Sarga 117

Verse 1

स उवाचमहाप्रामस्सोऽभिवाद्यप्लवङ्गमः ।रामंवचनमर्थज्ञोवरंसर्वधनुष्मताम् ।।।।

Ang dakilang marunong na plawanggama, bihasa sa diwa, ay yumukod sa pagpupugay at saka nagsalita kay Rāma—pinakamainam sa lahat ng mamamana—ng mga salitang may lalim.

Verse 2

यन्निमित्तोऽयमारम्बःकर्मणांयःफलोदयः ।तांदेवींशोकसन्तप्तांद्रष्टुमर्हसिमैथिलीम् ।।।।

Dapat mong masilayan ang marangal na Maithilī, na sinusunog ng dalamhati—siya ang dahilan ng pagsisimula ng gawaing ito, at para sa kanya nagbunga ngayon ang mga gawa.

Verse 3

साहिशोकसमाविष्टाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ।मैथिलीविजयंश्रुत्वाद्रष्टुंत्वामभिकाङ्क्षति ।।।।

Sapagkat si Maithilī, nilamon ng dalamhati at ang mga mata’y nalilito sa luha, nang marinig ang iyong tagumpay ay nananabik na makita ka.

Verse 4

पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तोविश्वस्तयातया ।भर्तारंद्रष्टुमिच्छामिकृतार्थंसहलक्ष्मणम् ।।।।

At noon pa man, sa pagtitiwala sa akin, sinabi niya: “Nais kong makita ang aking asawa—ganap na natupad ang layon—kasama si Lakṣmaṇa.”

Verse 5

एवमुक्तोहनुमतारामोधर्मभृतांवरः ।आगच्छत्सहसाध्यानमीषद्भाष्पपरिप्लुतः ।।।।

Nang masabi ito ni Hanumān, si Rāma—pinakamainam sa mga tagapagtangan ng dharma—ay biglang napalalim sa pagninilay, at bahagyang nabasa ng luha ang kanyang mga mata.

Verse 6

दीर्घमुष्णंविनिःश्वस्यजगतीमवलोकयन् ।उवाचमेघसङ्काशंविभीषणमुपस्थितम् ।।।।

Huminga siya nang mahaba at mainit, at ibinaba ang tingin sa lupa; saka nagsalita si Rāma kay Vibhīṣaṇa na nakatayo sa tabi, maitim na tila ulap ng ulan.

Verse 7

दिव्याङ्गरागांवैदेहींदिव्याभरणभूषिताम् ।इहसीतांशिरःस्नातामुपस्थापयमाचिरम् ।।6.117.7।।

“Dalhin mo rito si Sītā nang walang pagkaantala—si Vaidehī, nakapaligo at sariwa, pinahiran ng mariringal na pabango, at pinalamutian ng maningning na mga alahas.”

Verse 8

एवमुक्तस्तुरामेणत्वरमाणोविभीषणः ।प्रविश्यान्तःपुरंसीतांस्त्रीभिस्स्वाभिरोचदयत् ।।।।

Nang masabihan ni Rāma, nagmadali si Vibhīṣaṇa; pumasok siya sa loob ng palasyo at sa pamamagitan ng kanyang mga babaing tagapaglingkod ay ipinatawag si Sītā.

Verse 9

ततस्सीतांमहाभागांदृष्टवोवाचविभीषणः ।मूर्ध्निबद्धाञ्जलिश्रीमान्विनीतोराक्षसेश्वरः ।।।।

Pagkaraan, nang makita ni Vibhīṣaṇa ang mapalad at marangal na Sītā, nagsalita siya nang may kababaang-loob; ang maringal na panginoon ng mga Rākṣasa, nakataas sa ulo ang magkadugtong na palad bilang paggalang.

Verse 10

दिव्याङ्गरागावैदेहीदिव्याभरणभूषिता ।यानमारोहभद्रंतेभर्तात्वांद्रष्टुमिच्छति ।।।।

“O Vaidehī, pinahiran ng banal na halimuyak at pinalamutian ng makalangit na hiyas—sumakay ka sa sasakyan; nawa’y maging mabuti sa iyo. Nais kang makita ng iyong asawa.”

Verse 11

एवमुक्तातुवैदेहीप्रत्युवाचविभीषणम् ।अस्नात्वाद्रष्टुमिच्छामिभर्तारंराक्षसेश्वर ।।।।

Nang masabi ito, si Vaidehī ay sumagot kay Vibhīṣaṇa: “O panginoon ng mga rākṣasa, nais kong makita ang aking asawa nang hindi muna naliligo.”

Verse 12

तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।यथाहरामोभहर्तातेतत्तथाकर्तुमार्हसिमार्हसि ।।।।

Nang marinig ang kanyang sinabi, sumagot si Vibhīṣaṇa: “Kung ano ang ipinag-utos ni Rāma, ang iyong asawa, gayon ang nararapat mong gawin.”

