गौतमविघ्नप्रकरणम् (Episode of Obstacles to Gautama; Gaṇeśa’s Appearing Through Misguided Worship)

Verse 1

सूत उवाच । कदाचिद्गौतमेनैव जलार्थं प्रेषिता निजाः । शिष्यास्तत्र गता भक्त्या कमंडलुकरा द्विजाः

Wika ni Sūta: Minsan, si Gautama mismo ang nagsugo sa sarili niyang mga alagad upang kumuha ng tubig. Ang mga mag-aaral na dwija ay nagpunta roon nang may debosyon, tangan ang kanilang kamaṇḍalu (banga ng tubig).

Verse 2

शिष्याञ्जलसमीपे तु गतान्दृष्ट्वा न्यषेधयन् । जलार्थमगतांस्तत्र चर्षिपत्न्योप्यनेकशः

Nang makita niyang papalapit sila sa tubig, pinigilan niya sila. At doon din, maraming asawa ng mga rishi na dumating upang maghanap ng tubig ay napigilan din nang paulit-ulit.

Verse 3

ऋषिपत्न्यो वयं पूर्वं ग्रहीष्यामो विदूरतः । पश्चाच्चैव जलं ग्राह्यमित्येवं पर्यभर्त्सयन्

“Kami ang mga asawa ng mga rishi; kami ang unang kukuha, mula sa malayo. Pagkatapos lamang dapat kumuha ng tubig.” Sa gayong pananalita, sila’y nanermon at sumaway (sa iba).

Verse 4

परावृत्य तदा तैश्च ऋषिपत्न्यै निवेदितम् । सा चापि तान्समादाय समाश्वास्य च तैः स्वयम्

Pagkatapos, bumalik sila at ipinaalam ang pangyayari sa asawa ng mga rishi. Siya nama’y tinipon sila sa kanyang piling at sa sarili niyang mga salita ay inaliw at pinanatag sila.

Verse 5

जलं नीत्वा ददौ तस्मै गौतमाय तपस्विनी । नित्यं निर्वाहयामास जलेन ऋषिसत्तमः

Dinala ng babaeng asceta ang tubig at inialay iyon kay Gautama. At ang pinakadakilang rishi ay patuloy na tinupad ang kanyang pang-araw-araw na mga pagtalima sa pamamagitan ng tubig na iyon.

Verse 6

ताश्चैवमृषिपत्न्यस्तु क्रुद्धास्तां पर्यभर्त्सयन् । परावृत्य गतास्सर्वास्तूटजान्कुटिलाशयाः

Kaya nga, nag-alab sa galit ang mga asawa ng mga rishi at marahas siyang pinagalitan. Pagkaraan, silang lahat ay tumalikod at umalis—mga babae ng ashram—na may likong balak sa kanilang kalooban.

Verse 7

स्वाम्यग्रे विपरीतं च तद्वृत्तं निखिलं ततः । दुष्टाशयाभिः स्त्रीभिश्च ताभिर्वै विनिवेदितम्

Pagkatapos, sa harap ng kanilang panginoon, ang mga babaeng may masamang loob ay isinalaysay ang buong pangyayari nang baluktot at salungat sa katotohanan.

Verse 8

अथ तासां वचः श्रुत्वा भाविकर्मवशात्तदा । गौतमाय च संकुद्धाश्चासंस्ते परमर्षयः

Nang marinig ang kanilang mga salita, at sa sandaling iyon ay naudyukan ng lakas ng itinakdang karma, nagalit ang mga dakilang rishi kay Gautama at nagsalita sa kanya nang may pagsaway.

Verse 9

विघ्नार्थं गौतमस्यैव नानापूजोपहारकैः । गणेशं पूजयामासुस्संकुद्धास्ते कुबुद्धयः

Upang lumikha ng mga hadlang para kay Gautama lamang, ang mga taong masama ang isip—sa galit—ay nagsimulang sumamba kay Gaṇeśa sa iba’t ibang pūjā at sari-saring handog.

Verse 10

आविर्बभूव च तदा प्रसन्नो हि गणेश्वरः । उवाच वचनं तत्र भक्ताधीनः फलप्रदः

Noon, nagpakita roon si Gaṇeśvara, Panginoon ng mga Gaṇa, na tunay na nalulugod. Bilang tagapagkaloob ng bunga at umaayon sa pag-ibig ng deboto, nagsalita siya sa pook na iyon.

