
Inilalarawan ng Adhyaya 53 ang isang tagpong paglipat: ang mga nagtipong deva at mga rishi (pinangungunahan ni Viṣṇu at iba pa) ay tinapos ang kanilang mga kinakailangang ritwal at nagtungo sa bundok. Ang hari ng bundok (Himālaya/Girirāja) ay nagsagawa ng paglilinis sa pamamagitan ng pagligo (snāna), sumamba sa piniling diyos, tinipon ang mga kababayan at kamag‑anak, at masayang nagtungo sa pamayanan upang salubungin ang banal na pangkat. Matapos parangalan si Śambhu/Maheśāna, nakiusap siya kay Śiva na manatili nang ilang araw sa kanyang tahanan kasama ang mga deva. Pinuri niya ang kapangyarihang nagbabago ng darśana ni Śiva at ipinahayag na pinagpala ang punong‑abala sa pagdating ni Śiva kasama ng mga deva. Tumugon ang mga deva at rishi nang may pagsang‑ayon, pinupuri ang kabutihan at katanyagan ng hari ng bundok, at sinabing walang kapantay sa tatlong daigdig ang kanyang birtud sapagkat si Maheśāna—ang Parabrahman at kanlungan ng mabubuti—ay dumating sa kanyang pintuan dahil sa habag sa mga deboto. Pinuri rin nila ang kaaya‑ayang tahanan, ang sari‑saring paggalang, at ang pambihirang mga pagkain, na nagpapahiwatig na kung saan naroroon si Devī Śivāmbikā ay walang kakulangan at ang lahat ng handog ay nagiging sagana at ganap. Itinatanghal ng kabanatang ito ang pagtanggap‑panauhin bilang ritwal na bhakti, na ginagawang sagradong pook ang tahanan sa presensya nina Śiva–Śakti.
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ विष्ण्वादयो देवा मुनयश्च तपोधनाः । कृत्वावश्यककर्माणि यात्रां सन्तेनिरे गिरेः
Wika ni Brahmā: Pagkaraan, si Viṣṇu at ang iba pang mga deva, kasama ang mga muni na mayaman sa tapas, matapos gampanan ang nararapat na mga tungkulin, ay naglakbay patungo sa bundok.
Verse 2
ततो गिरिवरः स्नात्वा स्वेष्टं सम्पूज्य यत्नतः । पौरबन्धून्समाहूय जनवासं ययौ मुदा
Pagkaraan, ang marangal na panginoon ng bundok ay naligo, at buong pag-iingat na sumamba sa pinili niyang diyos. Tinipon niya ang mga kamag-anak at mga taga-lungsod, at masayang nagtungo sa pook na tinitirhan (pamayanan).
Verse 3
तत्र प्रभुम्प्रपूज्याथ चक्रे सम्प्रार्थनां मुदा । कियद्दिनानि सन्तिष्ठ मद्गेहे सकलैस्सह
Doon, matapos sambahin nang marapat ang Panginoon, masaya siyang nakiusap nang mapagpakumbaba: “Manatili kayo nang ilang araw sa aking bahay, kasama ang lahat.”
Verse 4
विलोकनेन ते शम्भो कृतार्थोहं न संशयः । धन्यश्च यस्य मद्गेहे आयातोऽसि सुरैस्सह
O Śambhu, sa pagtanaw ko lamang sa Iyo ay natamo ko na ang kaganapan—walang alinlangan. Tunay na pinagpala ang taong sa kanyang tahanan ay dumating Ka, kasama ang mga diyos.
Verse 5
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा बहु शैलेशः करौ बद्ध्वा प्रणम्य च । प्रभुन्निमन्त्रयामास सह विष्णुसुरादिभिः
Wika ni Brahmā: Pagkasabi nito, ang dakilang Panginoon ng mga bundok ay nagdikit ng mga palad sa paggalang at yumukod, at inanyayahan ang Kataas-taasang Panginoon, kasama si Viṣṇu at ang mga diyos at iba pa.
Verse 6
अथ ते मनसा गत्वा शिव संयुतमादरात् । प्रत्यूचुर्मुनयो देवा हृष्टा विष्णुसुरादिभिः
Pagkatapos, lumapit sila sa pamamagitan ng isipan, magalang na humarap kay Śiva—na kaisa ng pagka-Diyos; ang mga muni at mga diyos, kasama si Viṣṇu at iba pang nilalang sa langit, ay sumagot nang may galak.
Verse 7
देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं गिरिशार्दूल तव कीर्तिर्महीयसी । त्वत्समो न त्रिलोकेषु कोपि पुण्यतमो जनः
Sinabi ng mga Deva: “Mapalad ka, O Śiva—tigre sa mga panginoon ng kabundukan! Dakila ang iyong katanyagan. Sa tatlong daigdig ay wala ni isa mang kapantay mo—walang sinumang higit na ganap sa kabutihang-loob kaysa sa iyo.”
