Shloka 21

परशुरामप्रादुर्भावः

The Appearance of Parasurama on the Return from Mithila

Devanagari script

तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशं ज्वलन्तमिव पावकम्।वसिष्ठप्रमुखा विप्रा जपहोमपरायणा:।।।।सङ्गता मुनयस्सर्वे सञ्जजल्पुरथो मिथ:।

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśaṃ jvalantam iva pāvakam |

vasiṣṭhapramukhā viprā japahomapārāyaṇāḥ |

saṅgatā munayaḥ sarve sañjajalpur atho mithaḥ ||

Translation

Nang makita nila si Bhārgava Rāma—nakapanghihilakbot ang anyo, naglalagablab na wari’y apoy—nagtipon si Vasiṣṭha at ang iba pang mga pantas na brāhmaṇa, na nakatuon sa pagbigkas ng mga mantra at sa paghahandog sa banal na apoy; at ang lahat ng mga muni ay nag-usap-usap sa isa’t isa sa marahang pagsangguni.

Word by Word

• प्रतिगृह्य: having accepted
• प्रतिगृह्य: Kriya (क्रिया-अनुबंध/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-√ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund) from √ग्रह् with उपसर्ग प्रति-; अर्थः: having accepted

• तु: then
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (indeed/and then)

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पूजाम्: honour/worship
• पूजाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ऋषिदत्ताम्: given by the sages
• ऋषिदत्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ऋषि + दत्त (कृदन्त, प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) from √दा (to give) 'दत्त'; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋषिभिः दत्ता/ऋषिणा दत्ता = given by sages); विशेषण पूजाम्

• प्रतापवान्: valiant, mighty
• प्रतापवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण रामः (जामदग्न्यः)

• रामम्: Rāma
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दाशरथिम्: son of Daśaratha
• दाशरथिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दाशरथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; patronymic

• रामः: Rāma (Paraśurāma)
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अत्र परशुराम-नाम

• जामदग्न्यः: Jāmadagnya
• जामदग्न्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जामदग्न्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; apposition to रामः

• अभ्यभाषत: addressed/spoke to
• अभ्यभाषत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-√भाष् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; उपसर्ग अभि-

Context

King Janaka, lord of the Videhas, gave plenty of gifts to his daughters and followed king Dasaratha for some distance on his journey to Ayodhya.

Characters & Entities

• Paraśurāma (Rāma Jāmadagnya / Bhārgava)
• Vasiṣṭha
• Munis (sages)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here appears as prudent restraint: the sages respond to a potentially dangerous ascetic-warrior not with provocation but with careful counsel and measured speech.

What is the narrative situation?

After the wedding events, Paraśurāma arrives in a fearsome mood; the assembled sages quietly confer about how to respond.

Which character virtue is emphasized?

The sages’ विवेक (discernment) and self-control in crisis.