Sarga 38

Verse 1

सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।।।

Matapos magpasiya na umakyat sa Suvela, si Rāma—na sinusundan ni Lakṣmaṇa—ay nagsalita ng ganito kay Sugrīva, at gayundin kay Vibhīṣaṇa: isang nakaaalam ng dharma, tapat at may taimtim na paglingap; isang rākṣasa sa kapanganakan, ngunit bihasa sa payo at sa wastong pamamaraan—na tinugunan niya sa pinong at mapitagang pananalita.

Verse 2

सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।6.38.1।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।6.38.2।।

At kinausap niya si Vibhīṣaṇa—ang rākṣasang gumagala sa gabi, nakaaalam ng dharma, tapat sa kanilang layon, bihasa sa payo at marunong sa wastong pamamaraan—sa isang pinong at napakahusay na pananalita.

Verse 3

सुवेलंसाधुशैलेन्द्रमिमंधातुशतैश्चितम् ।अध्यारोहामहेसर्वेवत्स्यामोऽत्रनिशामिमाम् ।।।।

Halikayo, tayong lahat ay umakyat sa marangal at mainam na bundok na Suvela, na pinalamutian ng daan-daang mineral; dito tayo mananatili ngayong gabi.

Verse 4

लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।।।

At titingnan natin ang Laṅkā, ang tahanan ng rākṣasang iyon—yaong masamang-loob na umagaw sa aking asawa na wari’y upang ihatid ako sa kamatayan; yaong hindi nakaunawa sa dharma, ni sa wastong asal, ni sa dangal ng angkan—yaong sa hamak na isip na rākṣasa ang gumawa ng kahiya-hiyang gawaing iyon.

Verse 5

लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।6.38.4।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।6.38.5।।

Titingnan natin ang Laṅkā, ang tahanan ng rākṣasang iyon—ang masamang-isip na umagaw sa aking asawa na wari’y upang ihatid ako sa kamatayan; na hindi nakaunawa sa dharma, ni sa wastong asal, ni sa dangal ng angkan, at sa hamak na isip na rākṣasa ay gumawa ng kahiya-hiyang gawaing iyon.

Verse 6

तस्मिन्मेवर्ततेरोषःकीर्तितेराक्षसाधमे ।यस्यापराधाननीचस्यवधंद्रक्ष्यामिरक्षसाम् ।।।।

Sa pagbanggit pa lamang sa hamak na rākṣasang iyon, sumisiklab ang aking poot; dahil sa mga kasalanan ng mababang-loob na yaon, masasaksihan ko ang paglipol sa mga rākṣasa.

Verse 7

एकोहिकुरुतेपापंकालपाशवशंगतः ।नीचेनात्मापचारेणकुलंतेनविनश्यति ।।।।

Tunay na iisa ang gumagawa ng kasalanan at napapailalim sa tali ng Kamatayan; sa sariling hamak na asal ng taong iyon, maaaring mapahamak ang buong angkan dahil sa kanya.

Verse 8

एवंसम्मन्त्रयन्नेवसक्रोधोरावणंप्रति ।रामःसुवेलमासाद्यचित्रसानुमुपारुहत् ।।।।

Sa gayong pagsasalita, nag-aalab ang galit ni Rāma laban kay Rāvaṇa; narating niya ang Suvela at inakyat ang magagandang dalisdis nito.

Verse 9

पृष्ठतोलक्ष्मणश्चैवमन्वगच्छत्समाहितः ।सशरंचापमुद्यम्यसुमहद्विक्रमेरतः ।।।।अन्वारोहत्सुग्रीवस्सामात्यस्सविभीषणः ।

Sa likuran, sumunod si Lakṣmaṇa na payapa ang loob, itinaas ang busog na may mga palaso, handang magpakita ng dakilang tapang; at sumunod ding umakyat si Sugrīva, kasama ang kanyang mga ministro at si Vibhīṣaṇa.

