्ञाय विष्णुं तं स्वरूपं संविधाय च । स्मृत्वा शिवपदं चित्ते सत्युवाच प्रसन्नधीः
Nang makilala niyang si Rāma ay tunay na si Viṣṇu at maunawaan ang kanyang tunay na anyo, inalaala niya sa puso ang kataas-taasang kalagayan ni Śiva; at sa payapang diwa ay nagsalita siya ng katotohanan.
Verse 53
शिवो मया गणैश्चैव पर्यटन् वसुधां प्रभुः । इहागच्छच्च विपिने स्वतंत्रः परमेश्वरः
Ang Panginoong Śiva—ang Kataas-taasan at makapangyarihan sa lahat—ay naglalakbay sa daigdig kasama ako at ang kanyang mga gaṇa; at ang ganap na malayang Parameśvara ay dumating dito sa gubat na ito.
Verse 54
अपश्यदत्र स त्वां हि सीतान्वेषणतत्परम् । सलक्ष्मणं विरहिणं सीतया श्लिष्टमानसम्
Doon ay nakita ka niya—na lubos na nakatuon sa paghahanap kay Sītā—kasama si Lakṣmaṇa, nagdadalamhati sa pagkawalay, at ang isip ay nakakapit lamang kay Sītā.
Verse 55
नत्वा त्वां स गतो मूले वटस्य स्थित एव हि । प्रशंसन् महिमानं ते वैष्णवं परमं मुदा
Pagkaraang yumuk at sumamba sa Iyo, nagtungo siya sa ugat ng punong balete at nanatili roon nang tunay, masayang pinupuri ang Iyong kataas-taasang kaluwalhatian na tulad ng kay Viṣṇu.
Verse 56
चतुर्भुजं हरिं त्वां नो दृष्ट्वेव मुदितोऽभवत् । यथेदं रूपममलं पश्यन्नानंदमाप्तवान्
Nang makita Ka niya bilang si Hari (Viṣṇu) na may apat na bisig, agad siyang napuspos ng galak. Sa pagtanaw sa anyong dalisay, walang dungis at mapalad na ito, natamo niya ang malalim na kagalakan.
Verse 57
तच्छ्रुत्वा वचनं शंभौर्भ्रममानीय चेतसि । तदाज्ञया परीक्षां ते कृतवत्य स्मि राघव
Nang marinig ko ang pahayag ni Śambhu, sinadya kong magpasok ng pag-aalinlangan sa aking isip; at sa Kanyang utos, O Rāghava, isinagawa ko ang pagsubok sa iyo.
Verse 58
ज्ञातं मे राम विष्णुस्त्वं दृष्टा ते प्रभुताऽखिला । निःसशंया तदापि तच्छृणु त्वं च महामते
O Rāma, batid kong ikaw nga si Viṣṇu; nasaksihan ko ang ganap na lawak ng iyong kapangyarihang panginoon. Wala na akong alinlangan—ngunit gayon pa man, O dakilang pag-iisip, pakinggan mo ang sasabihin ko.
Verse 59
कथं प्रणम्यस्त्वं तस्य सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कुरु निस्संशयां त्वं मां शमलं प्राप्नुहि द्रुतम्
“Paano ka naging karapat-dapat na yumukod sa Kanya? Sabihin mo ang katotohanan sa harap ko. Alisin mo nang lubos ang aking pag-aalinlangan; kung hindi, mabilis kang mapapasa-ilalim sa sisi (kasalanan).”
Verse 60
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या रामश्चोत्फुल्ललोचनः । अस्मरत्स्वं प्रभुं शंभुं प्रेमाभूद्धृदि चाधिकम्
Sinabi ni Brahmā: Nang marinig niya ang gayong mga salita, namukadkad sa tuwa ang mga mata ni Rāma. Naalala niya ang sarili niyang Panginoon, si Śambhu (Śiva), at lalo pang sumidhi ang pag-ibig sa kanyang puso.
Verse 61
सत्या विनाज्ञया शंभुसमीपं नागमन्मुने । संवर्ण्य महिमानं च प्रावोचद्राघवस्सतीम्
O pantas, nang walang pahintulot ni Satyā ay hindi lumapit si Rāghava kay Śambhu. Matapos isalaysay ang kaluwalhatian ni Śiva, saka niya kinausap si Satī.
It references the Dakṣa-yajña crisis: Satī goes to her father’s sacrifice, confronts the dishonor toward Śiva/Śambhu, and abandons her body there; it also notes her later manifestation as Pārvatī in Himālaya and her marriage to Śiva after tapas.
The chapter treats separation as narrative appearance within līlā and laukikī gati; philosophically Śiva and Śakti remain inseparable (like word and meaning), so the story instructs devotees without implying ontological disunion.
Satī’s continuity across forms is emphasized: Satī as Dakṣa’s daughter, then re-manifesting as Pārvatī in Himālaya; Śiva is invoked through names Śaṅkara and Śambhu, underscoring his transcendent yet relational role.