Sarga 30

Verse 1

हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः।सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम्।।।।

Si Hanumān man—matapang at masigla—ay malinaw na narinig ang lahat: ang mga salita ni Sītā, ang mga salita ni Trijaṭā, at ang mga pananakot na pangungutya ng mga rākṣasī.

Verse 2

अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने।ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः।।।।

Tinitigan ng Vānara ang banal na ginang na yaon, na wari’y isang diyosa sa harding makalangit; at pagkaraan, siya’y napalubog sa sari-saring pagninilay.

Verse 3

यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च।दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया।।।।

Siya na hinahanap ng libu-libong mga unggoy—oo, ng napakaraming sampu-sampung libo—sa lahat ng dako: ang mismong Sītā na iyon ay natagpuan ko na.

Verse 4

चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोश्शक्तिमवेक्षता।गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया।।।।

Sa maingat na pagbabalatkayo, gaya ng isang mahusay na espiya, at sa pagsusuri sa lakas ng kaaway, palihim akong naglibot; kaya ngayo’y napagmasdan ko na ang buong pook na ito.

Verse 5

राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयमवेक्षिता।राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च।।।।

Nasiyasat ko ang mga natatanging lakas ng mga rākṣasa, at natanaw ko rin ang lungsod na ito. Nakita ko rin ang kapangyarihan ni Rāvaṇa, ang panginoon ng mga rākṣasa.

Verse 6

युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः।समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम्।।।।

Nararapat na aliwin ko ang kanyang asawa—siya na ang lakas ay di-masukat at mahabagin sa lahat ng nilalang—ang babaeng sabik na masilayan ang kanyang asawa.

Verse 7

अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।अदृष्टदुःखां दुःखार्तां दुःखस्यान्तमगच्छतीम्।।।।

Aaliwin ko siya—ang may mukhang tulad ng ganap na buwan—na noon ay di pa nakaranas ng ganitong pighati, at ngayo’y dinudurog ng dalamhati, na wari’y di na makita ang wakas ng kanyang pagdurusa.

Verse 8

यद्यप्यहमिमां देवीं शोकोपहतचेतनाम्।अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद्गमनं भवेत्।।।।

Kahit ako’y umalis, kung iiwan ko ang marangal na Ginang na ito—ang isip ay lugmok sa dalamhati—nang hindi man lamang siya mapanatag, magiging kapintasan ang aking pag-alis.

Verse 9

गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी।परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत्।।।।

Sapagkat kung ako’y umalis dito, ang maluwalhating prinsesang ito, si Jānakī—na walang masumpungang pagligtas—maaaring talikdan ang kanyang buhay.

Verse 10

मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः।समाश्यासयितुं न्याय्यस्सीतादर्शनलालसः।।।।

At nararapat na ako’y maghatid ng pag-aliw at katiyakan sa makapangyarihang bisig na si Rāma—ang mukha’y tulad ng kabilugan ng buwan—na sabik na masilayan si Sītā.

Verse 11

निशाचरीणां प्रत्यक्षमनर्हं चाभिभाषितम्।कथन्नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम्।।।।

Ngunit ang tuwirang pakikipag-usap sa kanya sa harap ng mga gumagala sa gabi ay di nararapat. Ano nga ba ang dapat kong gawin, ako’y nalugmok sa ganitong kagipitan?

Verse 12

अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया।सर्वथा नास्ति सन्देहः परित्यक्ष्यति जीवितम्।।।।

Kung sa nalalabing bahagi ng gabing ito’y hindi ko siya mapapanatag, walang alinlangan—tatalikuran niya ang buhay.

Verse 13

रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः।किमहं तं प्रति ब्रूयामसंभाष्य सुमध्यमाम्।।।।

At kung si Rāma’y magtanong sa akin, “Anong mensahe ang sinabi ni Sītā sa iyo?” ano ang maipapahayag kong tapat sa kanya, kung hindi ko pa nakatagpo at nakausap ang marikit na may payat na baywang?

Verse 14

सीतासन्देशरहितं मामितस्त्वरयाऽगतम्।निर्दहेदपि काकुत्स्य क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा।।।।

Kung ako’y aalis dito at magmamadaling bumalik na walang dalang mensahe ni Sītā, ang anak ni Kakutstha—sa tindi ng galit—ay tila susunugin ako sa talim ng kanyang titig.

Verse 15

यदि चोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात्।व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति।।।।

Kung para kay Rāma ay uudyukan ko ang panginoon ng mga Vānara at dadalhin siya kasama ang kanyang hukbo nang hindi muna natitiyak ang katiyakan ni Sītā, magiging walang saysay ang pagdating niya at ng buong sandatahan.