Verse 8
यस्य द्वारि महेशानः परब्रह्म सतां गतिः । समागतस्सदासैश्च कृपया भक्तवत्सलः
Sa pintuan ng sinuman, si Maheśāna—si Śiva mismo, ang Kataas-taasang Brahman at huling kanlungan ng mga banal—ay dumating, kasama ang Kanyang mga tagasunod; dahil sa habag, naroon Siya, laging mapagmahal sa Kanyang mga deboto.
Verse 9
जनावासोतिरम्यश्च सम्मानो विविधः कृतः । भोजनानि त्वपूर्वाणि न वर्ण्यानि गिरीश्वर
Ang tuluyang inihanda para sa mga tao ay lubhang kaaya-aya, at sari-saring parangal ang inialay. At ang mga pagkain—bihira at di pa nasaksihan—O Panginoon ng Kabundukan, hindi kayang ilarawan nang ganap.
Verse 10
चित्रन्न खलु तत्रास्ति यत्र देवी शिवाम्बिका । परिपूर्णमशेषञ्च यवं धन्या यदागताः
Tunay nga, saanman naroroon ang Diyosa Śivāmbikā, naroon ang kahanga-hangang pagkain at kasaganaan. Nagiging ganap ang lahat at walang kakulangan; at ang sinumang dumating doon ay tunay na pinagpala.
Verse 11
ब्रह्मोवाच । इत्थम्परस्परन्तत्र प्रशंसाभवदुत्तमा । उत्सवो विविधो जातो वेदसाधुजयध्वनिः
Sinabi ni Brahmā: “Sa gayon, doon ay sumibol ang marangal na papuring nagbabalikan sa isa’t isa. Nagsimula ang sari-saring pagdiriwang, na umaalingawngaw sa mga sigaw ng tagumpay ng mga Veda at ng mga matutuwid.”
Verse 12
अभून्मङ्गलगानञ्च ननर्ताप्सरसांगणः । नुतिञ्चक्रुर्मागधाद्या द्रव्यदानमभूद्बहु
Inawit ang mga awit na mapalad, at nagsayaw ang mga pangkat ng mga Apsarā. Ang mga Māgadha at iba pang makata ay naghandog ng mga himno ng papuri, at saganang kaloob na yaman ang ipinamahagi.
Verse 13
तत आमन्त्रय देवेशं स्वगेहमगमद्गिरिः । भोजनोत्सवमारेभे नानाविधिविधानतः
Pagkaraan, si Giri (Himālaya), matapos magpaalam nang may paggalang sa Panginoon ng mga Deva (Śiva), ay bumalik sa sariling tahanan. Sinimulan niya ang piging ng handaan, inayos ayon sa sari-saring wastong ritwal at pamamaraan.
Verse 14
भोजनार्थं प्रभुम्प्रीत्यानयामास यथोचितम् । परिवारसमेतं च सकुतूहलमीश्वरम्
Upang maghandog ng pagkain, masayang inakay niya ang Panginoon sa nararapat na paraan—dinala ang Kataas-taasang Īśvara, nalulugod at puno ng pag-uusisa, kasama ang Kanyang mga kasama at tagasunod.
Verse 15
प्रक्षाल्य चरणौ शम्भोर्विष्णोर्मम वरादरात् । सर्वेषाममराणाञ्च मुनीनाञ्च यथार्थतः
“Sa pamamagitan ng aking dakilang biyaya, tunay kong hinugasan ang mga paa ni Śambhu (Śiva) at ni Viṣṇu; gayundin, hinugasan ko ang mga paa ng lahat ng mga deva at ng mga muni, ayon sa wastong katotohanan.”
Verse 16
परेषाञ्च गतानाञ्च गिरीशो मण्डपान्तरे । आसयामास सुप्रीत्या तांस्तान्बन्धुभिरन्वितः
Nang makaalis na ang iba pang panauhin, sa loob ng mandapa, si Panginoong Girīśa (Śiva) ay masayang pinaupo ang mga naiwan—kasama ang kanilang mga kamag-anak—sa mapagmahal na galak.
Verse 17
सुरसैर्विविधान्नैश्च तर्पयामास तान्गिरिः । बुभुजुर्निखिलास्ते वै शम्भुना विष्णुना मया
Pagkaraan, ang Bundok (Himālaya) ay nagbigay-kasiyahan sa kanila sa pamamagitan ng mga nilalang na makalangit at sari-saring pagkain. Tunay, silang lahat ay nakisalo sa piging—kasama si Śambhu (Śiva), kasama si Viṣṇu, at kasama ko (ang nagsasalaysay).
