गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)

Verse 1

सूत उवाच । तारकारेरिति श्रुत्वा वृत्तमद्भुतमुत्तमम् । नारदस्सुप्रसन्नोथ पप्रच्छ प्रीतितो विधिम्

Wika ni Sūta: Nang marinig ang pinakakamangha-mangha at dakilang salaysay tungkol sa kaaway ni Tāraka, si Nārada ay labis na nagalak; at puspos ng bhakti, saka niya itinanong ang wastong paraan (ng pagsamba at pagtalima).

Verse 2

नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ शिवज्ञाननिधे मया । श्रुतं कार्तिकसद्वृत्तममृतादपि चोत्तमम्

Sinabi ni Nārada: O Diyos ng mga diyos, O Panginoon ng mga nilalang, O kayamanang taglay ang kaalaman kay Śiva—narinig ko ang marangal na asal ni Kārttikeya, isang banal na salaysay na higit pang dakila kaysa amṛta.

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि गाणेशं वृत्तमुत्तमम् । तज्जन्मचरितं दिव्यं सर्वमंगलमंगलम्

Ngayon ay nais kong marinig ang pinakadakilang salaysay tungkol kay Gaṇeśa—ang kaniyang banal na kapanganakan at mga gawa, na lubhang mapalad, ang pagpapala sa lahat ng pagpapala.

Verse 4

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य महामुने । प्रसन्नमानसो ब्रह्मा प्रत्युवाच शिवं स्मरन्

Sinabi ni Sūta: Nang marinig niya ang mga salita ng dakilang pantas na si Nārada, si Brahmā—na payapa ang kalooban—ay sumagot habang inaalala ang Panginoong Śiva.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । कल्पभेदाद्गणेशस्य जनिः प्रोक्ता विधेः परात् । शनिदृष्टं शिरश्छिन्नं संचितं गजमाननम्

Sinabi ni Brahmā: “Dahil sa pagkakaiba-iba ng mga kalpa, ang salaysay ng kapanganakan ni Gaṇeśa ay itinuro sa iba’t ibang paraan, lampas sa karaniwang tuntunin. Nang tumingin si Śani, naputol ang ulo; pagkaraan, binuo para sa kaniya ang anyong may mukhang elepante.”

Verse 6

इदानीं श्वेतकल्पोक्ता गणेशोत्पत्तिरुच्यते । यत्र च्छिन्नं शिरस्तस्य शिवेन च कृपालुना

Ngayon ay isinasalaysay ang kapanganakan ni Gaṇeśa ayon sa Śvetakalpa—doon naputol ang kanyang ulo, at pagkaraan, sa habag ng Panginoong Śiva, siya’y muling ibinalik at pinagpala.

Verse 7

संदेहो नात्र कर्तव्यः शंकरस्सूतिकृन्मुने । स हि सर्वाधिपः शंभुर्निर्गुणस्सगुणो ऽपि हि

O pantas, huwag mag-alinlangan dito: si Śaṅkara mismo ang naging sanhi ng kapanganakan. Sapagkat si Śambhu ang Panginoon ng lahat—lampas sa mga katangian bilang Nirguṇa, at gayunma’y nahahayag din bilang Saguṇa sa Kanyang habag.

Verse 8

तल्लीलयाखिलं विश्वं सृज्यते पाल्यते तथा । विनाश्यते मुनिश्रेष्ठ प्रस्तुतं शृणु चादरात्

Sa pamamagitan lamang ng banal na lila Niya, ang buong sansinukob ay nalilikha, inaalagaan, at muli ring nalulusaw. O pinakadakila sa mga pantas, makinig nang may paggalang sa itinatanghal ngayon.

Verse 9

उद्वाहिते शिवे चात्र कैलासं च गते सति । कियता चैव कालेन जातो गणपतेर्भवः

Matapos ikasal si Śiva ayon sa banal na ritwal at makabalik sa Kailāsa, gaano katagal bago naganap ang kapanganakan (pagpapakita) ni Gaṇapati?