Verse 11

गणेश उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूत यूयं किं करवाण्यहम् । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा ऋषयस्तेऽबुवंस्तदा

Wika ni Gaṇeśa: “Ako’y nalugod. Ipagpahayag ninyo ang inyong biyaya—ano ang dapat kong gawin para sa inyo?” Nang marinig ang kanyang mga salita, sumagot noon ang mga rishi.

Verse 12

ऋषय ऊचुः । त्वया यदि वरो देयो गौतमस्स्वाश्रमाद्बहिः । निष्कास्यं नो ऋषिभिः परिभर्त्स्य तथा कुरु

Sinabi ng mga rishi: “Kung magkakaloob ka ng biyaya, ayusin mo na si Gautama ay mapalayas mula sa sarili niyang ashram. Hayaan mong kami, mga rishi, ang magtaboy at manita sa kanya—gawin mo sa gayong paraan.”

Verse 13

सूत उवाच । स एवं प्रार्थितस्तैस्तु विहस्य वचनं पुनः । प्रोवाचेभमुखः प्रीत्या बोधयंस्तान्सतां गतिः

Sinabi ni Sūta: Kaya, nang siya’y pakiusapan nila, siya’y ngumiti at muling nagsalita nang may galak. Ang marangal na iyon—kanlungan at tunay na landas ng mga banal—ay nagturo sa kanila nang may paglingap.

Verse 14

गणेश उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे युक्तं न क्रियतेऽधुना । अपराधं विना तस्मै क्रुध्यतां हानिरेव च

Wika ni Gaṇeśa: “Makinig ang lahat ng mga rishi. Sa ngayon, ang nararapat ay hindi ginagawa. Wala siyang kasalanan, ngunit sa kanya ibinabaling ang galit—at kapahamakan lamang ang ibubunga nito.”

Verse 15

उपस्कृतं पुरा यैस्तु तेभ्यो दुःखं हितं न हि । यदा च दीयते दुःखं तदा नाशो भवेदिह

Yaong mga dating pinarangalan at inalagaan nang mabuti—ang pagdulot sa kanila ng sakit ay hindi kailanman kapaki-pakinabang. Kapag ang pagdurusa ay ipinataw, tiyak na ang pagkapahamak ay lilitaw dito sa daigdig na ito.

Verse 16

ईदृशं च तपः कृत्वा साध्यते फलमुत्तमम् । शुभं फलं स्वयं हित्वा साध्यते नाहितं पुनः

Sa pagsasagawa ng ganitong tapasya, nakakamit ang pinakamataas na bunga. Ngunit kung ang tao mismo ang tatalikuran ang mapalad na bunga, muli niyang matatamo ang hindi kapaki-pakinabang.

Verse 17

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तस्य ते मुनिसत्तमाः । बुद्धिमोहं तदा प्राप्ता इदमेव वचोऽब्रुवन्

Sabi ni Sūta: “Nang marinig nila ang gayong mga salita, ang mga pinakadakilang pantas ay napasailalim sa pagkalito ng pag-unawa, at sinabi nila ang mga salitang ito bilang tugon.”

Verse 18

ऋषय ऊचुः । कर्तव्यं हि त्वया स्वामिन्निदमेव न चान्यथा । इत्युक्तस्तु तदा देवो गणेशो वाक्यमब्रवीत्

Sinabi ng mga rishi: “O Panginoon, ito nga ang dapat mong gawin—ito lamang at hindi iba.” Nang masabi iyon sa kanya, ang banal na Gaṇeśa ay nagsalita bilang tugon.

Verse 19

गणेश उवाच । असाधुस्साधुतां चैव साधुश्चासाधुतां तथा । कदाचिदपि नाप्नोति ब्रह्मोक्तमिति निश्चितम्

Sinabi ni Gaṇeśa: “Ang masama ay hindi kailanman tunay na nakakamit ang kabanalan; at ang banal ay hindi nahuhulog sa kasamaan. Ito’y tiyak—gaya ng ipinahayag ni Brahmā.”