Verse 16

अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामिह स्थितः।शनैराश्वासयिष्यामि सन्तापबहुळामिमाम्।।।।

Mananatili ako rito; kapag nakakita ako ng pagkakataon sa gitna ng mga Rākṣasī na naririto, marahan kong aaliwin ang babaeng ito na lubhang nilalamon ng dalamhati.

Verse 17

अहं त्वतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः।वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम्।।।।

Bagaman ako’y napakaliit ang katawan—at lalo na, isang Vānara—dito’y gagamit ako ng pananalitang pantao, sa marangal at pinong Sanskrit.

Verse 18

यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम्।रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति।।।।वानरस्य विशेषेण कथं स्यादभिभाषणम्।

Kung magsasalita ako ng pinong Sanskrit na gaya ng isang dvija, maaaring matakot si Sītā at isipin akong si Rāvaṇa; sapagkat paano nga ba, lalo na, makapagsasalita ang isang Vānara nang gayon?

Verse 19

अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्।।।।मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता।

Kaya’t tiyak na kailangan kong magsalita ng makahulugang salita sa pananalitang pantao; sa ganitong paraan ko lamang maaaliw ang walang-dungis na ginang na ito—wala nang ibang daan.

Verse 20

सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा।।।।रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति।

Ang Janakī na ito—na dati nang tinakot ng mga Rākṣasa—kapag nakita ang aking anyo at narinig akong magsalita nang gayon, ay muling mapapasa takot.

Verse 21

ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी।।।।जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम्।

Kung magkagayon, ang maramdaming ginang na may malalaking mata, sa tindi ng takot, ay maaaring sumigaw—sa pag-aakalang ako si Rāvaṇa na nakapagpapalit-anyo ayon sa nais.

Verse 22

सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणा:।नानाप्रहरणो घोर: समेयादन्तकोपम:।।।।

At kung si Sītā ay mapasigaw, agad magtitipon ang kakila-kilabot na pangkat ng mga rākṣasī na bantay, may tangan-tangang sari-saring sandata, nakapanghihilakbot na tila si Kamatayan mismo.

Verse 23

ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः।।।।वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम्।

Pagkaraan, ang mga halimaw na babaeng yaong pangit ang mukha, paliligiran ako sa lahat ng panig at magsisikap—ayon sa kanilang lakas—na ako’y dakpin o patayin.

Verse 24

गृह्य शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्।।।।दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर्भयशङ्किताः।

Makikita nilang sinasakmal ko ang mga sanga, mga sangang-kabiyak, at mga punò ng matatayog na puno, at ako’y biglang dumadarting palibot; kaya sila’y mababalot ng pangamba at matatakot.

Verse 25

मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत्।।।।राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः।

At pagmasdan nila ang aking dakilang anyo na gumagala sa kakahuyan, ang mga rākṣasī na pangit ang mukha ay masisindak at mapapaurong sa matinding takot.

Verse 26

ततः कुर्युस्समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि।।।।राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने।

Kung magkagayon, ang mga rākṣasī ay mag-aangat ng sigaw ng babala, at tatawagin maging ang mga bantay-demonyo na itinalaga ng panginoon ng mga rākṣasa, sa loob ng tirahan ng haring-demonyo.

Verse 27

ते शूलशक्तिनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः।।।।आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्वेगकारणात्।

Kung magkagayon, silang may hawak na trident, sibat, tabak, at sari-saring sandata ay biglang susugod sa sagupaan na ito, sa bilis na dulot ng pagkabalisa at pangamba.

Verse 28

समृद्धस्तैस्तु परितो विधमन् रक्षसां बलम्।।।।शक्नुयां न तु संप्राप्तुं परं पारं महोदधेः।

Kung mapalibutan nila ako sa lahat ng panig, kahit maitaboy ko pa ang hukbo ng mga rākṣasa, maaaring hindi ko marating ang kabilang pampang ng dakilang karagatan, sapagkat mauubos ang aking lakas sa labanan.

Verse 29

मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवश्शीघ्रकारिणः।।।।स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत्।

O kaya nama’y marami sa kanila, na mabilis kumilos, ang tatalon at aagaw sa akin; kung gayon, mananatiling hindi natatanggap ang mensahe niya, at ako man ay mabibihag.

Verse 30

हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम्।।।।विपन्नं स्यात्ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम्।

Ang mga nalulugod sa karahasan ay maaaring saktan ang anak ni Janaka na ito; at kung magkagayon, mapapahamak ang gawaing ito nina Rāma at Sugrīva.

