Sarga 21

Verse 1

ततस्सागरवेलायांदर्भानास्तीर्यराघवः ।अञ्जलिंप्राङ्मुखःकृत्वाप्रतिशिश्येमहोदधेः ।।6.21.1।।बाहुंभुजगभोगाभमुपधायारिसूदनः ।

Pagkatapos, sa dalampasigan, ikinalat ni Rāghava ang damong darbha; nakaharap sa silangan, nag-alay siya ng añjali at nahimlay sa tabi ng dakilang karagatan, ipinatong ang bisig na tila likaw ng ahas—siya, ang tagapagpuksa ng mga kaaway.

Verse 2

वरकाञ्चनकेयूरमुक्ताप्रवरभूषणैः ।।6.21.2।।भुजैःपरमनारीणामभिमृष्टमनेकदा ।।6.21.3।।

Ang mga balikat na iyon—pinalamutian ng mariringal na pulseras sa bisig at mga hiyas na yari sa dalisay na ginto at perlas—ay maraming ulit nang hinaplos ng mararangal na kababaihan.

Verse 3

वरकाञ्चनकेयूरमुक्ताप्रवरभूषणैः ।।6.21.2।।भुजैःपरमनारीणामभिमृष्टमनेकदा ।।6.21.3।।

Ang mga balikat na iyon—pinalamutian ng mariringal na pulseras sa bisig at mga hiyas na yari sa dalisay na ginto at perlas—ay maraming ulit nang hinaplos ng mararangal na kababaihan.

Verse 4

चन्दनागुरुभिश्चैवपुरस्तादधिवासितम् ।बालसूर्यप्रकाशैश्चन्दनैरुपशोभितम् ।।6.21.4।।

Noon pa man ay pinabanguhan na iyon ng sandal at agaru; at pinaganda ng sandal-paste na kumikislap na tila liwanag ng sumisikat na araw.

Verse 5

शयनेचोत्तमाङ्गेनसीतायाश्शोभितंपुरा ।तक्षकस्येवसम्भोगगङ्गाजलनिषेचितम् ।।6.21.5।।

Noon, sa higaan, iyon ay pinapurihan ng marangal na pagdampi ni Sītā; na wari’y winisikan ng tubig ng Gaṅgā sa isang pagsasamang tulad ng kay Takṣaka, ang dakilang ahas.

Verse 6

संयुगेयुगसङ्काशंशत्रूणांशोकवर्धनम् ।सुहृदानन्दनंदीर्घंसागरान्तव्यपाश्रयम् ।।6.21.6।।

Sa digmaan, tila lakas ng isang yuga; pinalalago nito ang dalamhati ng mga kaaway, ikinagagalak ng mga kaibigan, at nananatiling napakalawak—gaya ng daigdig na napapaligiran ng karagatan.

Verse 7

असत्याचपुनस्सव्यंज्याघातविगतत्वचम् ।दक्षिणोदक्षिणंबाहुंमहापरिघसन्निभम् ।।6.21.7।।गोसहस्रप्रदारंमुपधायमहत्भुजम् ।अद्यमेमरणंवादतरणंसागरस्यवा ।।6.21.8।।तिरामोमतिंकृत्वामहाबाहुर्महोदधिम् ।अधिशिश्येचविधिवत्प्रयतोनियतोमुनिः ।।6.21.9।।

Ang kaliwang bisig niya’y nagkaroon ng kalyo sa paulit-ulit na pagpitik ng bagting; at ang kanang bisig—gaya ng dambuhalang pamalo ng bakal—ay tila hinubog ng pagbibigay ng libu-libong baka. Nagpasya siya: “Ngayong araw, kamatayan man o pagtawid sa karagatan.” Kaya ang makapangyarihang-bisig na si Rāma ay humiga sa harap ng dakilang dagat, ayon sa wastong ritwal—mapagpigil at disiplinado na parang isang muni.

Verse 8

असत्याचपुनस्सव्यंज्याघातविगतत्वचम् ।दक्षिणोदक्षिणंबाहुंमहापरिघसन्निभम् ।।6.21.7।।गोसहस्रप्रदारंमुपधायमहत्भुजम् ।अद्यमेमरणंवादतरणंसागरस्यवा ।।6.21.8।।तिरामोमतिंकृत्वामहाबाहुर्महोदधिम् ।अधिशिश्येचविधिवत्प्रयतोनियतोमुनिः ।।6.21.9।।

Itinindig niya ang dakilang bisig—pagod na wari’y nagkaloob ng libu-libong baka—at nagpasya si Rāma: “Ngayon ay alinman sa kamatayan ko, o ang pagtawid sa karagatan.”

