Sarga 112

Verse 1

भ्रातरंनिहतंदृष्टवाशयानंनिर्जितंरणे ।शोकवेगपरीतात्माविललापविभीषणः ।।।।

Nang makita ang kapatid na napatay, nakahandusay at natalo sa digmaan, si Vibhīṣaṇa—nilamon ng bugso ng dalamhati—ay humagulgol at nanaghoy nang malakas.

Verse 2

वीर विक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद ।महार्हाशयनोपेतकिंशेषेनिहतोभुवि ।।।।

O bayani—matapang, makapangyarihan, bantog, bihasa at marunong sa pamamahala—sanay sa maringal na higaan: bakit ngayo’y nakahandusay kang patay sa lupa?

Verse 3

विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ।।।।

Ang iyong mahahabang bisig, na pinalamutian ng mga pulseras sa braso, ay nakabukaka at walang-kilos; at ang iyong korona’y nalaglag, nagniningning sa liwanag na tila araw.

Verse 4

दंवीरसम्प्राप्तंयन्मयापूर्वमीरितम् ।काममोहपरीतस्ययत्तन्नरुचितंतव ।।।।

O bayani, ang aking sinabi noon ay ngayo’y nagkatotoo—ngunit nang ikaw ay nababalot ng pagnanasa at pagkalito, hindi mo ibig pakinggan iyon.

Verse 5

यन्नदर्पात्प्रहस्तोवानेन्द्रजिन्नापरेजनाः ।न कुम्बकर्णोऽतिरथोनातिकायोनरान्तकः ।।।।न स्वयंत्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।

Dahil sa pagmamataas, ni Prahasta, ni Indrajit, ni ang iba pang mandirigma—ni Kumbhakarna na dakilang karwaheng mandirigma, ni Atikaya, ni Narantaka—ni ikaw man ay hindi nagbigay-pansin. Ito ang naging bunga niyon.

Verse 6

गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।।।

Sa pagbagsak sa lupa ng dakilang bayaning ito, na pinakamagiting sa mga may sandata, wari’y naglaho ang hangganan ng mabuting pag-uugali; lumisan ang mismong anyo ng dharma; naibagsak ang yaman ng lakas; at naligaw ang landas ng nararapat at angkop. Para bang ang araw ay bumagsak sa lupa, ang buwan ay lumubog sa dilim, ang apoy ay napawi, at ang tatag ng tao ay naging walang-sigla.

Verse 7

गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।6.112.6।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।6.112.7।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।6.112.8।।

Sa pagbagsak niya, wari’y naglaho ang hanggahan ng maingat na asal; lumisan ang mismong anyo ng dharma; napawi ang lakas, at naligaw ang nararapat. Para bang ang araw ay bumagsak sa lupa at ang buwan ay lumubog sa dilim.

Verse 8

गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।6.112.6।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।6.112.7।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।6.112.8।।

Wari’y ang apoy ay napayapa ang ningas, at ang pagpapasya’y naging walang pagkilos—ngayong ang bayaning ito, ang pinakamainam sa mga may sandata, ay bumagsak sa lupa.

Verse 9

किंशेषमिहलोकस्यगतसत्त्वस्यसम्प्रति ।रणेराक्षसशार्दूलेप्रसुप्तइवपांसुषु ।।।।

Ano pa ang matitira sa daigdig ngayon, kung ang lakas nito’y humupa na? Ang tigre sa mga Rākṣasa ay nakahandusay sa alikabok ng digmaan, na wari’y natutulog.

Verse 10

धृतिप्रवालःप्रसह्याग्य्रपुष्पस्तपोबलश्शौर्यनिबद्धमूलः ।रणेमहान्राक्षसराजवृक्षःसम्मर्दितोराघवमारुतेन ।।।।

Sa digmaan, ang dakilang ‘punong-kahoy’ na rākṣasa-hari—ang mga usbong ay katatagan, ang pinakamariringal na bulaklak ay mapusok na pagpupumilit, ang lakas ay bunga ng tapas, at ang mga ugat ay nakatali sa kabayanihan—ay nadurog ng unos na si Rāghava.

Verse 11

तेजोविषाणःकुलवंशवंशःकोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तःक्षितौरावणगन्धहस्ती ।।।।

Yaong elepanteng lasing sa musth—si Rāvaṇa—na ang mga pangil ay ningning ng tapang, ang dambuhalang katawan ay salinlahi ng angkan, at ang mga sangkap ay poot at pagpapala, ay nasakmal ng leon ng Ikṣvāku at ngayo’y nakahandusay na tila natutulog sa lupa.

Verse 12

पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निःश्वासधूमस्स्वबलप्रतापः ।प्रतापवान्सम्यतिराक्षसाग्निर्विर्वापितोरामपयोधरेण ।।।।

Ang apoy ng rākṣasa—na ang liyab ay pagkamapangahas at sumisiklab na sigla, ang usok ay mga buntong-hininga, at ang init ay sariling lakas—bagama’t makapangyarihan, ay napawi sa labanan ng ulap-ulan na si Rāma.