Verse 20

यदा च भवतां दुःखं जातं चानशनात्पुरा । तदा सुखं प्रदत्तं वै गौतमेन महर्षिणा

Noong unang panahon, nang dumanas kayo ng dalamhati dahil sa pag-aayuno at kawalan ng pagkain, tunay ngang ipinagkaloob sa inyo ng dakilang ṛṣi na si Gautama ang ginhawa at pag-aliw.

Verse 21

इदानीं वै भवद्भिश्च तस्मै दुःखं प्रदीयते । नेतद्युक्ततमं लोके सर्वथा सुविचार्यताम्

Sa sandaling ito, dahil sa inyong mga gawa, ang pagdurusa ay ipinapataw sa kanya. Hindi ito ang pinakatamang landas sa daigdig—pag-isipan ninyo ito nang masusi sa lahat ng paraan.

Verse 22

स्त्रीबलान्मोहिता यूयं न मे वाक्यं करिष्यथ । एतद्धिततमं तस्य भविष्यति न संशयः

Dahil sa pagkahumaling sa lakas ng isang babae, hindi ninyo tutuparin ang aking salita. Gayunman, walang pag-aalinlangan—sa huli, ito ang magiging pinakadakilang kabutihan para sa kanya.

Verse 23

पुनश्चायमृषिश्रेष्ठो दास्यते वस्सुखं ध्रुवम् । तारणं न च युक्तं स्याद्वरमन्यं वृणीत वै

Muli, ang pinakadakilang rishi na ito ay tiyak na magkakaloob sa iyo ng kaligayahan. Ngunit ang tuwirang pagtawid (ibig sabihi’y agarang paglaya) ay hindi nararapat; kaya pumili ka ng ibang biyaya.

Verse 24

सूत उवाच । इत्येवं वचनं तेन गणेशेन महात्मना । यद्यप्युक्तमृषिभ्यश्च तदप्येते न मेनिरे

Sinabi ni Sūta: Sa gayon, ang mga salitang iyon ay binigkas ng dakilang-kaloobang Gaṇeśa. Ngunit bagaman sinabi sa mga rishi, hindi pa rin nila iyon tinanggap.

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां गौतमव्यवस्थावर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ikadalawampu’t limang kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Kautusan ni Gautama,” sa ikaapat na bahagi ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa loob ng Koṭirudra Saṃhitā.

Verse 26

गणेश उवाच । भवद्भिः प्रार्थ्यते यच्च करिष्येऽहं तथा खलु । पश्चाद्भावि भवेदेव इत्युक्त्वांतर्दधे पुनः

Wika ni Ganesha: “Anuman ang inyong idinaing at ipinakiusap sa akin, iyon nga ay gagawin ko. Sa takdang panahon, tiyak na mangyayari.” Pagkasabi nito, muli siyang naglaho sa paningin.

Verse 27

गौतमस्स न जानाति मुनीनां वै दुराशयम् । आनन्दमनसा नित्यं पत्न्या कर्म चकार तत्

Hindi napagkilala ni Gautama ang tunay na masamang balak ng mga pantas na iyon. Taglay ang pusong laging nagagalak, ipinagpatuloy niya, kasama ang kanyang asawa, ang gawaing paglilingkod na iyon.

Verse 28

तदन्तरे च यज्जातं चरितं वरयोगतः । तद्दुष्टर्षिप्रभावात्तु श्रूयतां तन्मुनीश्वराः

O mga pinakadakilang pantas, pakinggan ngayon ang naganap sa pagitan ng panahong iyon dahil sa kapangyarihan ng yoga ng isang biyaya; tunay ngang ito’y sumibol mula sa impluwensiya ng masamang ṛṣi na yaon.

Verse 29

गौतमस्य च केदारे तत्रासन्व्रीहयो यवाः । गणेशस्तत्र गौर्भूत्वा जगाम किल दुर्बला

Sa bukirin ng Kedāra ni Gautama ay may palay at sebada. Doon, si Gaṇeśa—na nag-anyong baka—ay naglibot na wari’y mahina at lupaypay.