Verse 10

हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।

Sina Hanumān, Aṅgada, Nīla, Mainda at Dvivida; sina Gaja, Gavākṣa, Gavaya, Śarabha at Gandhamādana; sina Panasa, Kumuda, Hara at Rambha—mga pinunò ng pangkat; sina Jāmbavān, Suṣeṇa, at ang marunong na Ṛṣabha; si Durmukha na makapangyarihan at si Śatavali na kapí—sila at marami pang ibang vānara na mabilis tumakbo, sanay sa bagsik ng hangin at gumagala sa mga bundok, ay umakyat sa Suvela nang daan-daan, sa kinaroroonan ni Rāghava.

Verse 11

हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।

Sina Gaja, Gavākṣa, Gavaya, Śarabha, Gandhamādana; sina Panasa, Kumuda, Hara at Rambha—sila rin ang mga pinunò ng vānara, mga yūthapa.

Verse 12

हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।

Sina Jāmbavān at Suṣeṇa, at si Ṛṣabha na dakila ang pag-iisip; si Durmukha na may malaking lakas at ningning, at gayundin si Śatavali na kapí—(kabilang din sa mga pinunò).

Verse 13

हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।

Sila at marami pang ibang vānara na mabilis kumilos—sanay sa bilis ng hangin at pagala-gala sa mga bundok at kabundukan—ay sumulong na magkakasama.

Verse 14

तेत्वदीर्घेणकालेनगिरिमारुह्यसर्वतः ।।।।ददृशुशशिखरेतस्यविषक्तामिवखेपुरीम् ।

Di naglaon, pag-akyat nila sa bundok mula sa lahat ng panig, nasilayan nila sa tuktok ang lungsod—wari’y nakasabit sa himpapawid.

Verse 15

तांशुभांप्रवरद्वारांप्राकारपरिशोभिताम् ।।।।लङ्कांराक्षससम्पूर्णांददृशुर्हरियूथपाः ।

Nakita ng mga pinunong vanara ang Laṅkā—marilag, may mahuhusay na tarangkahan, pinalamutian ng mga kuta at pader, ngunit punô ng mga rākṣasa.

Verse 16

प्राकारवरसंस्थैश्चतथानीलैश्चराक्षसैः ।।।।ददृशुस्तेहरिश्रेष्ठाःप्राकारमपरंकृतम् ।

Nakita ng mga pinakadakila sa vanara ang maiitim na rākṣasa na nakapuwesto sa mahuhusay na kuta—na wari’y isa pang buhay na pader ng tanggulan.

Verse 17

तेदृष्टवावानराःसर्वेराक्षसान् युद्धकाङ् क्षिणः ।।।।मुमुचुर्विविधान्नादांतत्ररामस्यपश्यतः ।

Pagkakita sa mga rākṣasa, ang lahat ng vanara—sabik sa digmaan—ay nagpakawala ng sari-saring sigaw ng pakikidigma roon, habang nakatanaw si Rāma.

Verse 18

ततोऽस्तमगमत्पूर्यःसन्ध्ययाप्रतिरञ्जितः ।।।।पूर्णचन्द्रप्रदीप्ताचक्षपासमभिवर्तते ।

Pagkaraan, lumubog ang araw na pinapula ng dapithapon; at sumapit ang gabi, na naliliwanagan ng kabilugan ng buwan.

Verse 19

ततस्सरामोहरिवाहिनीपतिर्विभीषणेनप्रतिनन्द्यसत्कृतः ।सलक्ष्मणोयूथपयूथसम्वृतस्सुवेलपृष्ठेन्यवसद्यथासुखम् ।।।।

Pagkaraan, si Rāma—panginoon ng hukbong vanara—na pinarangalan at mainit na tinanggap ni Vibhīṣaṇa, kasama si Lakṣmaṇa at napalilibutan ng mga pangkat ng mga pinunong mandirigma, ay namahinga sa mga dalisdis ng Suvela ayon sa kanyang nais.