
Isinalaysay ni Sūta ang kabanatang ito: si Viṣṇu ay nagsagawa ng pagsamba kay Śiva gamit ang isang libong lotus (sahasra-kamala) habang inuusal ang sahasranāma-stotra, matapos magtatag ng liṅga na yari sa lupa (pārthiva-liṅga). Upang subukin ang katapatan ng handog, itinago ni Śiva ang isang lotus kaya nagkulang ang bilang ng alay. Nabagabag si Viṣṇu sa pagkasira ng itinakdang ganap na bilang, at naisip niyang ang sariling mata ay tulad ng lotus at maaaring maging kapalit; kaya nagpasya siyang ialay ang mata bilang pinakamataas na pag-aalay ng sarili (ātma-samarpaṇa). Sa sandaling iyon, nagpakita si Śiva mula sa liṅga at pinigil siya sa salitang “mā mā” (huwag), pinatutunayan na ang tunay na pagsamba ay nasusukat sa bhāva—taimtim na layon at kahandaang magpakawalang-sarili—at doon ibinigay ang Kanyang biyaya. Itinuturo ng kabanata na mahalaga ang katumpakan ng ritwal, ngunit ang sukdulan ay ang ganap na debosyon sa loob na nagdudulot ng pagpapakita ng Diyos.
Verse 1
सूत उवाच । श्रुत्वा विष्णुकृतं दिव्यं परनामविभूषितम् । सहस्रनामस्वस्तोत्रं प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः
Wika ni Sūta: Nang marinig ang banal na himno ng pagpapala—ang stotra ng Isang Libong Pangalan, nilikha ni Viṣṇu at pinalamutian ng mga Kataas-taasang Pangalan (ni Śiva)—nagalak at nalugod si Maheśvara.
Verse 2
परीक्षार्थं हरेरीशः कमलेषु महेश्वरः । गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः
Upang subukin si Hari (Viṣṇu), ang Dakilang Panginoon—si Maheśvara, ang Panginoon ng mga daigdig—ay nagkubli ng isang lotus sa gitna ng mga lotus.
Verse 3
पंकजेषु तदा तेषु सहस्रेषु बभूव च । न्यूनमेकं तदा विष्णुर्विह्वलश्शिवपूजने
Pagkaraan, sa gitna ng sanlibong lotus, may isang natuklasang nawawala. Sa sandaling iyon, si Viṣṇu ay labis na nabagabag sa kanyang pagsamba kay Panginoong Śiva.
Verse 4
हृदा विचारितं तेन कुतो वै कमलं गतम् । यातं यातु सुखेनैव मन्नेत्रं कमलं न किम्
Sa kanyang puso ay nagmuni siya: “Saan nga ba napunta ang lotus? Hayaan na—umalis nawa ito nang payapa. Hindi ba ang sarili kong mata ay isang lotus?”
Verse 5
ज्ञात्वेति नेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनात् । पूजयामास भावेन स्तवयामास तेन च
Nang maunawaan niya ito, itinaas niya ang kanyang tingin—sumasandig kay Śiva, ang kanlungan ng lahat ng nilalang. Sa taos-pusong debosyon ay sinamba niya Siya, at sa gayong damdamin din ay nagpuri siya sa pamamagitan ng mga himno.
Verse 6
ततः स्तुतमथो दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् । मा मेति व्याहरन्नेव प्रादुरासीज्जगद्गुरुः
Pagkatapos, si Hara (Śiva), nang makita si Hari (Viṣṇu) na gayon ang pagpupuri, ay nagsalita: “Huwag, huwag magdalamhati.” Sa mismong pagbigkas na iyon, ang Jagadguru—Guro ng Sanlibutan, si Śiva mismo—ay nagpakita.
Verse 7
तस्मादवतताराशु मण्डलात्पार्थिवस्य च । प्रतिष्ठितस्य हरिणा स्वलिंगस्य महेश्वरः
“Kaya nga, si Mahādeva—si Mahēśvara—ay dagling bumaba mula sa banal na bilog na yari sa lupa, upang pagpalain ang Kanyang sariling Liṅga na maayos na naitatag ni Hari (Viṣṇu).”
Verse 8
यथोक्तरूपिणं शम्भुं तेजोराशिसमुत्थितम् । नमस्कृत्य पुरः स्थित्वा स तुष्टाव विशेषतः
Nang masdan niya si Śambhu sa anyong gaya ng inilarawan—nahayag mula sa bugso ng banal na liwanag—siya’y yumukod, tumindig sa harap Niya, at saka nagpuri nang may natatanging debosyon.