Verse 9

असत्याचपुनस्सव्यंज्याघातविगतत्वचम् ।दक्षिणोदक्षिणंबाहुंमहापरिघसन्निभम् ।।6.21.7।।गोसहस्रप्रदारंमुपधायमहत्भुजम् ।अद्यमेमरणंवादतरणंसागरस्यवा ।।6.21.8।।तिरामोमतिंकृत्वामहाबाहुर्महोदधिम् ।अधिशिश्येचविधिवत्प्रयतोनियतोमुनिः ।।6.21.9।।

Itinuon ang isip sa makapangyarihang karagatan, ang malakas-ang-bisig na si Rāma’y nahiga ayon sa wastong ritwal—mapagpigil at disiplinado, na wari’y isang muni.

Verse 10

तस्यरामस्यसुप्तस्यकुशास्तीर्णेमहीतले ।नियमादप्रमत्तस्यनिशास्तिस्रोऽतिचक्रमुः ।।6.21.10।।

Habang si Rāma’y nakahimlay sa lupa sa higaan ng kuśa—laging mapagmatyag dahil sa kanyang panata—tatlong gabi ang mabilis na lumipas.

Verse 11

सत्रिरात्रोषितस्तत्रनयज्ञोधर्मवत्सलः ।उपासततदारामस्सागरंसरितांपतिम् ।।6.21.11।।

Doon, matapos manatili nang tatlong gabi, si Rāma—matalas sa pamamahala at tapat sa dharma—ay patuloy na naghintay at sumamba sa karagatan, panginoon ng mga ilog.

Verse 12

नचदर्शयतेरूपंमन्दोरामस्यसागरः ।प्रयतेनापिरामेणयथार्हमभिपूजितः ।।6.21.12।।

Ngunit hindi ipinakita ng mapurol na karagatan ang kanyang anyo kay Rāma; kahit si Rāma, mapagpigil sa sarili, ay nagbigay-galang dito nang nararapat at ayon sa wastong paggalang.

Verse 13

समुद्रस्यततःक्रुद्धोरामोरक्तान्तलोचनः ।समीपस्थमुवाचेदंलक्ष्मणंशुभलक्ष्मणम् ।।6.21.13।।

Pagkatapos, si Rāma, nagngangalit sa karagatan, ang mga sulok ng kaniyang mga mata’y namumula, ay nagsalita ng ganito kay Lakṣmaṇa na nakatayo sa malapit, may mapalad na mga tanda.

Verse 14

अवलेपस्समुद्रस्यनदर्शयतियत्स्वयम् ।प्रशमश्चक्षमाचैवआर्जवंप्रियवादिता ।।6.21.14।।असामर्थ्यंफल्नात्येतेनिर्गुणेषुसतांगुणाः ।

“Gayon ang kapalaluan ng karagatan na hindi ito nagpapakita nang kusa. Ang kapanatagan, pagtitiis, katapatan ng loob, at mahinahong pananalita—ang mga birtud ng mabubuti—kapag inihayag sa di-karapat-dapat, napagkakamalang kahinaan lamang.”

Verse 15

आत्मप्रशंसिनंदृष्टंधृष्टंविपरिथावकम् ।सर्वत्रोत्सृष्टदण्डंचलोकस्सत्कुरुतेनरम् ।।6.21.15।।

“Nakikita ng daigdig na iginagalang ang taong nagbubunyi sa sarili—matapang hanggang sa kapalaluan, baluktot ang kilos, at nagwawasiwas ng parusa sa lahat ng dako.”

Verse 16

नसाम्नाशक्यतेकीर्तिर्नसाम्नाशक्यतेयशः ।प्राप्तुंलक्ष्मण लोकेऽस्मिन् ञ्जयोवारणमूर्धनि ।।6.21.16।।

“Lakṣmaṇa, sa mundong ito, ni ang katanyagan ni ang dangal ay hindi nakakamtan sa pakiusap at pagpapalubag-loob lamang; ni ang tagumpay sa unahan ng labanan ay naiuuwi sa ganyan lamang.”