Verse 31

उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते।।।।सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी।

Sa pook na ito na naliligaw ang daan, napaliligiran ng mga rākṣasa at napapagitnaan ng dagat, namamalagi si Jānakī na nakatago.

Verse 32

विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे।।।।नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने।

Kung sa labanan ako’y mapatay o mabihag ng mga rākṣasa, wala akong nakikitang ibang katuwang ni Rāma na makapagtatapos ng gawaing ito.

Verse 33

विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः।।।।शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम्।

Kahit pag-isipang mabuti, wala akong nakikitang ibang Vānara na—kung ako’y mapatay—makalalaktaw muli rito, tumatawid sa malawak na karagatan na sandaang yojana ang lawak.

Verse 34

कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम्।।।।न तु शक्ष्यामि सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः।

Kaya kong pumatay, kung nanaisin, kahit libu-libong rākṣasa; ngunit pagkatapos niyon, maaaring hindi ko na muling marating ang malayong pampang ng dakilang karagatan.

Verse 35

असत्यानि च युद्धानि संशयो मे न रोचते।।।।कश्च निस्संशयं कार्यं कुर्यात्प्राज्ञः ससंशयम्।

At ang mga digmaan ay di-tiyak; hindi ko kinalulugdan ang pag-aalinlangan. Sinong marunong ang gagawa ng isang gawain na may pagdududa at walang katiyakan?

Verse 36

प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे।।।।एष दोषो महान्हि स्यान्मम सीताभिभाषणे।

Kung hindi ako magsalita, maaaring talikdan ni Vaidehī ang hininga ng buhay; ngunit ang pakikipag-usap kay Sītā ay may mabigat ding panganib sa akin—ito ang malaking pagkukulang na dapat kong timbangin.

Verse 37

भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः।।।।विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा।

Kahit ang tiyak na layunin ay nasisira kapag salungat ang lugar at panahon—lalo na kung sa isang nalilitong sugo aasa—gaya ng dilim na naglalaho sa pagsikat ng araw.

Verse 38

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिनिश्चितापि न शोभते।।।।घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः।

Kahit ang isip na nakapagpasya na ay hindi marangal kung nag-aalinlangan sa pagitan ng kapakinabangan at kapahamakan; sapagkat ang mga sugong nag-aakalang sila’y pantas ay madalas sumira sa mismong gawain.

Verse 39

न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत्।।।।लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत्।

Paano hindi masisira ang gawain? Paano maiiwasan ang pagkabigo? At paano hindi mauuwi sa wala ang pagtawid ko sa karagatan?

Verse 40

कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत वा।इति सञ्चिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान्मतिम्।।।।

Nag-isip si Hanumān: “Paano niya maririnig ang aking mga salita nang hindi matakot?” Kaya ang marunong na si Hanumān ay bumuo ng maingat na balak sa kanyang isipan.

Verse 41

राममक्लिष्टकर्माणं सुबन्धुमनुकीर्तयन्।।।।नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम्।

Sa pagbigkas ng papuri kay Rāma—matatag sa gawa at minamahal niyang kamag-anak—hindi ko siya matatakot, sapagkat ang kanyang isip ay nakatuon sa minamahal na iyon.

Verse 42

इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः।।।।शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन्।श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम्।।।।श्रद्धास्यति यथाहीयं तथा सर्वं समादधे।

Ihahandog ko sa kanya ang mga mapalad at dharmang wagas na salita tungkol kay Rāma—ang pinakadakila sa angkan ng Ikṣvāku, ang may pagpipigil-sa-sarili at nakakabatid ng katotohanan. Sa matamis na tinig, iparirinig ko ang lahat, upang siya’y maniwala sa akin; gayon ko ito ganap na ihahatid.

Verse 43

इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः।।5.30.42।।शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन्।श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम्।।5.30.43।।श्रद्धास्यति यथाहीयं तथा सर्वं समादधे।

Nararapat na aliwin ko ang kanyang asawa—siya na ang lakas ay di-masukat at mahabagin sa lahat ng nilalang—ang babaeng sabik na masilayan ang kanyang asawa.

Verse 44

इति स बहुविधं महानुभावोजगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः।मधुरमवितथं जगाद वाक्यंद्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान्।।।।

Kaya nga, ang dakilang-loob na si Hanumān, na nakapuwesto sa pagitan ng mga sanga ng punò at minamasdan ang minamahal na asawa ng Panginoon ng sanlibutan, ay nagsalita ng mga salitang matamis at di-nalilihis sa katotohanan, na pumupuri sa Kanya sa maraming paraan.