Verse 9
तदा प्राह महादेवः प्रसन्नः प्रहसन्निव । सम्प्रेक्ष्य कृपया विष्णुं कृतांजलिपुटं स्थितम्
Noon, si Mahādeva ay nalugod, na wari’y banayad na ngumiti; tiningnan Niya nang may habag si Viṣṇu na nakatindig na magkadikit ang mga palad, at nagsalita.
Verse 10
शङ्कर उवाच । ज्ञातं मयेदं सकलं तव चित्तेप्सितं हरे । देवकार्यं विशेषेण देवकार्य्यरतात्मनः
Wika ni Śaṅkara: “O Hari, ganap Kong nalalaman ang lahat ng ninanais ng iyong puso—lalo na ang banal na gawain—sapagkat likas sa iyo ang pagtalima sa tungkulin ng mga diyos.”
Verse 11
देवकार्य्यस्य सिद्ध्यर्थं दैत्यनाशाय चाश्रमम् । सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्
“Upang maganap ang layunin ng mga diyos at mapuksa ang mga Daitya, ipinagkakaloob Ko sa iyo ang isang banal na āśrama at ang maringal na diskong tinatawag na Sudarśana.”
Verse 12
यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकसुखावहम् । हिताय तव देवेश धृतं भावय तद्ध्रुवम्
Ang anyong iyong nasilayan—na nagdudulot ng ligaya sa lahat ng daigdig—ay tinanggap ng Panginoon ng mga deva para sa iyong kapakanan. Kaya pagnilayan mo yaong anyo nang may matatag na katiyakan.
Verse 13
रणाजिरे स्मृतं तद्वै देवानां दुःखनाशनम् । इदं चक्रमिदं रूपमिदं नामसहस्रकम्
Kapag inalaala sa larangan ng digmaan, tunay itong nagwawasak sa dalamhati ng mga deva. “Ito ang cakra; ito ang anyo; ito ang sanlibong pangalan.”
Verse 14
ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या सिद्धि स्यादनपायिनी । कामानां सकलानां च प्रसादान्मम सुव्रत
O marangal na may panatang banal, yaong mga laging nakikinig nang may debosyon ay magkakamit ng siddhi na di naglalaho; at sa pamamagitan ng aking biyaya, matutupad ang lahat ng kanilang makatuwirang hangarin.
Verse 15
सूत उवाच । एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् । सुदर्शनं स्वपादोत्थं सर्वशत्रुविनाशनम्
Sinabi ni Sūta: Pagkasabi niya nito, ipinagkaloob niya kay Sūrya ang diskong Sudarśana—nagniningning na parang sampung libong araw, sumibol mula sa sarili niyang paa, at may kapangyarihang lipulin ang lahat ng kaaway.
Verse 16
विष्णुश्चापि सुसंस्कृत्य जग्राहोदङ्मुखस्तदा । नमस्कृत्य महादेवं विष्णुर्वचनमब्रवीत्
Pagkatapos, si Viṣṇu man ay naglinis at nagtipon ng loob, at umupo na nakaharap sa hilaga. Matapos yumukod nang may paggalang kay Mahādeva, nagsalita si Viṣṇu ng mga salitang ito.
Verse 17
विष्णुरुवाच । शृणु देव मया ध्येयं पठनीयं च किं प्रभो । दुःखानां नाशनार्थं हि वद त्वं लोकशंकर
Wika ni Viṣṇu: “O Deva, dinggin mo ako. O Panginoon, ano ang dapat kong pagnilayan at ano ang dapat kong bigkasin? Upang mapawi ang lahat ng dalamhati, sabihin mo sa akin, O Śaṅkara—tagapagpala ng mga daigdig.”
Verse 18
सूत उवाच । इति पृष्टस्तदा तेन सन्तुष्टस्तु शिवोऽब्रवीत् । प्रसन्नमानसो भूत्वा विष्णुं देवसहायकम्
Wika ni Sūta: Nang siya’y tanungin nang gayon, ang Panginoong Śiva, na lubhang nalugod, ay nagsalita. Taglay ang payapang at mapagpala na diwa, kinausap Niya si Viṣṇu, ang katuwang ng mga diyos.
Verse 19
शिव उवाच । रूपं ध्येयं हरे मे हि सर्वानर्थप्रशान्तये । अनेकदुःखनाशार्थं पठ नामसहस्रकम्
Sabi ni Śiva: “O Hari, pagnilayan mo ang Aking anyo upang mapayapa ang lahat ng kapahamakan. At upang mapuksa ang sari-saring dalamhati, bigkasin mo ang Sahasranāma, ang Sanlibong Pangalan.”