Verse 17

अद्यमद्बाणनिर्भग्नैर्मकरैर्मकरानिलयम् ।निरुद्धतोयंसौमित्रेप्लवभदिःपश्यसर्वतः ।।6.21.17।।

“Saumitri, masdan mo: ngayon ang karagatan—tahanan ng mga makara—ay napipigil ang mga alon; ang mga makara’y winasak ng aking mga palaso, lumulundag at palutang-lutang, at ang tubig ay humahampas sa lahat ng dako.”

Verse 18

महाभोगानिमत्स्यानांकरिणांचकराह ।भोगिनांपश्यनागानांमयाछिन्नानिलक्ष्मण ।।6.21.18।।

“Lakṣmaṇa, masdan mo: ang malalaking isda, ang mga elepanteng-dagat, at ang makapangyarihang mga ahas na may dambuhalang likaw—na aking pinagputol-putol—ay nagkalat dito.”

Verse 19

सशङ्खशुक्तिजालंसमीनमकरंतथा ।अद्ययुद्धेनमहतासमुद्रंपरिशोषये ।।6.21.19।।

“Ngayong araw, sa dakilang paglusob na ito, patutuyuin ko ang karagatan—kasama ang mga lambat ng kabibe at kabibe-shell, at pati ang mga isda at mga makara.”

Verse 20

क्षमयाहिसमायुक्तंमामयंमकरालयः ।असमर्थंविजानातिधिक् क्षमामीदृशेजने ।।6.21.20।।

“Dahil ako’y nanatiling mapagpasensya, ang karagatang ito—tahanan ng mga makara—ay inaakala akong walang lakas. Sumpa sa ganitong pagtitimpi, kapag ito’y napagkakamalang kahinaan ng ganyang nilalang!”

Verse 21

नदर्शयतिसाम्नामेसागरोरूपमात्मनः ।।6.21.21।।चापमानयसौमित्रेशरांश्चाशीविषोपमान् ।सागरंशोषयिष्यामिपद् भ्यांयान्तुप्लवङ्गमाः ।।6.21.22।।

“Hindi ipinakikita sa akin ng Karagatan ang tunay niyang kalooban, kahit kausapin ko nang may pag-amo. O Saumitrī, dalhin mo ang busog at ang mga palasong tulad ng makamandag na ahas; patutuyuin ko ang dagat—lumakad nawa sa lupa ang mga vānaras.”

Verse 22

नदर्शयतिसाम्नामेसागरोरूपमात्मनः ।।6.21.21।।चापमानयसौमित्रेशरांश्चाशीविषोपमान् ।सागरंशोषयिष्यामिपद् भ्यांयान्तुप्लवङ्गमाः ।।6.21.22।।

“Hindi ipinakikita sa akin ng Karagatan ang tunay niyang kalooban, kahit kausapin ko nang may pag-amo. O Saumitrī, dalhin mo ang busog at ang mga palasong tulad ng makamandag na ahas; patutuyuin ko ang dagat—lumakad nawa sa lupa ang mga vānaras.”

Verse 23

अद्याक्षोभ्यमपिक्रुद्धःक्षोभयिष्यामिसागरम् ।वेलासुकृतमर्यादंसहस्रोर्मिसमाकुलम् ।।6.21.23।।निर्मर्यादंकरिष्यामिसायायिकैर्वरुणालयम् ।महार्णवंक्षोभयिष्येमहादानवसङ्कुलम् ।।6.21.24।।

Ngayong araw, sa aking poot, yayanigin ko ang dagat—bagaman sinasabing di-mayanig—yaong nananatili sa hanggahang itinakda ng pampang, hitik sa libu-libong alon. Sa aking mga palaso, lalampasan ko sa hangganan ang tahanan ni Varuṇa; hahaluin ko ang malawak na karagatan, siksik sa makapangyarihang mga nilalang.

Verse 24

अद्याक्षोभ्यमपिक्रुद्धःक्षोभयिष्यामिसागरम् ।वेलासुकृतमर्यादंसहस्रोर्मिसमाकुलम् ।।6.21.23।।निर्मर्यादंकरिष्यामिसायायिकैर्वरुणालयम् ।महार्णवंक्षोभयिष्येमहादानवसङ्कुलम् ।।6.21.24।।

Ngayong araw, sa aking poot, yayanigin ko ang dagat—bagaman sinasabing di-mayanig—yaong nananatili sa hanggahang itinakda ng pampang, hitik sa libu-libong alon. Sa aking mga palaso, lalampasan ko sa hangganan ang tahanan ni Varuṇa; hahaluin ko ang malawak na karagatan, siksik sa makapangyarihang mga nilalang.

