Shloka 22

विन्ध्यगुहाविचयः — Searching the Vindhya Caves and the Cursed Forest

Southern Search

Devanagari script

तेऽपि तस्मिन्निरुच्छवासे वानरा जितकाशिनः।व्यचिन्वन्प्रायशस्तत्र सर्वं तद्गिरिगह्वरम्।।।।

Transliteration

te 'pi tasmin nirucchvāse vānarā jitakāśinaḥ |

vyacinvan prāyaśas tatra sarvaṃ tad girigahvaram ||

Translation

Nang siya’y nakahandusay na walang hininga, ang mga unggoy—matapos madaig ang kaaway—ay nagsiyasat doon, halos sa lahat ng dako, sa loob ng yungib ng bundok.

Word by Word

• ते: they
• ते: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (also)

• तस्मिन्: in that (state)
• तस्मिन्: अधिकरण (location/condition)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• निरुच्छ्वासे: when (he was) breathless/dead
• निरुच्छ्वासे: अधिकरण (condition)
• Type: Noun
• Root: निर्-उच्छ्वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘breathless/dead’ अवस्था

• वानराः: monkeys
• वानराः: कर्ता (apposition to ते)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• जित-काशिनः: having overcome fatigue/weakness
• जित-काशिनः: विशेषण (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) + काशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण of वानराः; समासः—तत्पुरुष (काशिनः जिताः येन/यैः)

• व्यचिन्वन्: they searched
• व्यचिन्वन्: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-चि (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• प्रायशः: mostly
• प्रायशः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्रायशः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रमाण/आवृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (mostly/for the most part)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of गिरिगह्वरम्

• तत्: that
• तत्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; विशेषण of गिरिगह्वरम्

• गिरि-गह्वरम्: mountain-cave/cleft
• गिरि-गह्वरम्: कर्म (object searched)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + गह्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (गिरेः गह्वरम्)

Context

He breathed his last, and the monkeys who won went searching almost all over the mountain caves.

Characters & Entities

• vānarāḥ (monkeys)
• girigahvara (mountain cave)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is sustained commitment: even after danger is removed, they return to the assigned task—careful searching—without being distracted by victory.

What is the narrative situation?

After the demon dies, the Vānara party continues the search throughout the cave.

Which character virtue is emphasized?

Focus and perseverance in carrying out one’s duty.