
Ang kabanatang ito ay inihaharap bilang pangaral ni Sūta at nakaayos na parang banal na talaang heograpiko na nag-uugnay sa Śiva-tattva sa mga tiyak na pook ng pagsamba. Nagsisimula ito sa paglalagay sa Kāśī sa pampang ng Ilog Gaṅgā bilang huwarang lungsod na nagbibigay-kalaya (vimuktidā), na inilalarawang liṅga-mayī—puspos ng presensiya ng liṅga—at tahanan mismo ni Śiva. Ang pangunahing liṅga roon ay Avimuktaka, iniuugnay kay Kṛttivāseśvara, kaya’t ang diwa ng “hindi pag-iwan” (avimukta) ay ikinakabit sa patuloy na pag-abot ng pagliligtas ni Śiva sa loob ng kṣetra. Sumusunod ang mga taludtod sa pagbanggit ng maraming pinangalanang Śiva-liṅga (hal. Tilabhāṇḍeśvara, Daśāśvamedha, Saṃgameśa, Bhūteśvara, Nārīśvara, Baṭukeśvara, Pūreśvara, Siddhanātheśvara, Dūreśvara, Śṛṅgeśvara, Vaidyanātha, Japyeśvara, Gopeśvara, Raṃgeśvara, Vāmeśvara, Nāgeśa, Kājeśa, Vimaleśvara, Vyāseśvara, Sukeśa, Bhāṇḍeśvara, Huṃkāreśa) at inilalagak ang ilan sa mga pampang o tagpuan ng mga ilog. Ang lihim na aral: ang transendenteng Śiva ay natatagpuan sa ritwal sa pamamagitan ng mga lokal na anyo ng liṅga; ang darśana at paglapit sa mga banal na pook na ito ay itinuturing na mabisa, nagbibigay ng siddhi, sukha, at sa huli’y mokṣa sa pamamagitan ng banal na kalikasan ng kṣetra.
Verse 1
सूत उवाच । गंगातीरे सुप्रसिद्धा काशी खलु विमुक्तिदा । सा हि लिंगमयी ज्ञेया शिववासस्थली स्मृता
Sinabi ni Sūta: Sa pampang ng Gaṅgā, ang lungsod ng Kāśī ay tunay na tanyag bilang tagapagkaloob ng kalayaan (mokṣa). Dapat itong maunawaan na puspos ng Liṅga (banal na sagisag ni Śiva), at inaalala bilang pook na tirahan kung saan nananahan si Śiva.
Verse 2
लिंगं तत्रैव मुख्यं च सम्प्रोक्तमविमुक्तकम् । कृत्तिवासेश्वरः साक्षात्तत्तुल्यो वृद्धबालकः
Doon mismo, ang pinakapangunahing Liṅga ay ipinahayag na Avimuktaka. Si Kṛttivāseśvara ay si Śiva mismo, at kapantay niya iyon; sinasambit Siya bilang kapwa matanda at may pagkabatang tulad ng bata.
Verse 3
तिलभाण्डेश्वरश्चैव दशाश्वमेध एव च । गंगा सागरसंयोगे संगमेश इति स्मृतः
Siya’y kilala rin bilang Tilabhāṇḍeśvara at Daśāśvamedha. Sa banal na tagpuan kung saan nagtatagpo ang Ilog Gaṅgā at ang karagatan, Siya’y inaalala bilang Saṅgameśa—ang Panginoon ng sagradong pagsasanib.
Verse 4
भूतेश्वरो यः संप्रोक्तो भक्तसर्वार्थदः सदा । नारीश्वर इति ख्यातः कौशिक्याः स समीपगः
Ang Panginoon na tinatawag na Bhūteśvara—na laging nagkakaloob ng lahat ng minimithing kabutihan sa Kanyang mga deboto—ay tanyag din bilang Nārīśvara; nananahan Siya malapit kay Kauśikī (ang Diyosa).
Verse 5
वर्तते गण्डकीतीरे बटुकेश्वर एव सः । पूरेश्वर इति ख्यातः फल्गुतीरे सुखप्रदः
Tunay ngang nananahan Siya sa pampang ng Gaṇḍakī bilang Baṭukeśvara. At sa pampang ng Phalgu, Siya’y kilala bilang Pūreśvara, ang tagapagkaloob ng kaginhawahan at ligaya.