Verse 25

एवमुक्त्वाधनुष्पाणिःक्रोधविस्फारितेक्षणः ।बभूवरामोदुर्धर्षोयुगान्तानगिरिवज्वलन् ।।6.21.25।।

Pagkasabi nito, si Rāma—may hawak na busog, at ang mga mata’y lumalapad sa poot—ay naging di-malalapitan, nagliliyab na wari’y apoy sa wakas ng panahon.

Verse 26

सम्पीड्यचधनुर्घोरंकम्पयित्वाशरैर्जगत् ।मुमोचविशिखानुग्रान्वज्रानिवशतक्रतुः ।।6.21.26।।

Pinilipit niya ang kakila-kilabot na busog at pinayanig ang daigdig sa kanyang mga palaso; saka niya pinakawalan ang mababangis na punglo—na parang si Śatakratu (Indra) na naghahagis ng mga kulog na vajra.

Verse 27

तेज्वलन्तोमहावेगास्तेजसासायकोत्तमाः ।प्रविशन्तिसमुद्रस्यसलिलंत्रस्तपन्नगम् ।।6.21.27।।

Nagniningas sa liwanag at sumasalpok sa matinding bilis, ang mga pinakamainam na palaso ay bumaon sa tubig ng dagat, at nanginig sa takot ang mga ahas na nasa loob.

Verse 28

तोयवेगस्समुद्रस्यसनक्रमकरोमहान् ।सम्बभूवमहाघोरस्समारुतरवस्तदा ।।6.21.28।।

Noon, ang bugso ng dagat ay naging napakalaki at lubhang kakila-kilabot—punô ng mga buwaya at makara—at umuugong kasabay ng hangin habang ito’y nag-aalimpuyo.

Verse 29

महोर्मिकुलाविततश्शङ्खजालसमावृतः ।सधूमःपरिवृत्तोर्मिस्सहसासीन्महोदधिः ।।6.21.29।।

Bigla, ang dakilang karagatan—na ang malalawak na alon ay nakalatag at ang tubig ay punô ng mga kabibe at kabukab—ay nabalutan ng usok, at ang mga alon nito’y umiikot at umaalon sa pagkabalisa.

Verse 30

व्यथिताःपन्नगाश्चासदनीप्तास्यादीप्तलोचनाः ।दानवाश्चमहावीर्याःपाताळतलवासिनः ।।6.21.30।।

Nabagabag din ang mga ahas—nagniningas ang mga talukbong at kumikislap ang mga mata—at gayundin ang mga makapangyarihang Dānava na naninirahan sa mga antas ng Pātāla ay nayanig.

Verse 31

ऊर्मयस्सिन्धुराजस्यसनक्रमकरास्तथा ।विन्द्यमन्दरसङ्काशास्समुत्पेतुस्सहस्रशः ।।6.21.31।।

Pagkaraan, libu-libong alon ng hari ng karagatan, na may kargang buwaya at makara, ay sumiklab at sumirit paitaas—gaya ng mga tuktok ng Vindhya at Mandara.

Verse 32

आघूर्णिततरङ्गौघस्सम्भ्रान्तोरगराक्षसः ।उद्वर्तितमहाग्राहस्संवृत्तस्सलिलाशयः ।।6.21.32।।

Nagulo ang lawak ng tubig: umikot ang bugso ng mga alon; nalito ang mga nāga at rākṣasa, at ang malalaking buwaya’y nahalo at naihagis sa pag-uga.

Verse 33

ततस्तुतंराघवमुग्रवेगंप्रकर्षमाणंधनुरप्रमेयम् ।सौमित्रिरुत्पत्यसमुच्छवसन्तंमामेतिचोक्त्वादनुराललम्बे ।।6.21.33।।

Pagkaraan, si Saumitri’y biglang lumundag patungo kay Rāghava—na may mabangis na bilis na hinihila ang di-masukat na pana, hingal na hingal—at nagsabi, “Sapat na; magbalik-loob ka,” saka hinawakan ang pana.