Verse 30

कंपमाना च सा गत्वा तत्र तद्वरयोगतः । व्रीहीन्संभक्षयामास यवांश्च मुनिसत्तमाः

Nanginginig siya nang magtungo roon; at sa bisa ng gayong biyaya, O pinakadakilang mga muni, sinimulan niyang kainin ang mga butil ng palay at pati sebada.

Verse 31

एतस्मिन्नन्तरे दैवाद्गौतमस्तत्र चागतः । स दयालुस्तृणस्तंम्बैर्वारयामास तां तदा

Samantala, sa bisa ng kalooban ng langit, dumating doon si Gautama. Palibhasa’y mahabagin, agad niyang pinigil siya sa pamamagitan ng mga bungkos ng damo.

Verse 32

तृणस्तंबेन सा स्पृष्टा पपात पृथिवीतले । मृता च तत्क्षणादेव तदृषेः पश्यतस्तदा

Nang masagi lamang ng isang tangkay ng damo, bumagsak siya sa lupa; at sa mismong sandaling iyon ay namatay siya, habang nakatingin ang banal na rishi.

Verse 33

ऋषयश्छन्नरूपास्ते ऋषिपत्न्यस्तथाशुभाः । ऊचुस्तत्र तदा सर्वे किं कृतं गौतमेन च

Pagkaraan, ang mga rishi na yaon—na nagkubli ng tunay nilang anyo—at gayundin ang kanilang mga asawa, na tinulak ng masamang layon, ay sabay-sabay na nagsalita roon: “Ano nga ba ang ginawa ni Gautama?”

Verse 34

गौतमोऽपि तथाहल्यामाहूयासीत्सुविस्मितः । उवाच दुःखतो विप्रा दूयमानेन चेतसा

Pagkatapos, ipinatawag din ni Gautama si Ahalyā at tumindig na lubhang namangha. Sa pusong nag-aalab sa dalamhati, nagsalita ang brāhmaṇa.

Verse 35

गौतम उवाच । किं जातं च कथं देवि कुपितः परमेश्वरः । किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यं हत्या च समुपस्थिता

Wika ni Gautama: “O Diyosa, ano ang nangyari at paano naganap na nagalit ang Kataas-taasang Panginoon (Parameśvara)? Ano ang dapat gawin ngayon, saan dapat pumunta, at paanong ang kasalanan ng pagpatay ay tumindig sa harap natin?”

Verse 36

सूत उवाच एतस्मिन्नन्तरे विप्रो गौतमं पर्यभर्त्सयन् । विप्रपत्न्यस्तथाऽहल्यां दुर्वचोभिर्व्यथां ददुः

Sinabi ni Sūta: “Samantala, isang brāhmaṇa ang nagsimulang manumbat kay Gautama; at ang mga asawa ng mga brāhmaṇa ay pinasakit din si Ahalyā sa pamamagitan ng mabagsik at nakasasakit na mga salita.”

Verse 37

दुर्बुद्धयश्च तच्छिष्यास्सुतास्तेषां तथैव च । गौतम परिभर्त्स्यैव प्रत्यूचुर्धिग्वचो मुहुः

Ang mga taong may masamang isip—kasama ang kanilang mga alagad at gayundin ang kanilang mga anak na lalaki—ay nilait si Gautama at paulit-ulit na sumagot ng mga salitang mapanlait at mapanghamak.

Verse 38

ऋषय ऊचुः । मुखं न दर्शनीयं ते गम्यतां गम्यतामिति । दृष्ट्वा गोघ्नमुखं सद्यस्सचैलं स्नानमाचरेत्

Sinabi ng mga rishi: “Hindi dapat ipakita ang iyong mukha—lumayas, lumayas!” Kapag nakita ang mukha ng pumatay ng baka, dapat agad magsagawa ng paliligo ng paglilinis, kahit nakasuot pa ng damit.

Verse 39

यावदाश्रममध्ये त्वं तावदेव हविर्भुजः । पितरश्च न गृह्णंति ह्यस्मद्दत्तं हि किञ्चन

Hangga’t nananatili ka sa loob ng āśrama, ikaw nga ang tumatanggap at “kumakain” ng havis (handog); at ang mga Pitṛ, ang mga ninuno, ay hindi tumatanggap ng anumang inihahandog namin.

