Sarga 119

Verse 1

एवमुक्तातुवैदेहिपरुषंरोमहर्षणम् ।राघवेणसरोषेणश्रुत्वाप्रव्यथिताऽभवत् ।।।।

Nang masabing gayon, si Vaidehī, nang marinig ang mararahas na salita ni Rāghava—mga salitang nakapangingilabot—ay lubhang nayanig, sapagkat siya’y nagsalita sa galit.

Verse 2

सातदश्रुतपूर्वंहिजनेमहतिमैथिली ।श्रुत्वाभर्तृर्वचोरूक्षंलज्जयावनताभवत् ।।।।

Pagkatapos, si Maithili, na nakarinig ng masasakit na salita ng kanyang asawa sa harap ng malaking pagtitipon, ay yumuko sa kahihiyan at nanatiling nakababa ang mukha.

Verse 3

प्रविशन्तीवगात्राणिस्वानिसाजनकात्मजा ।वाक्षरैस्स्सैःसशल्येवभृशमाश्रूण्यवर्तयत् ।।।।

Warì’y nasugatan ng mga salitang tila palaso, ang anak ni Janaka ay tila umurong sa sarili niyang mga sangkap at nagbuhos ng napakaraming luha.

Verse 4

ततोबाष्पपरिक्लिन्नंप्रमार्जन्तीस्वमाननम् ।शनैर्गद्गदयावाचाभर्तारमिदमब्रवीत् ।।।।

Pagkatapos, pinupunasan ang sariling mukha na basang-basa ng luha, dahan-dahan niyang sinabi sa asawa—sa tinig na putol-putol sa hikbi—ang mga salitang ito.

Verse 5

किंमामसदृशंवाक्यमीदृशंश्रोत्रदारुणम् ।रूक्षंश्रावयसेवीर प्राकृतःप्राकृतमिव ।।।।

O bayani, bakit mo ako kinakausap ng mga salitang di ka karapat-dapat—napakasakit sa pandinig at napakabangis—na para bang isang karaniwang lalaki ang nagsasalita sa isang karaniwang babae?

Verse 6

न तथास्मिमहाबाहो यथामामवगच्छसि ।प्रत्ययंगच्छमेस्वेनचारित्रेणैवतेशपे ।।।।

O makapangyarihang bisig, hindi ako gaya ng iniisip mo sa akin; maniwala ka sa akin sa pamamagitan ng aking sariling asal—isinusumpa ko ito sa iyo sa aking dangal at pagkatao.

Verse 7

पृथकस्त्रीणांप्रचारेणजातिंत्वंपरिशङ्कसे ।परित्यजैनांशङ्कांतुयदितेऽहंपरीक्षिता ।।।।

Dahil sa asal ng ilang babae, pinaghihinalaan mo ang buong pagkababae; talikdan mo ang pagdududang iyan—kung tunay ngang nasubok mo na ako.

Verse 8

यदहंगात्रसम्पर्शंगतास्मिविशवाप्रभो ।कामकारो न मेतत्रदैवंतत्रापराध्यति ।।।।

Panginoon, kung dumanas man ako ng paghipo ng mga sangkap ng iba, ako’y walang magawa; wala roon ang aking malayang pagpili—ang tadhana at pamimilit ang dapat sisihin, hindi ako.

Verse 9

मदधीनंतुयत्तन्मेहृदयंत्वयिवर्तते ।पराधीनेषुगात्रेषुकिंकरिष्याम्यनीश्वरी ।।।।

Ngunit ang nasa aking kapangyarihan—ang aking puso—ay nananatili sa iyo; kung ang aking mga sangkap ay nasa kapangyarihan ng iba, ano ang magagawa ko, na walang kalayaan?

Verse 10

सहसम्वृद्धभावेनसंसर्गेण च मानद ।यदितेऽहं न विज्ञाताहतातेनास्मिशाश्वतम् ।।।।

O marangal na Rāma! Kung sa kabila ng ating sabay na paglaki sa pag-ibig at ng ating malapit na ugnayan, hindi mo pa rin ako tunay na nakikilala, kung gayon ako’y napahamak magpakailanman.

Verse 11

प्रेषितस्तेमहावीरोहनुमानवलोककः ।लङ्कास्थाहंत्वयाराजन्किंतदा न विसर्जिता ।।।।

O Hari! Nang ipadala mo ang dakilang bayani na si Hanūmān bilang tagapagmasid upang hanapin ako, habang ako’y nasa Laṅkā—bakit hindi mo ako itinakwil noon, kung tunay ngang pag-aalinlangan ang iyong paninindigan?

Verse 12

प्रत्यक्षंवानरस्यास्यतद्वाक्यसमनन्तरम् ।त्वयासन्त्यक्तयावीरत्यक्तंस्याजजीवितंमया ।।।।

O bayani! Kung itinakwil mo ako agad matapos marinig ang balitang iyon—sa harap mismo ng Vānara na iyon—noon din sana’y binitiwan ko ang aking buhay, sa sandaling yaon.

