Sarga 88

Verse 1

विभीषणवच्श्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः ।अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपात च ।।।।

Nang marinig ni Rāvaṇi (Indrajit) ang mga salita ni Vibhīṣaṇa, siya’y nalunod sa poot; nagsalita siya ng mabibigat na salita at biglang sumugod nang ubod-bilis.

Verse 2

उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते ।कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।।।महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् ।धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।।।

Nakatindig siya sa isang malaking karwaheng maringal ang palamuti, na nakayuko sa maiitim na kabayo; nakataas ang sandata at tabak—si Indrajit ay wari’y Kamatayan sa wakas ng panahon. Itinaas niya ang napakalaki, mahaba, matatag at mabilis na kakila-kilabot na busog, at hinawakan din ang mga palasong pumupuksa sa kaaway.

Verse 3

उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते ।कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।6.88.2।।महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् ।धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।6.88.3।।

Itinaas niya ang napakalaki at mahabang busog—matatag at mabilis ang bagsik—hinawakan ang kakila-kilabot na sandatang iyon at pati ang mga palasong pumupuksa sa kaaway.

Verse 4

तंददर्शमहेष्वासोरथस्थस्समलङ्कृतः ।अलङ्कृतममित्रघ्नोराघवस्यानुजंबली ।।।।

Nakita siya ng dakilang mamamana—si Indrajit, ang makapangyarihang pumatay sa kaaway—na nakasakay sa maringal na karwaheng hitik sa palamuti; at namataan niya ang nakababatang kapatid ni Rāghava, si Lakṣmaṇa, na siya man ay maringal ang anyo sa digmaan.

Verse 5

हनुमत्पृष्ठरूढमुदस्थरविप्रभम् ।उवाचैनंसमारब्ध: सौमित्रिंसविभीषणम् ।।।।तांश्चवानरशार्दूलान् पश्यध्वंमेपराक्रमम् ।

Nang makita ni Indrajit si Saumitrī (Lakṣmaṇa) na nakasakay sa likod ni Hanumān, na nagniningning na tila sumisikat na araw, siya’y humanda sa sagupaan at nagsalita sa kanya (na kasama si Vibhīṣaṇa) at sa mga pangunahing mandirigmang Vānara: “Masdan ninyo ang aking kabayanihan!”

Verse 6

अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षंदुरासदम् ।।।।मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे ।

“Ngayong araw, sa digmaan, hindi ninyo mapipigil ang ulang-bagang palaso na aking pakakawalan mula sa aking busog—na mahirap salagin, na parang ulang ibinubuhos ng langit.”

Verse 7

अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुनिस्सृताः ।।।।विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः ।

Ngayon, ang aking mga palaso na pinakawalan mula sa aking dakilang busog ay wawasak sa inyong mga katawan, tulad ng apoy na tumutupok sa bunton ng bulak.

Verse 8

तीक्षणसायकनिर्भन्नान्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः ।।।।अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेनयमक्षयम् ।

Ngayon ay ipapadala ko kayong lahat sa kaharian ni Yama—na tinarakan ng matatalim na palaso at tinamaan ng mga tridente, sibat, at tikin.

Verse 9

क्षिपतश्शरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यसम्युगे ।।।।जीमूतस्येननदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः ।

Kapag ako, na may mabilis na mga kamay sa labanan, ay nagpaulan ng mga palaso—na umaatungal na parang ulap ng bagyo—sino ang makatatayo sa aking harapan?

Verse 10

रात्रियुद्धेमयापूर्वंवज्राशनिसमैःशरैः ।।।।शायितौस्थोमयाभूमौविसंज्ञौसपुरस्सरौ ।

Noong una, sa labanan sa gabi, sa pamamagitan ng mga palasong tulad ng kulog at kidlat, ibinagsak ko kayo—ikaw at ang iyong kasama—at kayo’y nakahandusay sa lupa, nawalan ng malay.

Verse 11

स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ।।।।आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थित: ।

Sa palagay ko’y nawala na ang iyong alaala, o hayag na tinahak mo ang landas patungo sa tahanan ni Yama; sapagkat handa kang lumaban sa akin, nagngangalit na parang makamandag na ahas.