Verse 13

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीपतिदेवता ।भर्तृभक्त्यावृतासाध्वीतथेतिप्रत्यभाषत ।।।।

Nang marinig ang kanyang mga salita, si Maithilī—na itinuturing ang asawa bilang sariling diyos—ang banal at marangal na babae, nababalot ng debosyon sa kanyang kabiyak, ay sumagot: “Mangyari nawa.”

Verse 14

ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्तांप्रतिकर्मणा ।महार्हाभरणोपेतांमहार्हाम्बरधारिणीम् ।।।।आरोप्यशिबिकांदीप्तांपरार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ।।।।

Pagkaraan, ipinapaligo ni Vibhīṣaṇa si Sītā at pinalamutian ayon sa nararapat na pag-aayos; suot ang mahahalagang alahas at mamahaling kasuotan, isinakay niya siya sa maningning na palankin na nababalutan ng maringal na tela, binabantayan ng maraming rākṣasa, at dinala siya kay Rāma.

Verse 15

ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्तांप्रतिकर्मणा ।महार्हाभरणोपेतांमहार्हाम्बरधारिणीम् ।।6.117.14।।आरोप्यशिबिकांदीप्तांपरार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ।।6.117.15।।

Pagkaraan, ipinapaligo ni Vibhīṣaṇa si Sītā at pinalamutian ayon sa nararapat na pag-aayos; suot ang mahahalagang alahas at mamahaling kasuotan, isinakay niya siya sa maningning na palankin na nababalutan ng maringal na tela, binabantayan ng maraming rākṣasa, at dinala siya kay Rāma.

Verse 16

सोऽभिगम्यमहात्मानंज्ञातावपिध्यानमास्थितम् ।प्रणतश्चप्रहृष्टश्चप्राप्तांसीतांन्यवेदयत् ।।।।

Lumapit siya sa dakilang-loob at, nang mapansing siya’y nakalubog sa pagninilay, siya—yumukod nang may paggalang at puspos ng galak—ay nagbalita na dumating na si Sītā.

Verse 17

तामागतामुपश्रुत्यरक्षोगृहचिरोषिताम् ।हर्षोदैन्यंच रोषश्चत्रयंराघवमाविशत् ।।।।

Nang mabalitaan niyang dumating na siya—ang matagal na nanirahan sa bahay ng rākṣasa—tatlong damdamin ang sabay na sumaklot kay Rāghava: galak, panghihina ng loob, at poot.

Verse 18

ततःपार्श्वगतंदृष्टवासविमर्शंविचारयन् ।विभीषणमिदंवाक्यमहृष्टोराघवोऽब्रवीत् ।।।।

Pagkatapos, nakita ni Rāghava si Vibhīṣaṇa na nakatayo sa tabi; at habang maingat na pinag-iisipan ang bagay, siya—hindi nalulugod—ay nagsalita ng ganitong mga salita sa kanya.

Verse 19

राक्षसाधिपतेसौम्यनित्यंमद्विजयेरत ।वैदेहीसंनिकर्षंमेशीघ्रंसमुपगच्छतु ।।।।

O mabait na panginoon ng mga rākṣasa, laging nakatuon sa aking tagumpay—ipadulog agad sa aking harapan si Vaidehī.

Verse 20

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यविभीषणः ।तूर्णमुत्सारणंतत्रकारयामासधर्मवित् ।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Rāghava, si Vibhīṣaṇa—nakaaalam ng dharma—ay agad na nag-utos na palayasin at linisin ang lugar doon.

Verse 21

कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्रवेत्रजर्जरपाणयः ।उत्सारयन्तस्तान्योधान्समन्तात् परिचक्रमुः ।।।।

Doon, ang mga lalaking may tunika at turbante, may mga pamalo sa kanilang mga kamay, ay umikot sa paligid, itinutulak palayo ang mga mandirigma at nililinis ang puwang.

Verse 22

ऋक्षाणांवानराणां च राक्षसानां च सर्वशः ।वृन्दान्युत्सार्यमाणानिदूरमुत्तस्थुरन्ततः ।।।।

Ang mga pangkat ng mga oso, mga vānarā, at mga rākṣasa sa lahat ng dako ay pinalayo; sa huli’y umatras sila at tumigil sa malayong distansiya mula sa lugar na iyon.

Verse 23

तेषामुत्सार्यमाणानांनिःस्वनःसुमहानभूत् ।वायुनोद्धूयामानस्यसागरस्येवनिःस्वनः ।।।।

Habang sila’y itinataboy palayo, sumiklab ang isang napakalakas na ugong—gaya ng dagat na hinahampas at pinaiingay ng hangin.

Verse 24

उत्सार्यमाणान् दृष्टवाथजगत्यांजातसम्भ्रमान् ।दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्चवारयामासराघवः ।।।।

Nang makita ni Rāghava na itinataboy ang mga tao—naguguluhan at nababalisa—pinahinto niya ang pagpapalayas, kapwa sa habag at sa pagkamuhi sa gayong paraan.

