Rig Veda 1.32.11: Mandala 1, Sukta 32, Mantra 11

Sukta 1.32

Rishi: गृत्समदः शौनकः (Gṛtsamada Śaunaka)

Devata: इन्द्रः (Indra)

Chandas: त्रिष्टुप् (Triṣṭubh)

Samhita Patha (Devanagari)

दासपत्नीरहिगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः । अपां बिलमपिहितं यदासीद्वृत्रं जघन्वाँ अप तद्ववार ॥

Transliteration

dāsápatnīr áhigopā atiṣṭhanníruddhā ā́paḥ paṇíneva gā́vaḥ | apā́ṃ bílam ápihitaṃ yád āsīd vṛtráṃ jaghanvā́ṃ ápa tád vavāra ||

Translation

The waters, with the Dāsa as husband and the serpent as guardian, stood held back—like cows penned by the Paṇi. When the cavern of the waters was shut, Indra, slaying Vṛtra, uncovered and opened that barrier away.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दासपत्नीः: (they) having Dāsa as husband; ‘Dāsa-wived’ (women)
• दासपत्नीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: दास-पत्नी (प्रातिपदिक) < पत्नी (पत् ‘पालने/स्वामित्वे’ से) + दास (प्रातिपदिक)

• अहिगोपाः: serpent-guarded (ones); guarded by Ahi
• अहिगोपाः: कर्तृ
• Type: Noun (compound epithet)
• Root: अहि-गोपा (प्रातिपदिक) < गोपा (गोपाय्/गुप् ‘रक्षणे’ से) + अहि (प्रातिपदिक)

• अतिष्ठन्: stood; remained
• अतिष्ठन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• निरुद्धाः: shut in; blocked
• निरुद्धाः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: नि-रुध् (धातु) → निरुद्ध (कृदन्त, भूतकर्मणि/कृत)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• पणिना: by/like a Paṇi (miser, niggard)
• पणिना: करण
• Type: Noun
• Root: पणि (प्रातिपदिक)

• इव: like; as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• गावः: cows
• गावः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• बिलम्: cave; cleft
• बिलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)

• अपिहितम्: covered; shut
• अपिहितम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: अपि-धा (धातु) → अपिहित (कृदन्त, भूतकर्मणि)

• यत्: which
• यत्: सम्बन्ध/अन्वय
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• वृत्रम्: Vṛtra (the obstructor)
• वृत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• जघन्वान्: having slain; slayer
• जघन्वान्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Participle
• Root: हन् (धातु) → जघन्वस्/जघन्वान् (कृदन्त, परिपूर्ण/परफेक्ट-आधारित वर्तमान-भावक ‘having slain’)

• अप: away; off
• अप: —
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/अव्यय)

• तत्: that (covering/obstruction)
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ववार: removed/rolled away; uncovered
• ववार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु, ‘वरणे/आवरणे’)