Verse 12

तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा ।।।।अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत् ।

Nang marinig ni Lakṣmaṇa ang pag-ungal ng hari ng mga rākṣasa, siya—hindi natitinag ang mukha—ay sumagot kay Rāvaṇi nang may galit.

Verse 13

उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ।।।।कार्याणांकर्मणांपारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।

O Rākṣasa, sinabi mong mahirap marating ang ‘malayong pampang’ ng iyong mga layon. Ngunit ang tunay na marunong ay yaong umaabot sa wakas ng mga gawain sa pamamagitan ng gawa, hindi ng salita lamang.

Verse 14

सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवासस्यकेनचित् ।।।।वाचाव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते ।

Ngunit ikaw, salat sa tunay na kakayahan, ay nagsasalita na wari’y magagawa mo ang mahirap para sa iba; sa salita lamang ay inaakala mong, ‘Natamo ko na ang layon,’ O hangal na isip.

Verse 15

अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा ।।।।तस्कराचरितोमार्गःनैषवीरनिषेवितः ।

Ang landas na minsan mong tinahak sa digmaan—na naglalakad na nakatago sa paningin—ay landas ng magnanakaw; hindi iyan ang daang sinusunod ng tunay na mandirigma.

Verse 16

यथाबाणपथंप्राप्यस्थितोऽहंतवराक्षस ।।।।दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वंकिंविकत्थसे ।

O Rākṣasa, narito na ako sa abot ng iyong mga palaso at nakatayo sa harap mo. Ipakita mo ngayon ang iyong kapangyarihan—bakit puro pagyayabang lamang ang iyong salita?

Verse 17

एवमुक्तोधनुर्भीमंपरामृश्यमहाबलः ।।।।ससर्जनिशितान्बाणानिंद्रजित्समितिञ्जयः ।

Nang masabi ito, ang makapangyarihang Indrajit—tagumpay sa sagupaan—ay hinawakan ang kanyang kakila-kilabot na busog at pinakawalan ang matutulis na palaso.

Verse 18

तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः ।।।।सम्प्राप्यलक्ष्मणंपेतुःश्वसन्तइवपन्नगाः ।

Ang mga palasong pinakawalan niya—napakabilis at kasindelikado ng lason ng ahas—ay umabot kay Lakṣmaṇa at bumagsak sa kanya na parang mga sumisingasing na serpiyente.

Verse 19

रैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः ।।।।सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम् ।

Sa labanan, si Indrajit—anak ni Rāvaṇa, ubod ng bilis—ay tinuhog si Saumitri (Lakṣmaṇa), may mapalad na mga tanda, ng mga palasong humahagibis sa sukdulang lakas.

Verse 20

सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः ।।।।शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमइवपावकः ।

Tinuhog ang buong katawan ng mga palaso at nababalot ng dugo, ang maringal na Lakṣmaṇa ay nagningning na wari’y apoy na walang usok.

Verse 21

इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्य च ।।।।विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत् ।

Si Indrajit, minasdan ang sariling gawa at lumapit pa, ay umungal sa napakalakas na sigaw at nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 22

पत्रिणःशितधारास्तेकरामत्कार्मुकच्युताः ।।।।आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितंजीवितान्तकाः ।

“Saumitri, ang mga palasong ito na may balahibo at matalas na talim—na pinakawalan mula sa aking busog—ay tagaputol ng buhay; ngayong araw ay aagawin nila ang iyong hininga.”

Verse 23

अद्यगोमायुसङ्घाश्चश्येनसङ्घाश्चलक्ष्मण ।।।।गृध्राश्चनिपतन्तुत्वांगतासुंनिहतंमया ।

“Lakṣmaṇa, ngayon nawa’y dumagsa sa iyo ang mga pangkat ng asong-gubat, ang mga kawan ng lawin, at ang mga buwitre—ikaw na pinaslang ko, wala nang buhay.”

Verse 24

क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ।।।।भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वांद्रक्ष्यतिहतंमया ।

Si Rama—na lubos na naliligaw at laging hamak—ay makikita ka ngayon, ang kanyang tapat na kapatid, na pinaslang ko.