Verse 25

संरम्बश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषाप्रदहन्निव ।विभीषणंमहाप्राज्ञंसोपालम्बमिदंवचः ।।।।

Sa galit na nag-aalab, nagsalita si Rāma—ang mga mata’y wari’y nagliliyab—at hinarap ang marunong na si Vibhīṣaṇa sa mga salitang may pagsaway na ito.

Verse 26

किमर्थंमामनादृत्यक्लिश्यतेऽयंत्वयाजनः ।निवर्तयैनमुद्योगंजनोऽयंस्वजनोमम ।।।।

“Bakit, na hindi ako iginagalang, pinahihirapan mo ang mga taong ito? Pahintuin mo ang kaguluhang ito—ang mga taong ito ay akin mismong mga kababayan.”

Verse 27

न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारास्तिरस्क्रिया ।नेदृशाराजसत्कारावृत्तमावरणंस्त्रियाः ।।।।

“Sa isang babae, hindi bahay, hindi kasuotan, hindi pader, hindi belo—ni gayong maringal na paggalang ng hari at pagkukulong—ang tunay na pananggalang.”

Verse 28

व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषुस्वयंवरे ।न क्रतौनोविवाहेवादर्शनंदूष्यतेस्त्रियाः ।।।।

Sa panahon ng kapahamakan o matinding hirap, sa digmaan, sa svayaṃvara, sa paghahandog na sakripisyo, o sa kasalan—hindi kasalanan na makita sa madla ang isang babae.

Verse 29

सैषाविपद्गताचैवकृच्छ्रेव च महतिस्थिता ।दर्शनेनास्तिदोषोऽस्यामत्समीपेविशेषतः ।।।।

Siya nga ay napasakamay ng kapahamakan at nasa napakalaking paghihirap; walang kasalanan sa kanyang paglitaw at pagkakita—lalo na sa aking harapan.

Verse 30

विसृज्यशिबिकांतस्मात्पद्भ्यामेवोपसर्पतु ।समीपेममवैदेहींपश्यन्त्वेतेवनौकसः ।।।।

Kaya, isantabi ang palankin; hayaan si Vaidehī na lumapit na naglalakad, at makita siya ng mga naninirahan sa gubat na ito sa aking harapan.

Verse 31

एवमुक्तस्तुरामेणसविमर्शोविभीषणम् ।रामस्योपानयसतीतांसन्निकर्षंविनीतवत् ।।।।

Nang masabi ito ni Rāma, si Vibhīṣaṇa—matapos pag-isipan—ay magalang na inihatid si Sītā at inilapit sa harapan ni Rāma, na may kababaang-loob.

Verse 32

ततोलक्ष्मणसुग्रीवौहनूमांश्चप्लवङ्गमः ।निशम्यवाक्यंरामस्यबभूवुर्व्यथिताभृशम् ।।।।

Pagkaraan, sina Lakṣmaṇa at Sugrīva, at si Hanumān na Vānara rin—nang marinig ang mga salita ni Rāma—ay labis na nabagabag.

Verse 33

कलत्रनिरपेक्ष्षैश्चइङ्गितैरस्यदारुणैः ।अप्रीतमिवसीतायांतर्कयन्तिस्मराघवम् ।।।।

Dahil sa mabagsik niyang mga kilos na wari’y walang pakialam sa kanyang asawa, inakala nila na si Rāghava ay tila hindi nalulugod kay Sītā.

Verse 34

लज्जयात्ववलीयन्तीस्वेषुगात्रेषुमैथिली ।विभीषणेनानुगताभर्तारंसाभ्यवर्तत ।।।।

Si Maithilī, dahil sa hiya, ay tila umurong sa sarili niyang katawan; at kasunod si Vibhīṣaṇa, lumapit siya sa kanyang asawa.

Verse 35

विस्मयाच्छप्रहर्षाच्चस्नेहाच्चपतिदेवता ।उदैक्षतमुखंभर्तुःसौम्यंसौम्यतरानना ।।।।

Sa pagkamangha, kagalakan, at pag-ibig, si Sītā—na itinuturing ang asawa bilang kanyang diyos—ay tumitig sa maamong mukha ng kanyang panginoon, samantalang ang sarili niyang mukha’y lalo pang maamo.

Verse 36

अथसमपनुदन्मनःक्लमंसासुचिरमदृष्टमुदीक्ष्यवैप्रियस्य ।वदनमुदितचन्द्रपूर्णकान्तंविमलशशाङ्कनिभाननातदानीम् ।।।।

At nang masdan niya nang matagal na di nakita ang mukha ng minamahal—nagniningning na parang kabilugang buwan na bagong sumisikat—napawi ang pagod ng kanyang puso; at noon din, ang kanyang mukha’y kumislap na tulad ng dalisay na buwan.