Verse 10

एकस्मिन्नेव काले च जया च विजया सखी । पार्वत्या च मिलित्वा वै विचारे तत्पराभवत्

Sa mismong panahong iyon, nagtipon ang mga kasamang sina Jayā at Vijayā kasama si Pārvatī, at sila’y naging masigasig sa pagninilay at pag-uusap—maingat na iniisip ang nararapat gawin.

Verse 11

रुद्रस्य च गणास्सर्वे शिवस्याज्ञापरायणाः । ते सर्वेप्यस्मदीयाश्च नन्दिभृंगिपुरस्सराः

Ang lahat ng gaṇa ni Rudra ay lubos na nakatuon sa pagtupad sa utos ni Śiva. Silang lahat ay nasa panig din natin—nangunguna sa kanila sina Nandī at Bhṛṅgī.

Verse 12

प्रमथास्ते ह्यसंख्याता अस्मदीयो न कश्चन । द्वारि तिष्ठन्ति ते सर्वे शंकराज्ञापरायणाः

Ang mga Pramatha na yaon ay tunay na di-mabilang; ni isa sa kanila ay hindi sa amin. Lahat sila’y nakatindig sa may pintuan, ganap na nakatuon sa pagtupad sa utos ni Śaṅkara.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशोत्पत्तिवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

Sa gayon, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa Ikalawang Rudra Saṃhitā, sa Ikaapat na bahagi na tinatawag na Kumārakhaṇḍa—nagtatapos ang ikalabintatlong kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan ng Pagpapakita ni Gaṇeśa.”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती देवी सखीभ्यां सुन्दरं वचः । हितं मेने तदा तच्च कर्तुं स्माप्यध्यवस्यति

Wika ni Brahmā: Pagkasabi nang gayon, ang Diyosa Pārvatī ay nagsalita sa kaniyang dalawang kasama ng banayad at marikit na mga salita. Itinuring niya ang payong iyon na kapaki-pakinabang at matatag na nagpasiyang isakatuparan ito.

Verse 15

ततः कदाचिन्मज्जत्यां पार्वत्यां वै सदाशिवः । नंदिनं परिभर्त्स्याथ ह्याजगाम गृहांतरम्

Pagkaraan, minsan, habang naliligo si Pārvatī, sinaway ni Sadāśiva si Nandin at, pag-alis sa pook na iyon, pumasok sa isa pang silid sa loob.

Verse 16

आयांतं शंकरं दृष्ट्वाऽसमये जगदंबिका । उत्तस्थौ मज्जती सा वै लज्जिता सुन्दरी तदा

Nang makita ni Jagadambikā si Śaṅkara na dumarating sa di-nararapat na sandali, siya—na noon ay naliligo—ay biglang tumindig; at ang marikit na Diyosa ay agad napahiya.

Verse 17

तस्मिन्नवसरे देवी कौतुकेनातिसंयुता । तदीयं तद्वचश्चैव हितं मेने सुखावहम्

Noong sandaling iyon, ang Diyosa, puspos ng masidhing pag-uusisa, ay inari ang kanyang mga salita na tunay na kapaki-pakinabang—nagdadala ng kagalingan at nagbubunga ng ligaya.

Verse 18

एवं जाते सदा काले कदाचित्पार्वती शिवा । विचिंत्य मनसा चेति परमाया परेश्वरी

Kaya nito, habang lumilipas ang panahon sa gayong paraan, minsan ay nagmuni sa loob ng kanyang isipan si Pārvatī—mapalad at kaisa ni Śiva; sapagkat siya ang Kataas-taasang Māyā at ang Dakilang Reyna ng mga Diyosa.

Verse 19

मदीयस्सेवकः कश्चिद्भवेच्छुभतरः कृती । मदाज्ञया परं नान्यद्रेखामात्रं चलेदिह

Ang isang tapat na lingkod Ko ay magiging lubhang mapalad at ganap sa mga gawa. Dito, walang anuman ang dapat kumilos—kahit isang guhit na munting layo—na lampas sa Aking utos.