Verse 13

न वृथातेश्रमोऽयंस्यात्संशयेन्यस्यजीवितम् ।सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायंविपुलस्तव ।।।।

Kung tunay ngang may pag-aalinlangan ka, walang saysay ang pagod mong ito—pati ang mga buhay na isinapanganib ng iba; at ang matinding pagdurusa ng iyong mga kaibigan ay hindi sana narapat.

Verse 14

त्वयातुनृपशार्दूलदोषमेवानुवर्तता ।लघुनेवमनुष्येणस्त्रीत्वमेवपुरस्कृतम् ।।।।

Ngunit ikaw, O tigre sa mga hari, ay sumunod lamang sa isang pagkukulang—nagpaalipin dito; gaya ng isang hamak na tao, inuna mo ang kahinaan, na wari’y ang pagiging babae mismo ang dahilan ng pagdududa.

Verse 15

अपदेशेनजनकादुत्पततिर्वसुथातलात् ।ममवृत्तं च वृत्तज्ञबहुते न पुरस्कृतम् ।।6.119.15।।

Ang aking pinagmulan—na sinasabing mula sa lupa at kaugnay ni Janaka—at ang aking asal, O nakaaalam ng wastong asal: hindi mo binigyan ng nararapat na bigat, bagaman marami at kilala ang mga ito.

Verse 16

न प्रमाणीकृतंपाणिर्भाल्येममनिपीडितः ।ममभक्तिश्चशीलं च सर्वंतेपृष्ठतःकृतम् ।।।।

Hindi ba pinagtibay bilang tanda ang paghawak mo sa aking kamay noong kabataan? Ang aking debosyon, ang aking dangal, at ang lahat ng aking pinanghawakan—itinabi mo ba, na para bang sa likuran?

Verse 17

इतिब्रुवन्तीरुदतीबाष्पगद्गगभाषिणी ।उवाचलक्ष्मणंसीतादीनंध्यानपरायणम् ।।।।

Sa gayong pananalita, umiiyak, at ang tinig ay nabubulunan ng luha, kinausap ni Sītā si Lakṣmaṇa—na nakatindig na nagdurusa at lubos na nalulubog sa pagninilay.

Verse 18

चितांमेकुरुसौमित्रेव्यवनस्यास्यभेषजम् ।मिध्यापवादोपहतानाहंजीवितुमुत्सहे ।।।।

O Saumitri, ihanda mo ang siga ng libing para sa akin, ang tanging lunas sa kapighatiang ito. Dahil sa mga maling paratang, ayoko nang mabuhay pa.

Verse 19

अप्रीतेनगुणैर्भर्त्रात्यक्तायाजनसंसदि ।याक्षमामेगतिर्गन्तुंप्रवेक्ष्येहव्यवाहनम् ।।।।

Kapag ang aking asawa, na hindi nasisiyahan kahit sa aking mga katangian, ay itinakwil ako sa harap ng madla, iisa na lamang ang landas para sa akin: papasok ako sa apoy, ang tagadala ng mga alay.

Verse 20

एवमुक्तस्तुवैदेह्यालक्ष्मणःपरवीरहा ।अमर्षवशमापन्नोराघवंसमुदैक्षत ।।।।

Matapos pagsabihan ng ganito ni Vaidehi, si Lakshmana—ang tagapuksa ng mga kalabang bayani—ay napuno ng galit at tumingin kay Raghava.

Verse 21

स विज्ञायततश्छन्दंरामस्याकारसूचितम् ।चितांचकारसौमित्रिर्मतेरामस्यवीर्यवान् ।।।।

Sa pagkaunawa sa intensyon ni Rama na ipinahiwatig ng kanyang ekspresyon, ang magiting na si Saumitri ay naghanda ng siga ng libing sa lupa, alinsunod sa pasya ni Rama.

Verse 22

नहिरामंतदाकश्चित्कालान्तकयमोपमम् ।अनुनेतुमथोवक्तुंद्रष्टुंवाप्यशकत्सुहृत् ।।।।

Sapagkat noon, walang kaibigang nakalapit kay Rāma—na wari’y si Yama, ang tagapagwakas sa dulo ng panahon—upang siya’y pakiusapan, kausapin, o kahit man lamang masilayan.

Verse 23

अधोमुखंस्थितंरामंततःकृत्वाप्रदक्षिणम् ।उपावर्ततवैदेहीदीप्यमानंहुताशनम् ।।।।

Pagkaraan, si Vaidehī, matapos ikutin si Rāma nang pakanan—na nakatayo at nakayuko ang mukha—ay humarap sa naglalagablab na apoy.

Verse 24

प्रणम्यदैवतेभ्यश्चब्राह्मणेभ्यश्चमैथिली ।बद्धाञ्जलिपुटाचेदमुवाचानगिसमीपतः ।।।।

Pagyukod sa mga diyos at sa mga brāhmaṇa, si Maithilī, na magkadikit ang mga palad sa paggalang, ay nagsalita ng mga salitang ito malapit sa apoy.

