Shloka 19

किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः

Lakshmana’s Anger Reported; Hanuman Advises Propitiation and Timely Mobilization

Devanagari script

अभिक्रुद्धस्समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः।सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत्4.32.19।।

Transliteration

abhikruddhaḥ samartho hi cāpam udyamya rāghavaḥ | sa-devāsura-gandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat ||

Translation

Sapagkat kapag si Rāghava ay tunay na magalit at itaas ang kaniyang busog, kaya niyang pasukuin at pasailalim sa kaniyang kapangyarihan ang buong daigdig—pati ang mga deva, asura, at gandharva.

Word by Word

• अभिक्रुद्धः: enraged
• अभिक्रुद्धः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: abhi-krudh (धातु) + kta (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'राघवः' इत्यस्य विशेषणम्

• समर्थः: capable
• समर्थः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: samartha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'राघवः' इत्यस्य विशेषणम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात

• चापम्: bow
• चापम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: cāpa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उद्यम्य: having lifted
• उद्यम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ud-yam (धातु)
• Form: ल्यप्/तुमुन्-भिन्न: 'उद्यम्य' = क्त्वा-प्रत्ययार्थक अव्ययकृदन्त (gerund, absolutive) from उद्+यम्; पूर्वकालिक क्रिया

• राघवः: Rāghava (Rama)
• राघवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāghava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सदेवासुरगन्धर्वम्: including gods, demons, and gandharvas
• सदेवासुरगन्धर्वम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक) + asura (प्रातिपदिक) + gandharva (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-द्वन्द्व (collective dvandva) with सह-भाव (including): देवाः असुराः गन्धर्वाः च; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'जगत्' इत्यस्य विशेषणम्

• वशे: under control
• वशे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: vaśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन

• स्थापयितुम्: to place/keep
• स्थापयितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: sthā (धातु) + ṇic (णिच्) + tumun (कृत्)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; हेत्वर्थे/उद्देश्ये (purpose)

• जगत्: the world
• जगत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: jagat (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Sugriva, being skilled in secret assessment of matters, considering the merits and demerits, spoke to his council of ministers capable of intelligent counselling:

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• bow (cāpa)
• devas
• asuras
• gandharvas
• world (jagat)
• Sugrīva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power must be respected when aligned with dharma: breaking promises to a righteous protector invites grave consequences; therefore one should uphold satya and obligations.

What is the narrative situation?

Tārā warns Sugrīva that Rāma’s righteous wrath is formidable; this is meant to prevent escalation and compel immediate fulfillment of the pact.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s controlled might—immense power held in service of dharma, becoming fearsome only when justice is obstructed.