Verse 20

विचार्येति च सा देवी वपुषो मलसंभवम् । पुरुषं निर्ममौ सा तु सर्वलक्षणसंयुतम्

Pagkaraang magnilay nang gayon, hinubog ng Diyosa ang isang lalaki—isinilang mula sa mga dumi ng katawan—na taglay ang lahat ng mapalad na tanda at katangian.

Verse 21

सर्वावयवनिर्द्दोषं सर्वावयव सुन्दरम् । विशालं सर्वशोभाढ्यं महाबलपराक्रमम्

Siya’y walang kapintasan sa bawat sangkap ng katawan, marikit sa bawat bahagi, maluwang at maringal ang anyo, napapalamutian ng lahat ng ningning, at pinagkalooban ng dakilang lakas at kabayanihan.

Verse 22

वस्त्राणि च तदा तस्मै दत्त्वा सा विविधानि हि । नानालंकरणं चैव बह्वाशिषमनुत्तमाम्

Pagkaraan, ibinigay niya sa kanya ang sari-saring kasuotan, pati iba’t ibang palamuti, at ipinagkaloob pa ang saganang, walang kapantay na mga pagpapala.

Verse 23

मत्पुत्रस्त्वं मदीयोसि नान्यः कश्चिदिहास्ति मे । एवमुक्तस्य पुरुषो नमस्कृत्य शिवां जगौ

“Ikaw ang aking anak; ikaw ay akin—dito’y wala nang iba pang sa akin.” Pagkasabi nito, ang lalaki ay yumukod sa pagpupugay at nagsalita kay Śivā (Pārvatī).

Verse 24

गणेश उवाच । किं कार्यं विद्यते तेद्य करवाणि तवोदितम् । इत्युक्ता सा तदा तेन प्रत्युवाच सुतं शिवा

Wika ni Gaṇeśa: “Ano ang gawain na mayroon ka ngayon? Sabihin mo sa akin, at gagawin ko ayon sa iyong ipinag-uutos.” Nang masambit ito, si Śivā, ang Banal na Ina, ay sumagot sa kanyang anak.

Verse 25

शिवोवाच । हे तात शृणु मद्वाक्यं द्वारपालो भवाद्य मे । मत्पुत्रस्त्वं मदीयोऽसि नान्यथा कश्चिदस्ति मे

Sinabi ni Śiva: “Anak ko, pakinggan mo ang aking salita. Mula ngayon, maging tagapagbantay ka ng aking pintuan. Ikaw ang aking anak; ikaw ay akin—wala nang iba na katulad mo para sa akin.”

Verse 26

विना मदाज्ञां मत्पुत्र नैवायान्म द्गृहान्तरम् । कोऽपि क्वापि हठात्तात सत्यमेतन्मयोदितम्

“Kung walang aking pahintulot, anak ko, huwag mong hayaang sinuman—kahit mapilit—na pumasok sa kaloob-looban ng aking tahanan. Mahal kong anak, ang sinabi ko ay tunay.”

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च ददौ तस्मै यष्टिं चातिदृढां मुने । तदीयं रूपमालोक्य सुन्दरं हर्षमागता

Wika ni Brahmā: Pagkasabi nang gayon, O muni, ibinigay niya sa kanya ang isang tungkod na lubhang matibay. Nang makita niya ang sariling anyong marikit, siya’y napuspos ng kagalakan.

Verse 28

मुखमाचुंब्य सुप्रीत्यालिंग्य तं कृपया सुतम् । स्वद्वारि स्थापयामास यष्टिपाणिं गणाधिपम्

Hinalikan niya ang mukha at niyakap ang anak na iyon nang may pag-ibig at habag; saka niya inilagay si Gaṇeśa—ang panginoon ng mga Gaṇa—sa sariling pintuan, may tungkod sa kamay bilang bantay.

Verse 29

अथ देवीसुतस्तात गृहद्वारि स्थितो गणः । यष्टिपाणिर्महावीरः पार्वतीहितकाम्यया

Pagkaraan, mahal na giliw, ang gaṇa—anak ng Devī—ay tumayong nakatalaga sa pintuan ng bahay, isang dakilang bayani na may tungkod sa kamay, upang pangalagaan ang kapakanan ni Pārvatī.

