Sarga 1
प्रथमः सर्गः — Rama Praises Hanuman; Anxiety over Crossing the Ocean
युद्धकाण्ड
Nagsisimula ang sargang ito sa pakikinig ni Rāma sa ulat ni Hanumān at sa kanyang hayag na pagmamahal at pormal na papuri. Itinanghal ni Rāma ang nagawa ni Hanumān bilang halos walang kapantay—ang pagtawid sa dakilang karagatan at pagpasok sa mahigpit na binabantayang Laṅkā—at itinuring itong huwaran ng ganap na tungkulin ng lingkod (bhṛtya-dharma). Inilahad din ang antas ng mga lingkod: ang pinakamainam ay gumaganap ng mahihirap na gawain nang may debosyon; ang katamtaman ay hindi nakauunawa at hindi nakaauna sa mahal ng hari; ang hamak ay nabibigo kahit sa ipinagkatiwalang tungkulin. Kinilala ni Rāma na ang tagumpay ni Hanumān ay nag-iingat sa angkan ni Raghu sapagkat natiyak ang kinaroroonan ni Vaidehī. Gayunman, ipinahayag niya ang masakit na damdamin na hindi niya kayang tumbasan ang gayong kaaya-ayang pananalita at paglilingkod; kaya’t isang mahigpit na yakap ang inialay niya bilang “tanging maibibigay” sa sandaling iyon. Mula sa pagdiriwang ay lumipat ang usapan sa pag-iisip ng paraan: bagama’t matagumpay ang pagkuha ng balita, nabagabag ang isipan ni Rāma sa hamon ng pagtawid sa malawak at mahirap tawiring karagatan kasama ang nagtipong mga vānaras. Nagtatapos ang kabanata sa pagninilay at pakikipagsangguni ni Rāma—may lungkot ngunit matatag—na nakatuon kay Hanumān at sa nalalapit na suliranin ng pagtawid sa dagat.
Shlokas
Verse 1
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदभिभाषितम् ।रामः प्रीतिसमायुक्तो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ।।।।
Nang marinig ni Rāma ang mga salita ni Hanumān na maayos at ayon sa nararapat, si Rāma—puspos ng pag-ibig—ay nagwika ng tugon.
Verse 2
कृतं हनुमता कार्यं सुमहद्भुवि दुर्लभम् ।मनसापि यदन्येन न शक्यं धरणीतले ।।।।
Wika ni Rāma: “Hanumān, natupad mo ang isang dakilang gawain—bihira sa mundong ito—na hindi magagawa ng iba sa ibabaw ng lupa, kahit sa isip man lamang.”
Verse 3
न हि तं परिपश्यामि यस्तरेत महार्णवम् ।अन्यत्र गरुडाद्वायोरन्यत्र च हनूमतः ।।।।
Tunay, wala akong nakikitang makakatawid sa dakilang karagatan—maliban kay Garuḍa, o kay Vāyu, at maliban kay Hanumān.
Verse 4
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।अप्रधृष्यां पुरीं लङ्कां रावणेन सुरक्षिताम् ।प्रवष्ट स्सत्त्वमाश्रित्यश्वसन्को नाम निष्क्रमेत् ।।।।
Ang Laṅkā—na mahigpit na binabantayan ni Rāvaṇa—ay di-malulusob kahit ng mga deva, dānava, yakṣa, gandharva, nāga, at rākṣasa. Kapag pumasok doon na tanging tapang ang sandigan, sino nga ba ang makalalabas na buhay?
Verse 5
को विशेत्सुदुराधर्षां राक्षसैश्च सुरक्षिताम् ।यो वीर्यबलसम्पन्नो न समस्याद्धनूमतः ।।।।
Sino ang makapapasok sa lubhang di-malulusob na Laṅkā, na binabantayan ng mga rākṣasa—maliban sa may tapang at lakas na tulad ni Hanumān?
Verse 6
भृत्यकार्यं हनुमता सुग्रीवस्य कृतंमहत् ।स्वयं विधाय स्वबलं सदृशं विक्रमस्य च ।।।।
Tinupad ni Hanumān ang dakilang tungkulin ng isang tapat na lingkod para kay Sugrīva—sa sariling pagkukusa, inilantad ang lakas na kaangkop ng kanyang kabayanihan.
Verse 7
यो हि भृत्यो नियुक्तस्सन्भर्त्रा कर्मणि दुष्करे ।कुर्यात्तदनुरागेण तमाहुः पुरुषोत्तमम् ।।।।
Ang tinatawag na pinakadakila sa mga tao ay yaong lingkod na, bagaman inatasan ng panginoon sa isang mahirap na gawain, ay tinutupad iyon nang may tunay na debosyon at pag-ibig.
Verse 8
नियुक्तोय: परं कार्यं न कुर्यान्नृपतेः प्रियम् ।भृत्योऽभृत्यस्समर्थोऽपि तमाहुर्मध्यमं नरम् ।।।।
Kahit may kakayahan, ang lingkod na inatasan ngunit hindi rin ginagawa ang bagay na minamahal at kapaki-pakinabang sa hari—lampas sa iniutos—ay tinatawag na pangkaraniwang tao.