Verse 25

विशस्तकवचंभूमौव्यपविद्धशराससनम् ।।।।हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रत्वामद्यनिहतंमया ।

O Saumitri, makikita ni Rama ngayon na ikaw ay pinaslang ko—nakahandusay sa lupa na may basag na baluti, naitapon na busog, at pugot na ulo.

Verse 26

इतिब्रुवाणंसङ्कृद्ध: परुषंरावणात्मजम् ।।।।हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।

Habang nagsasalita ang anak ni Ravana ng masasakit na salita, si Lakshmana—na galit—ay sumagot sa kanya ng isang matalas na tugon, na nakabatay sa katwiran at kahulugan.

Verse 27

वाग्बलंत्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ।।।।अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।

Iwanan mo na ang lakas ng salita lamang, ikaw na masamang-isip na Rākṣasa—ang iyong mga gawa ay malupit. Bakit ka nagsasalita ng ganito ngayon? Patunayan mo ang iyong sarili sa pamamagitan ng gawa.

Verse 28

कृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस ।।।।कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्धध्यांतवकत्थनम् ।

Bakit ka nagyayabang dito nang hindi muna isinasagawa ang gawa, O Rākṣasa? Gawin mo ang kilos na iyon upang ako ay maniwala sa iyong mga sinasabi.

Verse 29

अनुक्त्वापरुषंवाक्यंकिञ्चिदप्यनवक्षिपन् ।।।।अविकत्थन्वधिष्यामित्वांपश्यपुरुषाधम ।

Nang hindi bumibigkas ng marahas na salita, ni sumasagot ng anumang pagtutol, at hindi nagyayabang—papatumbahin kita. Masdan mo, ikaw na pinakamasama sa mga tao!

Verse 30

इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरितान् शितान् ।।।।निजघानमहावेगाल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि ।

Pagkasabi nito, iniigkas ni Lakṣmaṇa ang limang matatalim na nārāca na hinila hanggang tainga; at sa matinding bilis, ibinaon niya ang mga iyon sa dibdib ng Rākṣasa.

Verse 31

सुपत्रवाजिताबाणाज्वलिताइवपन्नगाः ।।।।नैरृतोरस्यभासन्तसवितूरश्मयोयथा ।

Ang mga palasong may magagandang balahibo ay kumislap sa dibdib ng Nairṛta, na wari’y nagliliyab na mga ahas, na parang mga sinag ng araw.

Verse 32

सःशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः ।।।।सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्भाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम् ।

Tinamaan ng mga palasong iyon, nag-alab sa poot ang anak ni Rāvaṇa; at bilang ganti, tinuhog niya si Lakṣmaṇa ng tatlong palasong mahusay ang tama.

Verse 33

सःबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः ।।।।विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परजयैषिणोः ।

Naging lubhang kakila-kilabot at magulo ang sagupaan sa digmaan ng leon sa mga tao at leon sa mga Rākṣasa, sapagkat kapwa nila minimithi ang tagumpay laban sa isa’t isa.

Verse 34

उभौहिबलसम्पन्नावुभौविक्रमशालिनौ ।।।।उभौपरमदुर्ज्ञेयावतुल्यबलतेजसौ ।

Kapwa sila puspos ng lakas; kapwa sila sagana sa kagitingan; kapwa sila lubhang mahirap daigin—magkatulad sa lakas at ningas ng kapangyarihan.

Verse 35

युयुधातेतदावीरौग्रहाविवनभोगतौ ।।।।बलवृत्राविवाभीतौयुधितौदुष्प्रधर्षणौ ।

Pagkatapos ay nagpatuloy sa paglalaban ang dalawang bayani—na nagniningning tulad ng dalawang planeta sa kalangitan—nagtutunggali tulad nina Indra at Vritra, walang takot at mahirap talunin.

Verse 36

युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव ।।।।बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ ।नरराक्षससिम्होतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ।।।।

Pagkatapos, ang dalawang dakilang mandirigma ay naglaban na parang pares ng mga leon, matatag habang nagpapakawala ng baha ng mga palaso. Tulad ng mga leong kampeon sa mga tao at Rākṣasa, sila ay nagtunggali nang may matinding galak.