Verse 6
सिद्धनाथेश्वरश्चैव दर्शनात्सिद्धिदो नृणाम् । दूरेश्वर इति ख्यातः पत्तने चोत्तरे तथा
Si Siddhanātheśvara rin—sa mismong pagtanaw lamang sa Kanya—ay nagkakaloob ng siddhi, ang ganap na katuparang espirituwal, sa mga tao. Siya’y tanyag din bilang Dūreśvara, at gayundin ay sinasamba sa hilagang lungsod na Pattana.
Verse 7
शृंगेश्वरश्च नाम्ना वै वैद्यनाथस्तथैव च । जप्येश्वरस्तथा ख्यातो यो दधी चिरणस्थले
Siya ay tunay na kilala sa pangalang Śṛṅgeśvara, at gayundin bilang Vaidyanātha. Siya rin ay bantog bilang Japyeśvara—ang Panginoong nananahan sa Dadhī-Ciraṇa-sthala—ganyan inihahayag ang Mahādeva.
Verse 8
गोपेश्वरः समाख्यातः रंगेश्वर इति स्मृतः । वामेश्वरश्च नागेशः काजेशो विमलेश्वरः
Siya ay tanyag bilang Gopeśvara at inaalala bilang Raṅgeśvara. Siya rin ay sinasamba bilang Vāmeśvara at Nāgeśa, gayundin bilang Kājeśa at Vimaleśvara.
Verse 9
व्यासेश्वरश्च विख्यातः सुकेशश्च तथैव हि । भाण्डेश्वराश्च विख्यातो हुंकारेशस्तथैव च
“Tanyag si Vyāseśvara; gayundin si Sukeśa. Kilala rin si Bhāṇḍeśvara, at gayon din si Huṃkāreśa.”
Verse 10
सुरोचनश्च विख्यातो भूतेश्वर इति स्वयम् । संगमेशस्तथा प्रोक्तो महापातकनाशनः
Siya ay bantog bilang Surocana, at tunay na Bhūteśvara—Panginoon ng lahat ng nilalang. Siya rin ay ipinahahayag bilang Saṃgameśa, Panginoon ng banal na tagpuan ng mga ilog, tagapuksa maging ng pinakamabibigat na kasalanan.
Verse 12
ततश्च तप्तकातीरे कुमारेश्वर एव च । सिद्धेश्वरश्च विख्यातः सेनेशश्च तथा स्मृतः । रामेश्वर इति प्रोक्तः कुंभेशश्च परो मतः । नन्दीश्वरश्च पुंजेशः पूर्णायां पूर्णकस्तथा
Pagkaraan, sa pampang ng ilog Taptakā ay naroon si Kumāreśvara. Doon ay tanyag si Siddheśvara, at naaalala rin si Seneśa. Sinasabi ring iyon ay Rāmeśvara, at si Kumbheśa ay itinuturing na kataas-taasan. Gayundin ay naroon sina Nandīśvara at Puñjeśa; at sa Pūrṇā ay naroon din si Pūrṇaka.
Verse 13
ब्रह्मेश्वरः प्रयोगे च ब्रह्मणा स्थापितः पुरा । दशाश्वमेधतीर्थे हि चतुर्वर्गफलप्रदः
Sa Prayāga, noong unang panahon ay itinatag ni Brahmā ang Liṅga na tinatawag na Brahmeśvara. Tunay nga, sa banal na tawiran na Daśāśvamedha-tīrtha, ipinagkakaloob nito ang bunga ng apat na layunin ng buhay—dharma, artha, kāma, at mokṣa.
Verse 14
तथा सोमेश्वरस्तत्र सर्ब्वापद्विनिवारकः । भारद्वाजेश्वरश्चैव ब्रह्मवर्चःप्रवर्द्धकः
Gayundin, naroon si Someshvara bilang tagapag-alis ng lahat ng kapahamakan; at naroon din si Bhāradvājeśvara—na nagpapalago ng brahma-varchas, ang maningning na liwanag espirituwal na bunga ng banal na disiplina at kaalamang maka-Diyos.