Verse 18
तदानीम्पुरनार्यश्च गालीदानम्व्यधुर्मुदा । मृदुवाण्या हसन्त्यश्च पश्यन्त्यो यत्नतश्च तान्
Noon din, ang mga babae sa lungsod ay nagalak at nagsimulang magpaulan ng panunukso na wari’y handog—malumanay magsalita ngunit tumatawa—habang maingat na minamasdan ang mga lalaking iyon.
Verse 19
ते भुक्त्वाचम्य विधिवद्गिरिमामन्त्र्य नारद । स्वस्थानम्प्रययुस्सर्वे मुदितास्तृप्तिमागताः
Pagkakain, at matapos isagawa nang wasto ang ācamana, magalang silang nagpaalam sa Bundok (Himālaya). O Nārada, silang lahat ay umuwi sa kani-kanilang tahanan, masaya at lubos na nasiyahan.
Verse 20
इत्थन्तृतीये घस्रेऽपि मानितास्तेऽभवन्मुने । गिरीश्वरेण विधिवद्दानमानादरादिभिः
Kaya nga, O pantas, maging sa ikatlong araw ay pinarangalan sila nang wasto ni Girīśvara (Panginoong Śiva), ayon sa ritwal—sa pamamagitan ng mga handog, marangal na pagtanggap, taimtim na paggalang, at iba pa.
Verse 21
चतुर्थे दिवसे प्राप्ते चतुर्थीकर्म शुद्धितः । बभूव विधिवद्येन विना खण्डित एव सः
Nang dumating ang ikaapat na araw, ang ritwal ng ikaapat na araw (caturthī-karma) ay natapos nang wasto sa pamamagitan ng paglilinis; subalit siya’y nanatiling waring wasak at di-ganap, na para bang pinagkaitan ng nararapat na kabuuan ayon sa batas ng ritwal.
Verse 22
उत्सवो विविधश्चासीत्साधुवादजयध्वनिः । बहुदानं सुगानञ्च नर्त्तनम्विविधन्तथा
Iba’t ibang pagdiriwang ang idinaos; umalingawngaw ang sigaw na “Mahusay!” at ang tunog ng tagumpay. Sagana ang pamimigay ng mga handog, may matatamis na awit, at gayundin ang sari-saring sayaw.
Verse 23
पञ्चमे दिवसे प्राप्ते सर्वे देवा मुदान्विताः । विज्ञप्तिञ्चक्रिरे शैलं यात्रार्थमतिप्रेमतः
Nang dumating ang ikalimang araw, ang lahat ng mga diyos—punô ng galak—ay may pag-ibig na taimtim na nagsumamo sa Bundok (Himālaya), humihingi ng pahintulot at paghahanda para sa paglalakbay.
Verse 24
तदाकर्ण्य गिरीशश्चोवाच देवान् कृताञ्जलिः । कियद्दिनानि तिष्ठन्तु कृपाङ्कुर्वन्तु मां सुराः
Nang marinig ito, si Panginoong Girīśa (Śiva), na nakatiklop ang mga kamay, ay nagsalita sa mga deva: “Pahintulutan silang manatili rito nang ilang araw; O mga deva, mahabag kayo sa akin.”
Verse 26
इत्थम्व्यतीयुर्दिवसा बहवो वसतां च तत् । सप्तर्षीन्प्रेषयामासुर्गिरीशान्ते ततस्सुराः
Sa ganitong paraan, lumipas ang maraming araw habang sila’y nananatili roon. Pagkaraan, isinugo ng mga diyos ang Pitong Rishi (Saptarṣi) sa harapan ni Girīśa, ang Panginoong Śiva.
Verse 27
ते तं सम्बोधयामासुर्मेनाञ्च समयोचितम् । शिवतत्त्वम्परम्प्रोचुः प्रशंसन्विधिवन्मुदा
Pagkaraan, kinausap nila siya, at pati si Menā, sa pananalitang angkop sa pagkakataon; sa masayang paggalang at ayon sa wastong ritwal, pinuri nila si Śiva at ipinaliwanag ang kataas-taasang simulain ni Śiva—ang Śiva-tattva.
Verse 28
अङ्गीकृतं परेशेन तत्तद्बोधनतो मुने । यात्रार्थमगमच्छम्भुश्शैलेशं सामरादिकः
O pantas, tinanggap ng Kataas-taasang Panginoon ang kahilingang iyon upang turuan ang mga deboto sa mga bagay na yaon. Pagkatapos, si Śambhu ay naglakbay sa banal na paglalakbay at nagtungo sa Śaileśa, kasama ang mga diyos at iba pa.
Verse 29
यात्राङ्कुर्वति देवेशे स्वशैलं सामरे शिवे । उच्चै रुरोद सा मेना तमुवाच कृपानिधिम्
Nang ang Panginoon ng mga diyos, si Śiva, ay naghahanda nang tumungo sa Kanyang sariling bundok para sa labanan, malakas na humagulgol si Menā at saka nagsalita sa Kanya—ang bukal ng habag.