Verse 20
धार्य्यं चक्रं सदा मे हि सवार्भीष्टस्य सिद्धये । त्वया विष्णो प्रयत्नेन सर्वचक्रवरं त्विदम्
“Ang cakra na ito ay nararapat Kong laging dalhin, upang matupad ang lahat ng Aking ninanais. O Viṣṇu, dahil sa iyong taimtim na pagsisikap, ito’y naging pinakadakila sa lahat ng mga cakra.”
Verse 21
अन्ये च ये पठिष्यन्ति पाठयिष्यन्ति नित्यशः । तेषां दुःखं न स्वप्नेऽपि जायते नात्र संशयः
At ang iba pa—yaong magbibigkas nito nang palagian, o magpapabigkas nito araw-araw—sa kanila, ang dalamhati’y hindi sisibol kahit sa panaginip; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 22
राज्ञा च संकटे प्राप्ते शतावृत्तिं चरेद्यदा । साङ्गः च विधिसंयुक्तं कल्याणं लभते नरः
Kapag ang hari ay dinapuan ng kapahamakan, kung ang isang tao sa panahong yaon ng pagdadalamhati ay magsagawa ng panatang śatāvṛtti—ganap sa lahat ng sangkap at ayon sa itinakdang ritwal—makakamtan niya ang mapalad na kagalingan at kapayapaan.
Verse 23
रोगनाशकरं ह्येतद्विद्यावित्तदमुत्तमम् । सर्वकामप्रदं पुण्यं शिवभक्तिप्रदं सदा
Tunay na ang pagsambang ito ay pumupuksa sa mga karamdaman at siyang pinakadakilang tagapagkaloob ng kaalaman at kasaganaan. Ipinagkakaloob nito ang lahat ng marapat na hangarin, puno ng kabutihang-loob, at laging nagbibigay ng debosyon kay Panginoong Śiva.
Verse 24
यदुद्दिश्य फलं श्रेष्ठं पठिष्यन्ति नरास्त्विह । सप्स्यन्ते नात्र संदेहः फलं तत्सत्यमुत्तमम्
Taglay sa isip ang pinakadakilang gantimpala, babasahin at aawitin ng mga tao sa mundong ito ang banal na salaysay na ito. Tiyak nilang matatamo ang bungang iyon—walang pag-aalinlangan. Ang ipinangakong bunga ay tunay at lubhang dakila.
Verse 25
यश्च प्रातस्समुत्थाय पूजां कृत्वा मदीयिकाम् । पठते मत्समक्षं वै नित्यं सिद्धिर्न दूरतः
Sinumang bumangon sa madaling-araw, magsagawa ng pagsamba na iniaalay sa Akin, at pagkatapos ay regular na bumigkas nito na wari’y nasa Aking harapan—ang siddhi, ang espirituwal na kaganapan, ay hindi kailanman malayo.
Verse 26
ऐहिकीं सिद्धिमाप्नोति निखिलां सर्वकामिकाम् । अन्ते सायुज्यमुक्तिं वै प्राप्नोत्यत्र न संशयः
Matatamo niya sa mundong ito ang ganap na tagumpay na tumutupad sa lahat ng marapat na hangarin. At sa huli, tiyak niyang makakamtan ang sāyujya-mukti—ang pakikiisa kay Panginoong Śiva; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 27
सूत उवाच । एवमुक्त्वा तदा विष्णुं शंकरः प्रीतमानसः । उपस्पृश्य कराभ्यां तमुवाच गिरिशः पुनः
Wika ni Sūta: Matapos kausapin si Viṣṇu nang gayon, si Śaṅkara—puspos ng galak ang puso—ay hinipo siya ng dalawang kamay, at muling nagsalita ang Panginoon ng Bundok (Giriśa).
Verse 28
शिव उवाच । वरदोऽस्मि सुरश्रेष्ठ वरान्वृणु यथेप्सितान् । भक्त्या वशीकृतो नूनं स्तवेनानेन सुव्रतः
Wika ni Śiva: “O pinakamainam sa mga diyos, Ako ang Tagapagkaloob ng biyaya—piliin mo ang mga pagpapalang ninanais mo. Tunay, dahil sa bhakti ay napasunod Ako ng himnong ito, O ikaw na may marangal na panata.”
Verse 29
सूत उवाच । इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् । सुप्रसन्नतरो विष्णुस्सांजलिर्वाक्यमब्रवीत्
Wika ni Sūta: Nang siya’y kausapin ng Diyos ng mga diyos, yumukod si Viṣṇu at sumamba sa banal na Panginoon. Lalong nagalak, pinagtagpo niya ang mga palad sa paggalang at nagsalita ng mga salitang ito.