Verse 15
शूलटंकेश्वरः साक्षात्कामनाप्रद ईरितः । माधवेशश्च तत्रैव भक्तरक्षाविधायकः
Si Śūlaṭaṃkeśvara ay tuwirang ipinahahayag bilang Tagapagkaloob ng mga minimithing layon. At doon din, si Mādhaveśa ang Tagapagtanggol na nag-iingat at sumasanggalang sa mga deboto.
Verse 16
नागेशाख्यः प्रसिद्धो हि साकेतनगरे द्विजा । सूर्य्यवंशोद्भवानां च विशेषेण सुखप्रदः
O mga dwija na pantas, sa lungsod ng Sāketa ang Panginoon ay tanyag sa pangalang Nāgeśa. Siya’y nagkakaloob ng ligaya—lalo na sa mga isinilang sa angkan ng Araw—sa pagbibigay ng mapalad na kagalingan sa pamamagitan ng bhakti kay Śiva sa anyong Jyotirliṅga.
Verse 17
पुरुषोत्तमपुर्यां तु भुवनेशस्तु सिद्धिदः । लोकेशश्च महालिंगः सर्वानन्दप्रदायकः
Sa Puruṣottama-purī, ang Panginoon bilang Bhuvaneśa ay nagkakaloob ng mga siddhi, mga ganap na pagtatamo sa espiritu. At bilang Lokeśa, ang Dakilang Liṅga ay nagbibigay ng kaligayahan sa lahat ng daigdig—tunay na nagkakaloob ng ganap na kagalakan sa lahat.
Verse 18
कामेश्वरः शंभुलिंगो गंगेशः परशुद्धिकृत् । शक्रेश्वरः शुक्रसिद्धो लोकानां हितकाम्यया
Siya si Kāmeśvara; Siya ang Śaṃbhu-liṅga; Siya si Gaṅgeśa, tagapagkaloob ng sukdulang paglilinis. Siya si Śakreśvara, at Siya si Śukra-siddha—inihahayag ang mga banal na anyong ito dahil sa hangaring ikabuti ng mga daigdig.
Verse 19
तथा वटेश्वरः ख्यातः सर्वकामफलप्रदः । सिन्धुतीरे कपालेशो वक्त्रेशः सर्वपापहा
Gayundin, (ang banal na Liṅga) ay tanyag bilang Vaṭeśvara, tagapagkaloob ng bunga ng lahat ng ninanais. Sa pampang ng Sindhu (Indus) naroon si Kapāleśa; at si Vaktreśa ang nag-aalis ng lahat ng kasalanan.
Verse 20
भीमेश्वर इति प्रोक्तः सूर्येश्वर इति स्मृतः
Siya ay ipinahahayag bilang Bhīmeśvara, at inaalala rin bilang Sūryeśvara.
Verse 21
नन्देश्वरश्च विज्ञेयो ज्ञानदो लोकपूजितः । नाकेश्वरो महापुण्यस्तथा रामेश्वरः स्मृतः
Kilalanin si Nandeśvara bilang tagapagkaloob ng kaalamang espirituwal, sinasamba ng mga daigdig. Ipinahahayag si Nākeśvara na may sukdulang kabanalan at dakilang bisa ng merito; at si Rāmeśvara ay gayon ding inaalala (bilang banal na anyo at luklukan ni Śiva).
Verse 22
विमलेश्वरनामा वै कंटकेश्वर एव च । पूर्णसागरसंयोगे धर्तुकेशस्तथैव च
Tunay ngang nakikilala Siya bilang Vimaleśvara, at bilang Kaṇṭakeśvara rin. At sa tagpuan ng Pūrṇa-sāgara (ang ‘ganap na karagatan’), Siya rin ay sinasamba bilang Dhartukeśa.
Verse 23
चन्द्रेश्वरश्च विज्ञेयश्चन्द्रकान्तिफलप्रदः । सर्वकाम प्रदश्चैव सिद्धेश्वर इति स्मृतः
Siya ay dapat makilala bilang Candreśvara, Panginoon ng Buwan, na nagkakaloob ng bunga ng liwanag at biyayang tulad ng sinag ng buwan. Ipinagkakaloob din Niya ang lahat ng matuwid na hangarin; kaya Siya’y inaalala bilang Siddheśvara, ang Panginoong nagpapaganap at nagpapasakdal.