Verse 30

स्वद्वारि स्थापयित्वा तं गणेशं स्वसुतं शिवा । स्वयं च मज्जती सा वै संस्थितासीत्सखीयुता

Matapos ilagay ni Śivā ang sarili niyang anak na si Gaṇeśa sa kanyang pintuan, siya mismo’y nagsimulang maligo, at nanatili roon kasama ang kanyang mga kasama.

Verse 31

एतस्मिन्नेव काले तु शिवो द्वारि समागतः । कौतुकी मुनिर्शादूल नानालीलाविशारदः

Sa mismong sandaling iyon, dumating si Śiva sa may pintuan—may mapaglarong diwa, O tigre sa mga muni, at ganap na bihasa sa maraming banal na līlā.

Verse 32

उवाच च शिवेशं तमविज्ञाय गणाधिपः । मातुराज्ञां विना देव गम्यतां न त्वया धुना

Hindi nakilala na siya ang Śiveśa, nagsalita ang pinuno ng mga gaṇa: “O Deva, kung walang utos ng Ina, hindi ka maaaring umalis ngayon.”

Verse 33

मज्जनार्थं स्थिता माता क्व यासीतो व्रजाधुना । इत्युक्त्वा यष्टिकां तस्य रोधनाय तदाग्रहीत्

Ang ina niya, na nakatayo roon upang maligo, ay nagsabi: “Saan ka pupunta ngayon? Bumalik ka agad.” Pagkasabi nito, agad siyang kumuha ng munting pamalo upang pigilan siyang tumakbo palayo.

Verse 34

तं दृष्ट्वा तु शिवः प्राह कं निषेधसि मूढधीः । मां न जानास्यसद्बुद्धे शिवोहमिति नान्यथा

Nang makita siya, sinabi ng Panginoong Śiva: “O naliligaw ang isip, sino ang iyong pinagbabawalan? Hindi mo Ako nakikilala, o mali ang pag-unawa. Ako si Śiva—ito ang katotohanan, at hindi iba.”

Verse 35

ताडितस्तेन यष्ट्या हि गणेशेन महेश्वरः । प्रत्युवाच स तं पुत्रं बहुलीलश्च कोपितः

Nang hampasin ni Gaṇeśa ng tungkod na iyon, si Maheśvara—na may maraming anyo ng banal na līlā—ay nagalit at sumagot sa kaniyang anak.

Verse 36

शिव उवाच । मुर्खोसि त्वं न जानासि शिवोहं गिरिजापतिः । स्वगृहं यामि रे बाल निषेधसि कथं हि माम्

Wika ni Śiva: “Mangmang ka; hindi mo nalalaman na Ako si Śiva, ang Panginoon ni Girijā (Pārvatī). Paparoon Ako sa sarili Kong tahanan—o bata, paano mo Ako maipagbabawal?”

Verse 37

इत्युक्त्वा प्रविशंतं तं महेशं गणनायकः । क्रोधं कृत्वा ततो विप्र दंडेनाताडयत्पुनः

Pagkasabi nito, nang si Mahesha ay papasok na, ang pinuno ng mga gaṇa—O brāhmaṇa—ay nag-alab sa galit at muling hinampas Siya ng tungkod.

Verse 38

ततश्शिवश्च संक्रुद्धो गणानाज्ञापयन्निजान् । को वायं वर्तते किंच क्रियते पश्यतां गणाः

Pagkaraan, nag-alab sa galit ang Panginoong Śiva at iniutos sa Kanyang mga Gaṇa: “Sino ang kumikilos dito, at ano ang ginagawa? Mga Gaṇa—masdan at alamin agad!”

Verse 39

इत्युक्त्वा तु शिवस्तत्र स्थितः क्रुद्धो गृहाद्बहिः । भवाचाररतस्स्वामी बह्वद्भुतसुलीलकः

Pagkasabi nito, nanatili roon ang Panginoong Śiva sa labas ng bahay, nagngangalit—ang Kataas-taasang Panginoon na tapat sa wastong dharma ng buhay na may katawan, at may maraming kahanga-hangang līlā na mahiwaga.