Verse 40

तस्माद्गच्छान्यतस्त्वं च परिवारसमन्वितः । विलम्बं कुरु नैव त्वं धेनुहन्पापकारक

Kaya’t umalis ka agad mula rito patungo sa ibang lugar, kasama ang iyong mga kasama. Huwag mag-antala—O mamamatay ng baka, tagapaglikha ng kasalanan.

Verse 41

सूत उवाच । इत्युक्त्वा ते च तं सर्वे पाषाणैस्समताडयन् । व्यथां ददुरतीवास्मै त्वहल्यां च दुरुक्तिभिः

Sinabi ni Sūta: Pagkasabi niyon, silang lahat ay sabay-sabay na bumato at tumama sa kanya. Matinding sakit ang idinulot nila sa kanya, at pinahirapan din nila si Ahalyā sa pamamagitan ng mababagsik at mapanlait na salita.

Verse 42

ताडितो भर्त्सितो दुष्टैर्गौतमो गिरमब्रवीत् । इतो गच्छामि मुनयो ह्यन्यत्र निवसाम्यहम्

Matapos hampasin at lapastanganin ng masasamang tao, nagsalita ang pantas na si Gautama: “O mga muni, aalis ako sa pook na ito; tunay, maninirahan ako sa ibang dako.”

Verse 43

इत्युक्त्वा गौतमस्तस्मात्स्थानाच्च निर्गतस्तदा । गत्वा क्रोशं तदा चक्रे ह्याश्रमं तदनुज्ञया

Pagkasabi nito, umalis si Gautama mula sa pook na iyon. Sa pahintulot niya, naglakbay siya ng isang krośa at nagtayo roon ng isang āśrama.

Verse 44

यावच्चैवाभिशापो वै तावत्कार्य्यं न किंचन । न कर्मण्यधिकारोऽस्ति दैवे पित्र्येऽथ वैदिके

Hangga’t nananatili ang sumpa, walang anumang dapat simulan; wala ring karapatang magsagawa ng mga ritwal para sa mga diyos, para sa mga ninuno, o ng mga tungkuling Veda.

Verse 45

मासार्धं च ततो नीत्वा मुनीन्संप्रार्थयत्तदा । गौतमो मुनिवर्य्यस्स तेन दुःखेन दुखितः

Pagkaraan, nang lumipas ang kalahating buwan, ang dakilang pantas na si Gautama ay lumapit sa mga muni at taimtim na nakiusap—ang puso’y nabibigatan ng mismong dalamhating iyon.

Verse 46

गौतम उवाच । अनुकंप्यो भवद्भिश्च कथ्यतां क्रियते मया । यथा मदीयं पापं च गच्छत्विति निवेद्यताम्

Sinabi ni Gautama: “Dahil sa habag, pakiaralan ninyo ako—anumang dapat gawin, gagawin ko—upang mapawi at lumisan ang aking kasalanan. Ipaalam ninyo ang paraan.”

Verse 47

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते तदा विप्रा नोचुश्चैव परस्परम् । अत्यंतं सेवया पृष्टा मिलिता ह्येकतस्स्थिताः

Sinabi ni Sūta: Nang masabihan nang gayon, ang mga pantas na brāhmaṇa ay hindi nag-usap-usap sa isa’t isa. Dahil sila’y tinanong nang may lubos na paggalang, kababaang-loob, at paglilingkod, sila’y nagtipon at tumindig sa iisang dako.

Verse 48

गौतमो दूरतः स्थित्वा नत्वा तानृषिसत्तमान् । पप्रच्छ विनयाविष्टः किं कार्यं हि मयाधुना

Tumayo si Gautama sa may kalayuan bilang paggalang at yumukod sa mga pinakadakilang rishi. Puspos ng pagpapakumbaba, nagtanong siya: “Ano nga ba ang dapat kong gawin ngayon?”

Verse 49

इत्युक्ते मुनिना तेन गौतमेन महात्मना । मिलितास्सकलास्ते वै मुनयो वाक्यमब्रुवन्

Nang masabi na iyon ng dakilang pantas na si Gautama, ang lahat ng nagkatipong mga muni ay nagsama-sama at saka nagwika ng kanilang tugon.