Verse 30
विष्णुरुवाच । यथेदानीं कृपानाथ क्रियते चान्यतः परा । कार्य्या चैव विशेषेण कृपालुत्वात्त्वया प्रभो
Wika ni Viṣṇu: “O Panginoon ng habag, kung paanong ngayon ay isinasagawa ang isang higit na gawa (pagliligtas), gayon din sana’y maisagawa rin sa ibang dako. O Prabhu, nararapat itong gawin lalo na ng Iyo, sapagkat Ikaw mismo ang habag.”
Verse 31
त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम् । नान्यमिच्छामि भक्तानामार्त्तयो नैव यत्प्रभो
“O Mahādeva, nawa’y sa Iyo manahan ang aking bhakti—mahabag Ka at ipagkaloob ang pinakamataas na biyaya. Wala na akong ibang ninanais, O Panginoon; sapagkat sa mga deboto, walang dalamhati kapag Ikaw ang kanlungan.”
Verse 32
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दया वान्सुतरां भवः । पस्पर्श च तदंगं वै प्राह शीतांशुशेखरः
Sabi ni Sūta: Nang marinig ang kanyang mga salita, si Bhava (Panginoong Śiva) ay napuspos ng higit pang habag, hinipo ang kanyang katawan; at saka nagsalita ang Panginoong may gasuklay na buwan sa tuktok ng ulo.
Verse 33
शिव उवाच । मयि भक्तिस्सदा ते तु हरे स्यादनपायिनी । सदा वन्द्यश्च पूज्यश्च लोके भव सुरैरपि
Wika ni Śiva: “O Hari, nawa’y ang iyong debosyon sa Akin ay laging matatag at di kailanman maputol. Sa daigdig, maging karapat-dapat kang igalang at sambahin magpakailanman—maging ng mga diyos.”
Verse 34
विष्वंभरेति ते नाम सर्वपापहरं परम् । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम
“Ang iyong pangalan ay magiging ‘Viśvambhara’, ang kataas-taasang tagapag-alis ng lahat ng kasalanan. Walang pag-aalinlangan dito—sa pamamagitan ng aking biyaya, o pinakamainam sa mga diyos.”
Verse 35
सूत उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रस्सर्वदेवेश्वरः प्रभुः । पश्यतस्तस्य विष्णोस्तु तत्रैव च मुनीश्वराः
Sabi ni Sūta: “Pagkasabi nito, si Rudra—ang Panginoon, ang Hari ng lahat ng mga diyos—ay naglaho sa paningin. At habang nakatingin si Viṣṇu, ang mga dakilang muni ay naglaho rin doon mismo.”
Verse 36
जनार्दनोऽपि भगवान्वचनाच्छङ्करस्य च । प्राप्य चक्रं शुभं तद्वै जहर्षाति स्वचेतसि
Maging ang Panginoong Janārdana (Viṣṇu), ayon sa salita ni Śaṅkara, ay tumanggap ng mapalad na cakra; at sa kanyang sariling puso, siya’y nagalak nang labis.
Verse 37
कृत्वा ध्यानं च तच्छम्भोः स्तोत्रमेतन्निरन्तरम् । पपाठाध्यापयामास भक्तेभ्यस्तदुपादिशत्
Matapos munang magnilay sa mapalad na Panginoong Śambhu, kanyang inusal ang himnong ito nang walang patid; ipinagturo rin niya ito sa iba at itinuro sa mga deboto ang kahulugan at pagsasagawa nito.
Verse 38
इति पृष्टं मयाख्यातं शृण्वताम्पापहारकम् । अतःपरं च किं श्रेष्ठाः प्रष्टुमिच्छथ वै पुनः
Kaya nga, ang inyong itinanong ay naipaliwanag ko na; sa mga nakikinig, ito’y nag-aalis ng kasalanan. Ngayon, O mga mararangal, ano pa ang nais ninyong itanong muli?
Śiva tests Viṣṇu’s worship by concealing one lotus from the thousand-lotus offering; Viṣṇu resolves to substitute his own lotus-like eye to preserve ritual completeness, prompting Śiva to manifest and halt the sacrifice, thereby validating devotion and self-offering as the highest form of pūjā.
The missing lotus signifies the inevitable insufficiency of merely external ritual; the eye symbolizes consciousness and personal identity, so offering it encodes ātma-nivedana (total self-surrender). The pārthiva-liṅga represents a consecrated focal point where transcendence becomes immanent—Śiva’s grace emerges precisely when inner intent becomes complete.
Śiva appears as Jagadguru and compassionate examiner (kṛpālu-parīkṣaka), manifesting directly from the installed liṅga; the emphasis is on Śiva as the responsive Lord whose anugraha is drawn forth by perfected bhakti rather than by ritual mechanics alone.