Verse 13

सिंहरक्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःक्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ।।।।

Ang toro ng rākṣasa—tagapagwagi sa mga kaaway, mapagmataas sa musth na gaya ng elepante, na ang buntot, umbok, at mga sungay ay mga rākṣasang tila leon, at may mababangis na tainga at mata—ay tinamaan at ibinagsak ng tigre na siyang panginoon ng lupa.

Verse 14

वदन्तंहेतुमद्वाक्यंपरिदृष्टार्थनिश्चयम् ।रामःशोकसमाविष्टमित्युवाचविभीषणम् ।।।।

Kay Vibhīṣaṇa—na nilalamon ng dalamhati, ngunit nagsasalita ng makatuwirang pananalita na may tiyak na pag-unawa—ganito nagsalita si Rāma.

Verse 15

नायंविनष्टोनिश्चेष्टस्समरेचण्डविक्रमः ।अत्युन्नतमहोत्साहःपतितोऽयमशङ्कितः ।।।।

Hindi siya bumagsak na parang wasak at walang lakas; sa digmaan siya’y may mabangis na kagitingan, may napakataas na sigla—at bumagsak siyang walang pangamba.

Verse 16

नैवंविनष्टाःशोच्यन्तेक्षत्रधर्मव्यवस्थिताः ।वृधदिमाशंसमानायेनिपतन्तिरणाजिरे ।।।।

Ang mga matatag sa dharma ng kṣatriya na bumabagsak sa larangan ng digmaan, na umaasang makamit ang marangal na pag-angat, ay hindi dapat tangisan na parang lubusang napahamak.

Verse 17

येनसेन्द्रास्त्रयोलोकास्त्रासितायुधिधीमता ।तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालःपरिशोचितुम् ।।।।

Yaong minsang kinatakutan sa digmaan ng tatlong daigdig—kasama si Indra—kapag siya’y nakatagpo na ng itinakdang Oras, hindi ito panahon ng labis na pagdadalamhati.

Verse 18

नैकान्तविजयोयुद्धेभूतपूर्वःकदाचन ।परैराहन्यतेवीरःपरान्वाहन्तिसंयुगे ।।।।

Sa digmaan, kailanman ay walang ganap at tiyak na panig na laging nagwawagi. Sa sagupaan, ang bayani’y maaaring makapagpabagsak ng kaaway, o siya nama’y mapabagsak ng kaaway.

Verse 19

इयंहिपूर्वैस्सन्दिष्टागतिःक्षत्रियसम्मता ।क्षत्रियोनिहतंसङ्ख्ये न शोच्यइतिनिश्चयः ।।।।

Ito ang landas na itinakda ng mga sinauna at kinikilalang wasto para sa mga kṣatriya: ang kṣatriyang napatay sa labanan ay hindi dapat tangisan—ito ang tiyak na pasya.

Verse 20

तदेवंनिश्चयंदृष्टवातत्त्वमास्थायविज्वरः ।यदिहानन्तरंकार्यंकल्प्यंतदनुचिन्तय ।।।।

Kaya, nang makita ang ganitong tiyak na katotohanan at tumindig sa tunay na dharma, iwaksi ang lagnat ng dalamhati; pag-isipan ngayon ang dapat gawin kasunod, at ayusin ang nararapat sa mga darating.

Verse 21

मुक्तवाक्यंविक्रान्तंराजपुत्रंविभीषणः ।उवाचशोकसन्तप्तोभ्रातुर्हितमनन्तरम् ।।।।

Nang makapagsalita na ang magiting na prinsipe, si Vibhīṣaṇa, na sinusunog ng dalamhati, ay nagsalita naman, na hinahangad ang ikabubuti ng kaniyang kapatid.

Verse 22

योऽयंविमर्देष्वविभग्नपूर्वःसुरैस्समस्थेरपिवासवेन ।भवन्तमासाद्यरणेविभग्नोवेलामिवासाद्ययथासमुद्रः ।।।।

Ang isang ito, na kailanman ay di pa nabasag sa sagupaan—kahit ng lahat ng mga deva kasama si Indra—ay nadurog sa digmaan nang makaharap ka, gaya ng alon ng dagat na nababasag pagdating sa pampang.

Verse 23

अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ।।।।

Sa kaniya, nagkaloob ng mga handog sa mga pulubi sa gubat; tinamasa ang mga kaligayahan; inalagaan ang mga lingkod; ipinagkatiwala ang yaman sa mga kaibigan; at ibinagsak ang mga kaaway sa pamamagitan ng pakikidigma.

Verse 24

एषोहिताग्निश्च:महातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यंतत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ।।।।

Siya’y nagpanatili ng mga banal na apoy, nagsagawa ng dakilang tapas, nakaugat sa kaalamang Veda, at nanguna sa mga tungkuling ritwal. Sa iyong mapagpalang pahintulot, nais kong gampanan ang nararapat para sa kaniya ngayong siya’y pumanaw na.

Verse 25

मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ।।।।

Ang mga alitan ay nagwawakas sa kamatayan; natupad na ang inyong layon. Isagawa ang mga huling ritwal sa kanya—sapagkat ito’y kasinghalaga sa akin gaya ng sa inyo.