Verse 30
मेनोवाच । कृपानिधे कृपाङ्कृत्वा शिवां सम्पालयिष्यसि । सहस्रदोषं पार्वत्या आशुतोषः क्षमिष्यसि
Wika ni Menā: “O taguan ng habag, sa iyong awa ay ingatan mo si Śivā (Pārvatī). O Āśutoṣa, patawarin mo kahit ang sanlibong pagkukulang ni Pārvatī.”
Verse 31
त्वत्पादाम्बुजभक्ता च मद्वत्सा जन्मजन्मनि । स्वप्ने ज्ञाने स्मृतिर्नास्ति महादेवं प्रभुम्बिना
Nawa’y manatiling deboto ang aking mahal na anak sa iyong mga paang-loto sa bawat kapanganakan. Sa panaginip man o sa gising na kamalayan, nawa’y walang anumang pag-alaala maliban kay Mahādeva, ang Kataas-taasang Panginoon.
Verse 32
त्वद्भक्तिश्रुतिमात्रेण हर्षाश्रुपुलकान्विता । त्वन्निन्दया भवेन्मौना मृत्युंजय मृता इव
O Mṛtyuñjaya, sa pagkarinig pa lamang ng debosyon sa iyo, napupuno ako ng galak—napapaluha at kinikilabutan ang katawan. Ngunit kapag narinig kong nilalait ka, ako’y nananahimik, na parang patay.
Verse 33
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मेनका तस्मै समर्प्य स्वसुतान्तदा । अत्युच्चै रोदनङ्कृत्वा मूर्च्छामाप तयोः पुरः
Sinabi ni Brahmā: Pagkasabi nito, ipinagkatiwala ni Menakā noon ang sarili niyang anak na babae sa kanya. Sa matinding pag-iyak dahil sa dalamhati, siya’y nawalan ng malay sa harap nilang dalawa.
Verse 34
अथ मेनाम्बोधयित्वा तामामन्त्र्य गिरिस्तथा । चकार यात्रान्देवैश्च महोत्सवपुरस्सरम्
Pagkaraan, nang magising si Menā at magpaalam nang may paggalang, ang Hari ng Bundok (Himālaya) ay naglakbay din kasama ng mga deva, na pinangungunahan ng isang dakilang pagdiriwang.
Verse 35
अथ ते निर्जरास्सर्वे प्रभुणा स्वगणैस्सह । यात्राम्प्रचक्रिरे तूष्णीं गिरिम्प्रति शिवं दधुः
Pagkaraan, ang lahat ng mga walang-kamatayang nilalang (mga deva), kasama ang kanilang panginoon at ang sariling mga tagasunod nito, ay tahimik na naglakbay, itinatag ang puso kay Śiva at tumungo sa bundok.
Verse 36
हिमाचलपुरीबाह्योपवने हर्षितास्सुराः । सेश्वरास्सोत्सवास्तस्थुः पर्यैषन्त शिवागमम्
Sa kakahuyan sa labas ng lungsod ng Himācala, ang mga deva ay nagalak; kasama ang kanilang mga namumunong panginoon at may diwang pagdiriwang, sila’y tumindig na naghihintay, sabik sa pagdating ni Śiva.
Verse 37
इत्युक्ता शिवसद्यात्रा देवैस्सह मुनीश्वर । आकर्णय शिवयात्रां विरहोत्सवसंयुताम्
O pinakamainam sa mga pantas, gayon inilarawan ang banal at mapalad na paglalakbay ni Śiva, kasama ang mga deva. Ngayon pakinggan ang salaysay ng paglalakbay ni Śiva—na kaugnay ng pagdiriwang ng pagkalayo—kung saan sa pananabik sa Panginoon ay nahihinog ang debosyon.
Verse 53
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे शिवयात्रावर्णनं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ikalimampu’t ikatlong kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Paglalakbay ni Śiva,” sa ikatlong bahagi—ang Pārvatī-khaṇḍa—ng ikalawang dibisyon, ang Rudra-saṃhitā, ng kagalang-galang na Śrī Śiva Mahāpurāṇa.
The mountain-king (Girirāja/Himālaya) ritually prepares, welcomes Śiva together with Viṣṇu, the devas, and sages, and formally invites the Lord to stay in his house for several days.
Śiva is identified as parabrahman yet bhaktavatsala; his voluntary arrival at a devotee’s door sacralizes the household and makes hospitality itself a mode of worship and merit.
Śiva as Śambhu/Maheśāna (parabrahman, refuge of the virtuous) and Devī Śivāmbikā, whose presence is linked to completeness and abundance in offerings and provisions.