Verse 25

यथामेहृदयंनित्यंनापसर्पतिराघवात् ।तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।।।

Kung tunay na ang aking puso ay kailanman ay hindi lumihis kay Rāghava, nawa’y si Pāvaka—saksi ng sanlibutan—ang mag-ingat sa akin sa lahat ng dako.

Verse 26

यथामांशुद्धचरितांदुष्टांजानातिराघवः ।तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।।।

Kung nalalaman ni Rāghava na ako’y dalisay ang asal at hindi marumi, nawa’y si Pāvaka—saksi ng sanlibutan—ang mag-ingat sa akin saanman.

Verse 27

कर्मणामनसावाचायथानातिचराम्यहम् ।राघवंसर्वधर्मज्ञंतथामांपातुपावकः ।।।।

Kung sa gawa, sa isip, o sa salita ay hindi ako kailanman lumabag kay Rāghava—ang nakaaalam ng lahat ng dharma—nawa’y ingatan ako ni Pāvaka (Agni).

Verse 28

आदित्योभगवान्वायुर्धिशश्चन्द्रस्तथैव च ।अहश्चापितथासन्ध्येरात्रिश्चपृथिवीतथआ ।।।।यथान्येऽपिविजानन्तितथाचारित्रसंयुताम् ।

Nawa’y kilalanin ako ng mapalad na Āditya, ni Vāyu, ng mga Direksiyon, at ng Buwan—gayundin ng Araw, ng Takipsilim, ng Gabi, at ng Daigdig, at ng iba pang mga diyos na nakaaalam—bilang may mabuting asal.

Verse 29

एवमुक्त्वातुवैदेहीपरिक्रम्यहुताशनम् ।विवेशज्वलनंदीप्तंनिःशङ्केनान्तरात्मना ।।।।

Pagkasabi nito, si Vaidehī ay umikot sa paligid ng banal na apoy at, walang pangamba at payapa ang kalooban, pumasok sa naglalagablab na liyab.

Verse 30

नश्चसुमहांस्तत्रबालवृद्धसमाकुलः ।।।।ददर्शमैथिलींदीप्तांप्रविशन्तींहुताशनम् ।

Doon, sa gitna ng napakalaking pulutong na siksik sa bata at matanda, nasaksihan nila si Maithilī na pumapasok sa naglalagablab na apoy.

Verse 31

सातप्तनवहेमाभातप्तकाञ्चनभूषणा ।।।।पपातज्वलनंदीप्तंसर्वलोकस्यसन्निधौ ।

Siya—kumikinang na tila bagong dalisay na ginto, at pinalamutian ng nagniningning na gintong hiyas—ay bumagsak sa naglalagablab na apoy sa harap ng buong sambayanan.

Verse 32

ददृशुस्तांविशालाक्षींपतन्तींहव्यवाहनम् ।।।।सीतांसर्वाणिरूपाणिरुक्मवेदिनिभांतदा ।

Nang magkagayon, nakita ng lahat ng nilalang ang malalaking-matang si Sītā na bumababa sa tagapagdala ng handog—ang apoy—na nagniningning na parang gintong dambana.

Verse 33

ददृशुस्तांमहाभागांप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।सीतांकृत्स्नास्त्रयोलोकाःपुण्यामाज्याहुतीमिव ।

Nasaksihan ng buong tatlong daigdig ang lubhang mapalad na si Sītā na pumapasok sa apoy, na wari’y banal na handog na ghee na ibinubuhos sa ningas.

Verse 34

प्रचुक्रुशुःस्त्रियःसर्वास्तांदृष्टवाहव्यवाहवे ।।।।पतन्तींसंस्कृतांमन्रन्स्सैर्वसोर्दारामिवाध्वरे ।

Sumigaw ang lahat ng kababaihan nang makita siyang bumabagsak sa apoy na tagapagdala ng handog, na para bang siya’y tuluy-tuloy na agos ng ghee sa isang yajña, pinabanal ng mga mantra.

Verse 35

ददृशुस्तांत्रयोलोकादेवगन्धर्वदानवाः ।।।।शस्तांपतन्तींनिरयेत्रिविवाद्धेवतामिव ।

Natanaw siya ng tatlong daigdig—mga deva, gandharva, at dānava—habang siya’y bumabagsak, pinupuri siya, na wari’y isang diyosa na tila nahuhulog mula sa langit tungo sa impiyerno.

Verse 36

तस्यामग्निंविशन्त्यांतुहाहेतिविपुलःस्वनः ।।।।रक्षसांवानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः ।

Nang siya’y pumasok sa apoy, isang malakas na ugong ang sumiklab—mga sigaw na “hā hā”—sa hanay ng mga Rākṣasa at mga Vānara, kagila-gilalas at wari’y himala.