Verse 50

ऋषय ऊचुः । निष्कृतिं हि विना शुद्धिर्जायते न कदाचन । तस्मात्त्वं देहशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचर

Wika ng mga rishi: “Kung walang niṣkṛti, ang paglilinis ay hindi kailanman sumisibol. Kaya, upang mapadalisay ang iyong katawan at ang kalagayang may katawan, isagawa mo nang wasto ang prāyaścitta, ang mga ritwal ng pagtubos at pagsisisi.”

Verse 51

त्रिवारं पृथिवीं सर्वां क्रम पापं प्रकाशयन् । पुनरागत्य चात्रैव चर मासव्रतं तथा

Sa pag-ikot nang tatlong ulit sa buong daigdig—upang mailantad at mapawi ang kasalanan—dapat siyang bumalik muli rito at, sa mismong pook na ito, tuparin nang wasto ang panatang isang buwan (māsa-vrata) ayon sa itinakda.

Verse 52

शतमेकोत्तरं चैव ब्रह्मणोऽस्य गिरेस्तथा । प्रक्रमणं विधायैवं शुद्धिस्ते च भविष्यति

Sa gayon, kapag naisagawa mo ang pag-ikot nang isandaan at isa (101) na ulit—sa bundok na ito at gayundin kay Brahmā—tiyak na magaganap ang iyong paglilinis.

Verse 53

अथवा त्वं समानीय गंगास्नानं समाचर । पार्थिवानां तथा कोटिं कृत्वा देवं निषेवय

O kaya, dalhin ang banal na tubig ng Gaṅgā at isagawa ang paliligo sa Gaṅgā; at gayundin, matapos gumawa ng isang koṭi (isang crore) na lingga na yari sa lupa, sambahin at paglingkuran ang Panginoon (Śiva).

Verse 54

गंगायां च ततः स्नात्वा पुनश्चैव भविष्यति । पुरा दश तथा चैकं गिरेस्त्वं क्रमणं कुरु

Pagkatapos, maligo sa Gaṅgā; at pagkaraan nito, muli kang magkakamit ng panibagong kalagayan. Ayon sa sinaunang itinakda, isagawa ang pradakṣiṇā sa bundok nang sampung ulit, at saka dagdagan pa ng isa.

Verse 55

शत कुंभैस्तथा स्नात्वा पार्थिवं निष्कृतिर्भवेत् । इति तैर्षिभिः प्रोक्तस्तथेत्योमिति तद्वचः

Matapos maligo ayon sa itinakdang paraan gamit ang sandaang banga ng tubig, natatapos ang pag-aalis-sala na kaugnay ng ritwal na pārthiva (linggang-lupa). Ganito ang sinabi ng mga ṛṣi; at siya’y sumang-ayon, na nagsabi, “Mangyari nawa,” at “Om.”

Verse 56

पार्थिवानां तथा पूजां गिरेः प्रक्रमणं तथा । करिष्यामि मुनिश्रेष्ठा आज्ञया श्रीमतामिह

O pinakadakilang mga pantas, ayon sa utos ng mga kagalang-galang na naririto, ilalarawan ko ang pagsamba sa Pārthiva Liṅga (liṅgang yari sa lupa) at ang banal na pag-ikot (pradakṣiṇā) sa sagradong bundok.

Verse 57

इत्युक्त्वा सर्षिवर्यश्च कृत्वा प्रक्रमणं गिरेः । पूजयामास निर्माय पार्थिवान्मुनिसत्तमः

Pagkasabi nito, ang pinakadakilang muni, kasama ang ibang mga ṛṣi, ay nagsagawa ng mapitagang pradakṣiṇā sa paligid ng bundok. Pagkaraan, ang pinakamahusay sa mga muni ay humubog ng mga Pārthiva mula sa lupa at sumamba kay Śiva nang may debosyon.

Verse 58

अहल्या च ततस्साध्वी तच्च सर्वं चकार सा । शिष्याश्च प्रतिशिष्याश्च चक्रुस्सेवां तयोस्तदा

Pagkaraan, ang banal na si Ahalyā ay tinupad ang lahat ng ipinag-utos. Noon din, ang mga alagad at maging ang mga alagad ng mga alagad ay naghandog ng tapat na paglilingkod sa kanilang dalawa.