Verse 9
नियुक्तो नृपतेः कार्यं न कुर्याद्यस्समाहितः ।भृत्यो युक्तस्समर्थश्च तमाहुः पुरुषाधमम् ।।।।
Ngunit ang lingkod na may kakayahan at husay—na tumanggap na ng atas ng hari—subalit hindi isinasakatuparan ang gawaing iyon, ay tinatawag na pinakamababa sa mga tao.
Verse 10
तन्नियोगे नियुक्तेन कृतं कृत्यं हनूमता ।न चात्मा लघुतां नीतस्सुग्रीवश्चापि तोषितः ।।।।
Nang marinig ni Rāma ang mga salita ni Hanumān na maayos at ayon sa nararapat, si Rāma—puspos ng pag-ibig—ay nagwika ng tugon.
Verse 11
अहं च रघुवंशश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।वैदेह्या दर्शनेनाद्य धर्मतः परिरक्षिताः ।।।।
“Sa pagkakita ngayon kay Vaidehī, ako—kasama si Lakṣmaṇa na makapangyarihan at ang buong angkan ng Raghu—ay napangalagaan sa landas ng dharma.”
Verse 12
इदं तु मम दीनस्य मनो भूयः प्रकर्षति ।यदिहास्य प्रियाख्यातुर्न कुर्मि सदृशं प्रियम् ।।।।
“Ngunit ang aking isip, sa aking pagkadukha, ay muling nasasaktan—sapagkat hindi ko maibalik ang nararapat na kabutihan sa kanya na naghatid ng gayong minamahal at nagpapalakas-loob na balita.”
Verse 13
एष सर्वस्वभूते परिष्वङ्गो हनूमतः ।मया कालमिमं प्राप्य दत्तस्तस्य महात्मनः ।।।।
Ang yakap na ito ang tanging maiaalay ko kay Hanumān, na wari’y siyang lahat-lahat. Nang makamtan ko ang sandaling ito, inihahandog ko ito sa dakilang-makaluluwang iyon.
Verse 14
इत्युक्त्वा प्रीतिहृष्टाङ्गो रामस्तं परिषस्वजे ।हनूमन्तं कृतात्मानं कृतकार्यमुपागतम् ।।।।
Pagkasabi nito, si Rāma—na ang buong katawan ay nanginginig sa ligayang may pag-ibig—ay niyakap si Hanumān, ang mapagpigil-sa-sarili, na nagbalik matapos ganapin ang kanyang tungkulin.
Verse 15
ध्यात्वा पुनरुवाचेदं वचनं रघुनन्दनः ।हरीणामीश्वरस्यापि सुग्रीवस्योपशृण्वतः ।।।।
Pagkaraan, nagmuni-muni ang Raghunandana at muling nagsalita ng mga salitang ito, habang si Sugrīva, panginoon ng mga vānara, ay taimtim na nakikinig.
Verse 16
सर्वथा सुकृतं तावत्सीतायाः परिमार्गणम् ।सागरं तु समासाद्य पुनर्नष्टं मनो मम ।।।।
“Sa lahat ng paraan, mahusay na naisakatuparan ang paghahanap kay Sītā. Ngunit pagdating sa karagatan, muli na namang nanghihina ang aking loob—nababalisa sa haharapin.”
Verse 17
कथं नाम समुद्रस्य दुष्पारस्य महाम्भसः ।हरयो दक्षिणं पारं गमिष्यन्ति समागताः ।।।।
“Paano nga ba tatawid ang nagkatipong mga vānara sa dakilang karagatang ito, na napakahirap tawirin, upang marating ang timog na pampang?”
Verse 18
यद्यप्येष तु वृत्तान्तो वैदेह्या गदितो मम ।समुद्रपारगमने हरीणां किमिहोत्तरम् ।।।।
Bagaman isinalaysay na sa akin ni Vaidehī ang pangyayaring ito, may isang tanong pang nananatili: ano ang sagot hinggil sa pagtawid ng mga vānara sa karagatan?
Verse 19
इत्युक्तवा शोकसम्भ्रान्तो राम श्शत्रुनिबर्हणः ।हनूमन्तं महाबाहुस्ततो ध्यानमुपागमत् ।।।।
Pagkasabi nito, si Rāma—makapangyarihang bisig, tagapagwasak ng mga kaaway, ngunit nanginginig sa dalamhati—ay tumingin kay Hanumān at saka lumubog sa malalim na pagninilay.
Frequently Asked Questions
The sarga presents the dilemma of reciprocity and reward: Rāma feels grief that he cannot adequately repay Hanumān’s extraordinary service, and he resolves it through a symbolic yet intimate act—offering his embrace—while also shifting to the practical duty of planning the ocean crossing.
Service is evaluated not merely by capacity but by devotion and completion of entrusted duty; the ideal servant performs difficult work with love and anticipates what benefits the cause. Leadership, in turn, must acknowledge merit with gratitude while remaining anchored to strategic responsibility.
Key landmarks include Laṅkā (as an almost impregnable fortified polity under Rāvaṇa) and the vast ocean (samudra/mahārṇava) as the central logistical barrier; these function as both physical geography and narrative symbols of seemingly insurmountable obstacles overcome through disciplined effort.