Shloka 38

लङ्कादाहः — The Burning of Lanka

Catuḥpañcāśaḥ Sargaḥ

Devanagari script

इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे।सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य।।।।

Transliteration

ity evam ūcur bahavo viśiṣṭā rakṣo-gaṇās tatra sametya sarve |

sa-prāṇi-saṅghāṁ sa-gṛhāṁ sa-vṛkṣāṁ dagdhāṁ purīṁ tāṁ sahasā samīkṣya ||

Translation

Ganito ang sinabi ng maraming tanyag na rākṣasa, na nagtipon-tipon doon. Mabilis na pinagmasdan ang lungsod na iyon—na nasunog kasama ang mga nilalang na may buhay, mga bahay, at mga puno—sila ay nag-usap nang may pangamba.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)

• एवम्: in this manner
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (manner adverb)

• ऊचुः: said / spoke
• ऊचुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• बहवः: many
• बहवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• विशिष्टाः: distinguished
• विशिष्टाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + शिष् (धातु)
• Form: कृदन्त, क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (रक्षोगणाः)

• रक्षः-गणाः: troops of demons
• रक्षः-गणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, स्थानवाचक

• समेत्य: having assembled
• समेत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + इ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स-प्राणि-सङ्घाम्: with its living beings
• स-प्राणि-सङ्घाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय-उपपद) + प्राणि (प्रातिपदिक) + सङ्घ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पुरीम्)

• स-गृहाम्: with its houses
• स-गृहाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय-उपपद) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पुरीम्)

• स-वृक्षाम्: with its trees
• स-वृक्षाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय-उपपद) + वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पुरीम्)

• दग्धाम्: burnt
• दग्धाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दह् (धातु)
• Form: कृदन्त, क्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पुरीम्)

• पुरीम्: the city
• पुरीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• सहसा: suddenly
• सहसा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: अव्यय, शीघ्रार्थक/आकस्मिक (suddenly/quickly)

• समीक्ष्य: having seen/observed
• समीक्ष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया

Context

All eminent demons having collected together, quickly surveyed the situation.Seeing the burnt city, with all its living creatures, houses and trees consigned to the flames, they spoke to one another.

Characters & Entities

• Laṅkā (implied as the city)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It highlights the societal cost of adharma: when rulers and communities support wrongdoing, suffering spreads indiscriminately across beings, homes, and nature.

What is the narrative situation?

Rākṣasa leaders gather and assess the devastation of the burning city, recognizing the scale of the disaster.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s effectiveness as a messenger-warrior is underscored indirectly: his single act forces the enemy into collective crisis management.