Verse 24
बिल्वेश्वरश्च विख्यातश्चान्धकेशस्तथैव च । यत्र वा ह्यन्धको दैत्यः शंकरेण हतः पुरा
Tanyag si Bilveśvara, gayundin si Andhakeśa—ang banal na pook na yaon kung saan noong unang panahon ay pinaslang ni Śaṅkara (Panginoong Śiva) ang asurang si Andhaka.
Verse 25
अयं स्वरूपमंशेन धृत्वा शंभुः पुनः स्थितः । शरणेश्वरविख्यातो लोकानां सुखदः सदा
Si Śambhu (Panginoong Śiva), taglay ang isang bahagi ng Kanyang banal na anyo, ay muling nagpakita at nanahan doon. Kilala bilang Śaraṇeśvara, Siya’y laging nagbibigay ng kaginhawahan at kaligayahan sa mga daigdig.
Verse 26
कर्दमेशः परः प्रोक्त कोटीशश्चार्बुदाचले । अचलेशश्च विख्यातो लोकानां सुखदः सदा
Ipinahayag si Kardameśa bilang Kataas-taasang Panginoon; at si Koṭīśa ay nahahayag sa Bundok Arbuda. Si Acaleśa man ay bantog—laging nagkakaloob ng kagalingan at ligaya sa mga daigdig.
Verse 27
नागेश्वरस्तु कौशिक्यास्तीरे तिष्ठति नित्यशः । अनन्तेश्वरसंज्ञश्च कल्याणशुभभाजनः
Si Nāgeśvara ay nananahan magpakailanman sa pampang ng ilog Kauśikī. Kilala rin Siya bilang Ananteśvara—tahanan at tagapagkaloob ng pagpapala, kabanalan, at kagalingang espirituwal.
Verse 28
योगेश्वरश्च विख्यातो वैद्यनाथेश्वरस्तथा । कोटीश्वरश्च विज्ञेयः सप्तेश्वर इति स्मृतः
Siya’y tanyag bilang Yogeśvara; gayundin bilang Vaidyanātheśvara. Siya rin ay dapat makilala bilang Koṭīśvara, at inaalala rin sa pangalang Saptēśvara.
Verse 29
भद्रेश्वरश्च विख्यातो भद्रनामा हरः स्वयम् । चण्डीश्वरस्तथा प्रोक्तः संगमेश्वर एव च
Siya’y tanyag bilang Bhadreśvara; tunay ngang si Hara (Śiva) mismo ay may pangalang “Bhadra.” Siya rin ay ipinahayag na Caṇḍīśvara, at gayundin ay Saṅgameśvara.
Verse 30
पूर्वस्यां दिशि जातानि शिवलिंगानि यानि च । सामान्यान्यपि चान्यानि तानीह कथितानि ते
Ang lahat ng Śiva-liṅga na nagpakita sa silangang dako, pati ang iba pang karaniwang kilalang mga liṅga, ay naisalaysay na sa iyo rito.
Verse 31
दक्षिणस्यां दिशि तथा शिवलिंगानि यानि च । संजातानि मुनिश्रेष्ठ तानि ते कथयाम्यहम्
O pinakamainam sa mga pantas, ngayo’y isasalaysay ko sa iyo ang mga Śiva-liṅga ring nagpakita sa timog na dako.
It argues for Śiva’s continuous salvific presence through localized liṅga-forms, with Kāśī depicted as intrinsically liberative and the Avimuktaka-liṅga serving as the chapter’s emblem of Śiva’s “non-abandoning” accessibility to devotees.
Calling Kāśī “liṅga-mayī” frames the city as a sacral field saturated with Śiva-presence, where the liṅga is not merely an icon but a mode of ontological participation—space itself becomes a medium for encountering Śiva-tattva through ritual acts and darśana.
Epithets such as Kṛttivāseśvara, Siddhanātheśvara, Bhūteśvara, and Saṃgameśa emphasize functional theology—Śiva as giver of siddhi, lord of beings, and sanctifier of confluences—thereby encoding ritual expectations (benefit, protection, liberation) into the very names of the liṅgas.